Właściwości farmakokinetyczne arypiprazolu

Lek Apra (arypiprazol) charakteryzuje się korzystnym profilem farmakokinetycznym, co przekłada się na jego skuteczność kliniczną. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące podstawowych parametrów farmakokinetycznych arypiprazolu, z uwzględnieniem procesów wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu i eliminacji.¹

Wchłanianie arypiprazolu

Arypiprazol charakteryzuje się dobrym wchłanianiem po podaniu doustnym. Maksymalne stężenie substancji czynnej w osoczu jest osiągane w ciągu 3-5 godzin po przyjęciu leku. Ważną cechą arypiprazolu jest minimalny stopień metabolizmu przedukładowego, co przekłada się na jego wysoką biodostępność. Bezwzględna dostępność biologiczna po doustnym podaniu pojedynczej tabletki wynosi aż 87%. Interesujący jest również fakt, że spożywanie posiłków o wysokiej zawartości tłuszczu nie wpływa na parametry farmakokinetyczne arypiprazolu, co zwiększa wygodę stosowania leku.²

Dystrybucja w organizmie

Po wchłonięciu arypiprazol ulega szerokiej dystrybucji w całym organizmie. Pozorna objętość dystrybucji leku wynosi 4,9 l/kg, co wskazuje na znaczącą dystrybucję pozanaczyniową. W stężeniach terapeutycznych zarówno arypiprazol, jak i jego aktywny metabolit – dehydroarypiprazol – wykazują wysoki stopień wiązania z białkami osocza, przekraczający 99%. Głównym białkiem wiążącym lek w surowicy jest albumina.³

Metabolizm leku

Arypiprazol podlega intensywnemu metabolizmowi wątrobowemu. Proces ten przebiega trzema głównymi szlakami metabolicznymi:

• Dehydrogenacja – katalizowana przez enzymy CYP3A4 i CYP2D6
• Hydroksylacja – również zależna od aktywności CYP3A4 i CYP2D6
• N-dealkilacja – proces katalizowany głównie przez CYP3A4

Główną cząsteczką biologicznie czynną znajdującą się w krążeniu ogólnoustrojowym pozostaje sam arypiprazol. Jego aktywny metabolit – dehydroarypiprazol – stanowi w stanie stacjonarnym około 40% całkowitego AUC (pola pod krzywą stężenia w czasie) arypiprazolu w osoczu, co wskazuje na znaczący udział metabolitu w działaniu terapeutycznym leku.⁴

Eliminacja arypiprazolu

Okres półtrwania arypiprazolu w fazie eliminacji wykazuje znaczne zróżnicowanie w zależności od aktywności enzymu CYP2D6. U osób z podwyższoną aktywnością tego enzymu średni okres półtrwania wynosi około 75 godzin, natomiast u osób o obniżonej aktywności CYP2D6 wydłuża się do około 146 godzin. Całkowity klirens arypiprazolu wynosi 0,7 ml/min/kg masy ciała i jest to głównie klirens wątrobowy.⁵

Badania z wykorzystaniem arypiprazolu znakowanego izotopem węgla [¹⁴C] wykazały, że po doustnym podaniu pojedynczej dawki leku, 27% podanej dawki radioaktywnej jest wykrywane w moczu, a 60% w kale. Co istotne, jedynie niewielka ilość niezmienionego arypiprazolu (mniej niż 1%) jest wydalana z moczem, natomiast około 18% z kałem.⁶

Farmakokinetyka w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci i młodzież

Badania farmakokinetyczne wykazały, że u dzieci i młodzieży w wieku 10-17 lat farmakokinetyka arypiprazolu i jego aktywnego metabolitu – dehydroarypiprazolu – jest zasadniczo podobna do tej obserwowanej u osób dorosłych, po odpowiednim uwzględnieniu różnic w masie ciała.⁷

Pacjenci w podeszłym wieku

Wiek nie stanowi istotnego czynnika wpływającego na farmakokinetykę arypiprazolu. Nie zaobserwowano znaczących różnic w parametrach farmakokinetycznych między zdrowymi osobami w podeszłym wieku a młodszymi dorosłymi. Podobnie, nie stwierdzono mierzalnego wpływu wieku na farmakokinetykę leku u pacjentów ze schizofrenią.⁸

Płeć

Płeć również nie wywiera istotnego wpływu na farmakokinetykę arypiprazolu. Badania nie wykazały różnic w parametrach farmakokinetycznych między zdrowymi kobietami i mężczyznami. Podobnie, nie zaobserwowano mierzalnego wpływu płci na farmakokinetykę arypiprazolu u pacjentów ze schizofrenią.⁹

Palenie tytoniu

Populacyjne badania farmakokinetyczne nie wykazały istotnych klinicznie wpływów palenia tytoniu na farmakokinetykę arypiprazolu. Oznacza to, że modyfikacja dawki leku u osób palących nie jest konieczna.¹⁰

Rasa

Przynależność rasowa pacjenta również nie wpływa w sposób istotny klinicznie na farmakokinetykę arypiprazolu. Badania populacyjne nie wykazały znaczących różnic w parametrach farmakokinetycznych leku w zależności od rasy.¹¹

Zaburzenia czynności nerek

Charakterystyka farmakokinetyczna arypiprazolu i jego aktywnego metabolitu – dehydroarypiprazolu – u pacjentów z ciężkimi chorobami nerek jest zbliżona do tej obserwowanej u młodych, zdrowych osób. Wynika z tego, że modyfikacja dawki u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek nie jest konieczna.¹²

Zaburzenia czynności wątroby

Badania z wykorzystaniem pojedynczej dawki leku, przeprowadzone u osób z różnego stopnia zaburzeniami czynności wątroby (według klasyfikacji Child-Pugh A, B i C), nie wykazały istotnego wpływu zaburzeń wątrobowych na farmakokinetykę arypiprazolu i dehydroarypiprazolu. Należy jednak zauważyć, że w badaniu uczestniczyło jedynie 3 pacjentów z marskością wątroby typu C, co stanowi zbyt małą grupę, aby wyciągnąć jednoznaczne wnioski dotyczące zdolności metabolicznych tej grupy pacjentów.¹³

Podsumowanie właściwości farmakokinetycznych