Właściwości farmakodynamiczne cefuroksymu

Cefuroksym należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwbakteryjnych do stosowania ogólnego, a dokładniej do cefalosporyn drugiej generacji (kod ATC: J01DC02). Jest dostępny w postaci cefuroksymu sodowego jako proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań i infuzji w dawkach 750 mg oraz 1500 mg.¹

Mechanizm działania

Cefuroksym wykazuje działanie bakteriobójcze poprzez hamowanie syntezy bakteryjnej ściany komórkowej. Mechanizm ten polega na połączeniu cefuroksymu z białkami wiążącymi penicyliny (ang. penicillin binding proteins – PBP). W konsekwencji dochodzi do przerwania biosyntezy ściany komórkowej (peptydoglikanu), co prowadzi do lizy komórki bakteryjnej i jej obumarcia.²

Mechanizmy oporności

Oporność bakterii na cefuroksym może wynikać z jednego lub kilku następujących mechanizmów:

• Hydroliza przez beta-laktamazy, w tym beta-laktamazy o rozszerzonym spektrum substratowym (ESBL) oraz enzymy Amp-C, które mogą być indukowane lub podlegać trwałej derepresji u niektórych gatunków tlenowych bakterii Gram-ujemnych
• Zmniejszone powinowactwo białek wiążących penicyliny (PBP) do cefuroksymu
• Nieprzepuszczalność błony zewnętrznej, która ogranicza dostęp cefuroksymu do białek wiążących penicyliny u bakterii Gram-ujemnych
• Bakteryjne pompy aktywnie usuwające lek z komórki

Bakterie, które uzyskały oporność na inne cefalosporyny do wstrzykiwań, będą prawdopodobnie oporne również na cefuroksym. W zależności od mechanizmu oporności, bakterie, które uzyskały oporność na penicyliny, mogą wykazywać obniżoną wrażliwość lub całkowitą oporność na cefuroksym.³

Stężenia graniczne cefuroksymu sodowego

Wartości graniczne minimalnych stężeń hamujących (ang. minimum inhibitory concentration – MIC) zostały określone przez Europejską Komisję Testowania Wrażliwości Drobnoustrojów (ang. European Committee on Antimicrobial Susceptibility Testing – EUCAST).⁴

W = wrażliwe, O = oporne^{8 – Staphylococcus spp. – Streptococcus A, B, C i G – Streptococcus pneumoniae ≤0,5 >1 Streptococcus (inne) ≤0,5 >0,5 Haemophilus influenzae ≤1 >2 Moraxella catarrhalis ≤4 >8 Stężenia graniczne niezwiązane z gatunkiem 1 ≤4 5 >8 – W = wrażliwe, O = oporne”>5}

Wrażliwość mikrobiologiczna

Częstość nabytej oporności wybranych gatunków bakterii może zmieniać się w zależności od obszaru geograficznego i czasu. Istotne jest uzyskanie lokalnych informacji dotyczących oporności, szczególnie podczas leczenia ciężkich zakażeń. W przypadku wątpliwości co do skuteczności cefuroksymu wobec lokalnych wzorców oporności, należy skonsultować się ze specjalistami, zwłaszcza gdy miejscowa częstość występowania oporności jest taka, że przydatność leku może być ograniczona w niektórych typach zakażeń.⁶

Spektrum działania przeciwbakteryjnego

Cefuroksym in vitro wykazuje aktywność wobec następujących drobnoustrojów:⁷

Gatunki zwykle wrażliwe:

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:

• Staphylococcus aureus (wrażliwy na metycylinę)
• Streptococcus pyogenes
• Streptococcus agalactiae
• Streptococcus mitis (grupa viridans)

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:

• Haemophilus influenzae
• Haemophilus parainfluenzae
• Moraxella catarrhalis

⁸

Drobnoustroje, wśród których może wystąpić oporność nabyta:

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:

• Streptococcus pneumoniae

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:

• Citrobacter spp. z wyjątkiem C. freundii
• Enterobacter spp. z wyjątkiem E. aerogenes i E. cloacae
• Enterobacter aerogenes
• Escherichia coli
• Klebsiella pneumoniae
• Proteus mirabilis
• Proteus spp. (z wyjątkiem P. penneri i P. vulgaris)
• Providencia spp.
• Salmonella spp.

Bakterie beztlenowe Gram-dodatnie:

• Peptostreptococcus spp.
• Propionibacterium spp.

Bakterie beztlenowe Gram-ujemne:

• Fusobacterium spp.
• Bacteroides spp.

⁹

Drobnoustroje o oporności naturalnej:

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:

• Enterococcus faecalis
• Enterococcus faecium

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:

• Acinetobacter spp.
• Burkholderia cepacia
• Campylobacter spp.
• Citrobacter freundii
• Enterobacter aerogenes
• Enterobacter cloacae
• Morganella morganii
• Proteus penneri
• Proteus vulgaris
• Pseudomonas aeruginosa
• Serratia marcescens
• Stenotrophomonas maltophilia

Bakterie beztlenowe Gram-dodatnie:

• Clostridioides difficile

Bakterie beztlenowe Gram-ujemne:

• Bacteroides fragilis

Inne:

• Chlamydia spp.
• Mycoplasma spp.
• Legionella spp.

¹⁰

Należy zaznaczyć, że wszystkie szczepy Staphylococcus aureus oporne na metycylinę wykazują również oporność na cefuroksym.¹¹

Działanie synergistyczne

W badaniach in vitro cefuroksym sodowy stosowany w skojarzeniu z antybiotykami aminoglikozydowymi wykazywał co najmniej działanie sumaryczne (addytywne), a w niektórych przypadkach obserwowano synergistyczne działanie przeciwbakteryjne. Skojarzone zastosowanie tych antybiotyków może więc potencjalnie zwiększyć skuteczność terapii w porównaniu do monoterapii cefuroksymem.¹²