Właściwości farmakodynamiczne
Atarax 2 mg/ml

Właściwości farmakodynamiczne hydroksyzyny chlorowodorku

Hydroksyzyna chlorowodorek, składnik aktywny preparatu Atarax (2 mg/ml syrop), należy do grupy farmakoterapeutycznej leków psycholeptycznych o działaniu anksjolitycznym, sklasyfikowanych kodem ATC N05B B01. Pod względem chemicznym jest pochodną difenylometanu, co odróżnia ją strukturalnie od fenotiaznyn, rezerpiny, meprobamatu czy benzodiazepin.¹

Mechanizm działania

Chlorowodorek hydroksyzyny charakteryzuje się specyficznym mechanizmem działania polegającym na hamowaniu aktywności wybranych głównych obszarów podkorowych ośrodkowego układu nerwowego, bez negatywnego wpływu na czynność kory mózgowej.²

Działania farmakologiczne

Hydroksyzyna chlorowodorek wykazuje złożony profil farmakodynamiczny, na który składają się następujące działania:

• Działanie przeciwhistaminowe – potwierdzone zarówno badaniami doświadczalnymi, jak i klinicznymi
• Działanie rozszerzające oskrzela – udowodnione eksperymentalnie i potwierdzone w praktyce klinicznej
• Działanie przeciwwymiotne – wykazane w standaryzowanych testach apomorfinowych i veriloidowych
• Działanie na wydzielanie żołądkowe – w dawkach terapeutycznych nie zwiększa wydzielania kwasu żołądkowego ani jego kwasowości, a w większości przypadków wykazuje łagodne działanie przeciwwydzielnicze
• Działanie spazmolityczne – zmniejszające napięcie mięśni gładkich
• Działanie sympatykolityczne – osłabiające aktywność układu współczulnego
• Łagodne działanie przeciwbólowe – o umiarkowanym nasileniu

³

Ponadto substancja wykazuje słabe powinowactwo do receptorów muskarynowych, co ogranicza potencjalne działania niepożądane związane z blokowaniem układu cholinergicznego.⁴

Właściwości przeciwhistaminowe

Badania kliniczne potwierdziły skuteczność hydroksyzyny w hamowaniu reakcji alergicznych. U zdrowych dorosłych ochotników oraz u dzieci wykazano zmniejszenie odczynu typu bąbel-rumień po śródskórnym podaniu histaminy lub antygenów. Udokumentowano również efektywność substancji w redukcji świądu w różnorodnych dermatozach, takich jak pokrzywka, wyprysk i zapalenie skóry.⁵

U pacjentów z niewydolnością wątroby działanie przeciwhistaminowe pojedynczej dawki hydroksyzyny może ulec znaczącemu wydłużeniu – nawet do 96 godzin po jej zastosowaniu, co należy uwzględnić w planowaniu terapii.⁶

Działanie anksjolityczno-sedacyjne

Zapisy elektroencefalograficzne (EEG) u zdrowych ochotników wykazały działanie anksjolityczno-sedacyjne hydroksyzyny chlorowodorku. Efekt ten został dodatkowo potwierdzony w standardowych testach psychometrycznych przeprowadzonych u pacjentów z zaburzeniami lękowymi.⁷

Badania polisomnograficzne przeprowadzone u pacjentów z zaburzeniami lękowymi i bezsennością wykazały korzystny wpływ hydroksyzyny na strukturę snu, w tym:

• Wydłużenie całkowitego czasu snu
• Skrócenie całkowitego czasu przebudzeń w nocy
• Skrócenie czasu zasypiania

Powyższe efekty obserwowano po podaniu 50 mg hydroksyzyny w jednej lub kilku dawkach dobowych.⁸

U pacjentów z zaburzeniami lękowymi odnotowano zmniejszenie napięcia mięśniowego po zastosowaniu dawki dobowej 3 x 50 mg. Istotne jest, że podczas terapii hydroksyzyną nie zaobserwowano zaburzeń pamięci, co stanowi przewagę nad niektórymi innymi lekami o działaniu anksjolitycznym.⁹

Długoterminowa ocena bezpieczeństwa wykazała brak objawów odstawiennych po 4 tygodniach leczenia pacjentów z zaburzeniami lękowymi, co wskazuje na niski potencjał uzależniający hydroksyzyny.¹⁰

Dynamika działania

Charakterystyka farmakokinetyczna hydroksyzyny chlorowodorku wykazuje zróżnicowany czas rozpoczęcia działania w zależności od efektu farmakodynamicznego oraz postaci farmaceutycznej:

¹¹

Powyższe dane wskazują na szybsze wchłanianie i początek działania sedacyjnego w przypadku stosowania postaci płynnej (syropu) w porównaniu do postaci stałej (tabletek).