Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania leku Darunavir Accord

Badania przedkliniczne darunawiru (substancja czynna leku Darunavir Accord) przeprowadzono z wykorzystaniem szeregu modeli zwierzęcych, oceniając zarówno sam darunawir, jak i jego skojarzenie z rytonawirem. Przedstawione poniżej dane dostarczają istotnych informacji na temat profilu bezpieczeństwa tego leku w zastosowaniach klinicznych.¹

Toksyczność po wielokrotnym podaniu

W badaniach toksyczności po wielokrotnym podaniu darunawiru u myszy, szczurów i psów zaobserwowano ograniczone efekty działania leku. Głównymi narządami docelowymi u gryzoni były: układ krwiotwórczy, układ krzepnięcia, wątroba oraz gruczoł tarczowy.²

W zakresie układu krwiotwórczego zaobserwowano zmienne, lecz ograniczone zmniejszenie parametrów czerwonych ciałek krwi oraz wydłużenie czasu częściowej tromboplastyny po aktywacji. W wątrobie stwierdzono przerost hepatocytów, wakuolizację oraz zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych. W tarczycy odnotowano przerost pęcherzyków tarczycy.³

Warto zauważyć, że skojarzone podawanie darunawiru z rytonawirem u szczurów skutkowało nieznacznym nasileniem wpływu na parametry krwinek czerwonych, wątroby i tarczycy w porównaniu do monoterapii darunawirem. Dodatkowo, tylko u samców szczurów otrzymujących kombinację leków zaobserwowano zwiększoną częstość występowania włóknienia wysepek trzustkowych.⁴

Co istotne, u psów nie wykryto poważniejszych działań toksycznych ani nie zidentyfikowano specyficznych narządów docelowych przy ekspozycji równej ekspozycji klinicznej w zalecanych dawkach u ludzi.⁵

Wpływ na rozród i rozwój

Badania przedkliniczne obejmowały również ocenę wpływu darunawiru na płodność, rozwój embrionalny i pourodzeniowy. U szczurów zaobserwowano zmniejszenie liczby ciałek żółtych oraz implantacji zarodków, jednak tylko w przypadku wystąpienia działań toksycznych na organizm matki. W innych warunkach nie stwierdzono wpływu na łączenie się w pary lub płodność podczas stosowania darunawiru w dawkach do 1000 mg/kg/dobę przy poziomach ekspozycji poniżej (AUC 0,5-krotny) dawek zalecanych u ludzi.⁶

W badaniach nie zaobserwowano działania teratogennego darunawiru, zarówno stosowanego w monoterapii u szczurów i królików, jak i w skojarzeniu z rytonawirem u myszy. We wszystkich tych przypadkach ekspozycja na lek była niższa niż zalecana w praktyce klinicznej u ludzi.⁷

W ocenie rozwoju przed- i pourodzeniowego u szczurów stwierdzono, że darunawir stosowany zarówno w monoterapii, jak i w skojarzeniu z rytonawirem powodował:

• przejściowe zmniejszenie przyrostu masy ciała potomstwa przed zakończeniem ssania
• nieznaczne opóźnienie momentu otwarcia oczu i uszu

Dodatkowo, u potomstwa narażonego na kombinację darunawiru z rytonawirem obserwowano:

• zmniejszoną reakcję odruchu wzdrygnięcia na bodziec akustyczny w 15 dniu karmienia
• ograniczoną przeżywalność w okresie laktacji

Te efekty mogą wynikać z ekspozycji potomstwa na substancję czynną przenikającą do mleka matki i/lub działania toksycznego na organizm matki. Co ważne, po zaprzestaniu karmienia mlekiem matki nie obserwowano zaburzeń, niezależnie od tego, czy darunawir był stosowany w monoterapii czy w skojarzeniu z rytonawirem.⁸

Badania u młodych zwierząt

U młodych szczurów otrzymujących darunawir w wieku 5-26 dni życia zaobserwowano ważne efekty toksyczne. U części zwierząt odnotowano zwiększoną śmiertelność z towarzyszącymi drgawkami. Szczególnie istotne jest, że stężenia darunawiru w osoczu, wątrobie i mózgu pomiędzy 5 a 11 dniem życia były znacząco wyższe niż u dorosłych szczurów po porównywalnych dawkach w mg/kg. Po 23 dniu życia stężenia były już porównywalne do obserwowanych u dorosłych szczurów.⁹

Te zwiększone stężenia wynikały prawdopodobnie, przynajmniej częściowo, z niedojrzałości układu enzymatycznego biorącego udział w metabolizmie leków u młodych zwierząt. Co istotne, nie stwierdzono wpływu na śmiertelność młodych szczurów w przypadku:

• podawania darunawiru w dawce 1000 mg/kg (pojedyncza dawka) w 26 dniu życia
• podawania dawki 500 mg/kg (powtarzalne dawki) od 23 do 50 dnia życia

W powyższych przypadkach stężenia i profil toksyczności były porównywalne do obserwowanych u dorosłych szczurów.¹⁰

Ze względu na niejednoznaczność danych opisujących stopień rozwoju bariery krew-mózg u człowieka oraz enzymów wątrobowych, darunawir w skojarzeniu z małą dawką rytonawiru nie powinien być stosowany u dzieci w wieku poniżej 3 lat.¹¹

Rakotwórczość

Badania nad potencjalnym działaniem rakotwórczym darunawiru przeprowadzano na myszach i szczurach przez okres do 104 tygodni, stosując podanie doustne przez zgłębnik. Testowano następujące dobowe dawki:

W badaniach tych zaobserwowano zależne od dawki zwiększenie zapadalności na gruczolaka i raka wątrobowokomórkowego u samców i samic obu gatunków. Dodatkowo, u samców szczurów stwierdzono występowanie gruczolaka pęcherzykowego tarczycy.¹²

Istotne jest, że podawanie darunawiru nie powodowało statystycznie istotnego zwiększenia występowalności jakichkolwiek innych nowotworów łagodnych lub złośliwych u badanych gryzoni. Uznaje się, że zaobserwowane nowotwory wątrobowokomórkowe i nowotwory tarczycy u gryzoni mają niewielkie znaczenie kliniczne w przypadku ludzi. Zjawisko to wyjaśnia się faktem, że wielokrotne podanie darunawiru szczurom powodowało indukcję enzymów mikrosomalnych wątroby oraz zwiększone wydalanie hormonu tarczycy, co jest czynnikiem predestynującym do rozwoju nowotworów tarczycy u szczurów, lecz nie u ludzi.¹³

Dla największych badanych dawek, ekspozycje ustrojowe na darunawir (w oparciu o wielkość pola powierzchni pod krzywą – AUC) wynosiły:

• u myszy: 0,4-0,7 razy ekspozycji u ludzi
• u szczurów: 0,7-1 raz ekspozycji u ludzi

Wartości te odnosiły się do ekspozycji zaobserwowanych u ludzi po zastosowaniu zalecanej dawki terapeutycznej.¹⁴

Po długotrwałym podawaniu darunawiru przez 2 lata przy ekspozycji równej lub niższej od stosowanej u ludzi, u myszy i szczurów zaobserwowano zmiany w nerkach. U myszy była to nerczyca, a u szczurów przewlekła nefropatia postępująca.¹⁵

Genotoksyczność

Przeprowadzono szereg badań dotyczących potencjalnego działania genotoksycznego darunawiru. Nie wykazano działania mutagennego ani genotoksycznego w testach in vivo i in vitro, które obejmowały:

• odwracalną mutację bakterii (test Amesa)
• badanie aberracji chromosomowych ludzkich limfocytów
• test mikrojądrowy in vivo u myszy

Wyniki wszystkich tych badań były negatywne, co wskazuje na brak potencjału genotoksycznego darunawiru.¹⁶