Działania niepożądane leku Biotrakson

Biotrakson zawiera substancję czynną ceftriakson w postaci ceftriaksonu sodowego, dostępny jako proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań lub infuzji w dawkach 1 g i 2 g. Każdy gram produktu zawiera 83 mg sodu (3,6 mmol). W trakcie terapii tym antybiotykiem mogą wystąpić różnorodne działania niepożądane o zróżnicowanej częstości występowania i nasileniu, które wymagają szczególnej uwagi personelu medycznego.¹

Najczęstsze działania niepożądane

Do najczęściej zgłaszanych działań niepożądanych ceftriaksonu należą: eozynofilia, leukopenia, małopłytkowość, biegunka, wysypka oraz zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych. Częstość występowania działań niepożądanych określono na podstawie danych uzyskanych z badań klinicznych, stosując standardową klasyfikację częstości.²

Klasyfikacja częstości działań niepożądanych

W charakterystyce produktu leczniczego Biotrakson zastosowano następującą konwencję klasyfikacji częstości działań niepożądanych:

• Bardzo często: ≥1/10 (występuje u więcej niż 1 na 10 pacjentów)
• Często: ≥1/100 do <1/10 (występuje u 1-10 pacjentów na 100)
• Niezbyt często: ≥1/1000 do <1/100 (występuje u 1-10 pacjentów na 1000)
• Rzadko: ≥1/10 000 do <1/1000 (występuje u 1-10 pacjentów na 10 000)
• Częstość nieznana: nie może być określona na podstawie dostępnych danych

³

Szczegółowe niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Zagrożenia związane z układem pokarmowym

Podczas terapii ceftriaksonem mogą wystąpić zaburzenia żołądkowo-jelitowe, z których szczególnie niebezpieczne jest rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego. Doniesienia o biegunce po leczeniu ceftriaksonem mogą być związane z infekcją Clostridium difficile, co wymaga odpowiedniego wyrównania gospodarki wodno-elektrolitowej. Ponadto mogą wystąpić: nudności, wymioty, zapalenie trzustki, zapalenie jamy ustnej i zapalenie języka.⁴

Reakcje nadwrażliwości

Szczególnie niebezpieczne są reakcje nadwrażliwości, które mogą przybierać postać: wstrząsu anafilaktycznego, reakcji anafilaktycznej, reakcji rzekomoanafilaktycznej czy reakcji Jarischa-Herxheimera. Stan ten wymaga natychmiastowego przerwania podawania leku i wdrożenia odpowiedniego postępowania medycznego.⁵

Ciężkie zagrożenia skórne

Ceftriakson może wywoływać poważne reakcje skórne, takie jak: zespół Stevensa-Johnsona, toksyczna nekroliza naskórka, rumień wielopostaciowy, ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP) oraz reakcja polekowa z eozynofilią i objawami ogólnoustrojowymi (DRESS). Stany te zagrażają życiu pacjenta i wymagają natychmiastowego przerwania leczenia oraz wdrożenia intensywnego postępowania terapeutycznego.⁶

Zagrożenia hematologiczne

W trakcie leczenia mogą wystąpić istotne zaburzenia hematologiczne, takie jak: agranulocytoza, niedokrwistość hemolityczna, zaburzenia krzepnięcia, granulocytopenia. Te powikłania wymagają regularnego monitorowania parametrów morfologii krwi i mogą stanowić wskazanie do modyfikacji lub przerwania leczenia.⁷

Wytrącanie soli wapniowej ceftriaksonu

Niebezpiecznym powikłaniem terapii ceftriaksonem jest wytrącanie się jego soli wapniowej. Zaobserwowano rzadkie, ciężkie, a w kilku przypadkach zakończone zgonem, działania niepożądane u wcześniaków i noworodków urodzonych o czasie (w wieku < 28 dni) otrzymujących dożylnie ceftriakson i wapń. W badaniu pośmiertnym zaobserwowano strąty soli wapniowej ceftriaksonu w płucach i nerkach. Duże ryzyko wytrącania się u noworodków wynika z ich małej objętości krwi i dłuższego okresu półtrwania ceftriaksonu w porównaniu z dorosłymi.⁸

Wytrącanie się ceftriaksonu może dotyczyć również:

• Dróg moczowych – głównie u dzieci, które otrzymywały duże dawki dobowe (np. ≥80 mg/kg mc. na dobę) lub duże dawki całkowite (większe niż 10 g). Może być objawowe lub bezobjawowe, potencjalnie prowadząc do niedrożności moczowodów i ostrej pozanerkowej niewydolności nerek, choć zazwyczaj ustępuje po odstawieniu ceftriaksonu.⁹
• Pęcherzyka żółciowego – szczególnie u pacjentów leczonych dawkami większymi od standardowych. Badania prospektywne u dzieci wykazały zmienną częstość powstawania strątów podczas podawania dożylnego – nawet ponad 30% w niektórych badaniach. Częstość wydaje się być mniejsza podczas powolnej infuzji (20-30 minut). Proces ten jest zwykle bezobjawowy, ale rzadko mogą wystąpić objawy kliniczne takie jak ból, nudności i wymioty, wymagające leczenia objawowego.¹⁰

Inne istotne zagrożenia

Podczas terapii ceftriaksonem mogą wystąpić także inne poważne działania niepożądane:

• Zaburzenia ośrodkowego układu nerwowego – encefalopatia, drgawki, bóle i zawroty głowy¹¹
• Zaburzenia wątroby – zapalenie wątroby, cholestatyczne zapalenie wątroby, żółtaczka jąder podkorowych mózgu (kernicterus)¹²
• Zaburzenia nerek – krwiomocz, cukromocz, skąpomocz, powstawanie strątów w nerkach (odwracalne)¹³
• Zaburzenia kardiologiczne – zespół Kounisa (alergiczny ostry zespół wieńcowy)¹⁴

Tabela działań niepożądanych leku Biotrakson

Specjalne ostrzeżenia dotyczące wytrącania soli wapniowej ceftriaksonu

U noworodków i dzieci występuje szczególne ryzyko związane z wytrącaniem się soli wapniowej ceftriaksonu:

Ryzyko u noworodków

U wcześniaków i noworodków urodzonych o czasie (w wieku < 28 dni) otrzymujących dożylnie ceftriakson i wapń zaobserwowano rzadkie, ciężkie, a w kilku przypadkach zakończone zgonem działania niepożądane. W badaniach pośmiertnych stwierdzono obecność strątów soli wapniowej ceftriaksonu w płucach i nerkach. Podwyższone ryzyko u noworodków wynika z ich małej objętości krwi i dłuższego okresu półtrwania ceftriaksonu w porównaniu z dorosłymi.¹⁵

Ryzyko u dzieci

Zgłaszano przypadki wytrącania się ceftriaksonu w drogach moczowych, głównie u dzieci otrzymujących duże dawki dobowe (np. ≥80 mg/kg mc. na dobę) lub duże dawki całkowite (większe niż 10 g), szczególnie przy występowaniu dodatkowych czynników ryzyka, takich jak odwodnienie lub unieruchomienie w łóżku. Powikłanie to może być objawowe lub bezobjawowe, może prowadzić do niedrożności moczowodów i ostrej pozanerkowej niewydolności nerek, jednak zazwyczaj ustępuje po odstawieniu ceftriaksonu.¹⁶

Wytrącanie w pęcherzyku żółciowym

Obserwowano wytrącanie się soli wapniowej ceftriaksonu w pęcherzyku żółciowym, głównie u pacjentów leczonych dawkami większymi od zalecanej standardowej dawki. Badania prospektywne u dzieci wykazały zmienną częstość powstawania strątów podczas podawania dożylnego – nawet ponad 30% w niektórych badaniach. Częstość występowania wydaje się być mniejsza podczas powolnej infuzji (trwającej 20−30 minut). Efekt ten jest zwykle bezobjawowy, jednakże rzadko strątom towarzyszyły objawy kliniczne, takie jak ból, nudności i wymioty, wymagające leczenia objawowego. Wytrącanie się jest zwykle odwracalne po przerwaniu leczenia ceftriaksonem.¹⁷

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego Biotrakson do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.¹⁸

Dane kontaktowe do zgłaszania działań niepożądanych:

• Adres: Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa
• Tel.: + 48 22 49 21 301
• Faks: + 48 22 49 21 309
• Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.¹⁹