Działania niepożądane leku Aknenormin

Stosowanie izotretynoiny w leczeniu trądziku wiąże się z występowaniem szeregu działań niepożądanych. Pacjenci powinni być szczegółowo informowani o potencjalnych objawach przedmiotowych i podmiotowych oraz pozostawać pod ścisłą obserwacją lekarza, szczególnie w kierunku ciężkich reakcji skórnych, które mogą wymagać natychmiastowego przerwania leczenia.¹

Pielęgnacja skóry podczas leczenia

Od początku terapii zaleca się stosowanie maści nawilżających lub kremów nawilżających oraz balsamów do ust, ponieważ izotretynoina powoduje znaczne wysuszenie skóry i błon śluzowych.²

Wpływ na narząd wzroku

Podczas terapii izotretynoiną mogą wystąpić zaburzenia dotyczące narządu wzroku. Zespół suchego oka, zmętnienie rogówki, niedowidzenie w ciemnościach i zapalenie rogówki zazwyczaj ustępują po przerwaniu stosowania leku. Warto jednak odnotować, że w niektórych przypadkach suchość oka może nie ustąpić nawet po zakończeniu leczenia.³

Dolegliwości związane z zespołem suchego oka można łagodzić stosując maść nawilżającą do oczu lub preparaty zastępujące łzy. U pacjentów może wystąpić nietolerancja na soczewki kontaktowe, co wymusza noszenie okularów w trakcie leczenia.⁴

Szczególnie niepokojącym objawem jest niedowidzenie w ciemnościach, które może pojawić się nagle. Pacjentów należy poinformować o możliwości wystąpienia tego zaburzenia i konieczności zachowania ostrożności podczas prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn, zwłaszcza w warunkach ograniczonej widoczności. W przypadku wystąpienia zaburzeń widzenia, pacjent powinien zostać niezwłocznie skierowany do okulisty, a leczenie izotretynoiną może wymagać przerwania.⁵

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe

U pacjentów przyjmujących izotretynoinę obserwowano bóle mięśni, bóle stawów oraz zwiększenie aktywności kinazy kreatynowej (CPK) w surowicy krwi. Dolegliwości te występują szczególnie często u osób wykonujących intensywny wysiłek fizyczny.⁶

Znaczny wzrost wartości CPK może świadczyć o rabdomiolizie – ciężkim powikłaniu wymagającym natychmiastowej interwencji lekarskiej. Ze względu na synergistyczne działanie leku Aknenormin na CPK, pacjenci intensywnie uprawiający sport powinni być świadomi ryzyka rabdomiolizy. Objawami ostrzegawczymi tego stanu są: bóle mięśni, ciemny mocz i osłabienie.⁷

Podczas terapii izotretynoiną zaleca się unikanie intensywnego wysiłku fizycznego, co może zmniejszyć ryzyko niekorzystnego wpływu leku na mięśnie. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów jednocześnie przyjmujących leki o działaniu miotoksycznym, takie jak: statyny, kortykosteroidy, kolchicyna i penicylamina, a także u osób nadużywających alkoholu.⁸

W przypadku pacjentów z podwyższonym ryzykiem wystąpienia powikłań mięśniowych należy regularnie monitorować wartości CPK podczas rutynowych badań krwi, zwłaszcza w kontekście aktywności fizycznej. Znaczny wzrost CPK powinien skutkować natychmiastowym przerwaniem leczenia produktem Aknenormin.⁹

Długotrwałe stosowanie izotretynoiny w bardzo dużych dawkach, szczególnie w leczeniu zaburzeń rogowacenia, wiązało się z występowaniem zmian kostnych, w tym przedwczesnego zarastania chrząstek nasadowych, przerostu kości i zwapnień w ścięgnach i więzadłach. Jednak w terapii trądziku dawki są znacznie niższe, a cykle leczenia krótsze.¹⁰

Łagodne nadciśnienie wewnątrzczaszkowe

Podczas leczenia izotretynoiną opisywano przypadki łagodnego nadciśnienia wewnątrzczaszkowego, szczególnie u pacjentów jednocześnie przyjmujących tetracykliny. Objawy tego stanu obejmują: ból głowy, nudności i wymioty, zaburzenia widzenia oraz obrzęk tarczy nerwu wzrokowego. Pacjenci, u których rozpoznano łagodne nadciśnienie wewnątrzczaszkowe, muszą natychmiast przerwać stosowanie izotretynoiny.¹¹

Zaburzenia wątroby

W trakcie leczenia izotretynoiną należy regularnie monitorować aktywność enzymów wątrobowych: przed rozpoczęciem terapii, miesiąc po jej wdrożeniu, a następnie co 3 miesiące lub częściej, jeżeli istnieją wskazania kliniczne. U pacjentów obserwowano przejściowe i odwracalne zwiększenie aktywności aminotransferaz, które w większości przypadków mieściło się w granicach wartości referencyjnych i samoistnie powracało do stanu wyjściowego podczas leczenia.¹²

W przypadku utrzymującego się, klinicznie istotnego zwiększenia aktywności aminotransferaz, należy rozważyć zmniejszenie dawki lub całkowite odstawienie leku.¹³

Metabolizm lipidów

Podobnie jak w przypadku enzymów wątrobowych, stężenia lipidów powinny być kontrolowane na czczo przed leczeniem, po miesiącu od jego rozpoczęcia, a następnie co 3 miesiące lub częściej, jeśli stan kliniczny pacjenta tego wymaga. Podwyższone wartości lipidów zazwyczaj wracają do normy po zmniejszeniu dawki lub zakończeniu terapii oraz po modyfikacji diety.¹⁴

Terapia izotretynoiną często wiąże się ze wzrostem stężenia triglicerydów w osoczu. Jeśli nie udaje się uzyskać akceptowalnych wartości triglicerydów lub gdy wystąpią objawy zapalenia trzustki, leczenie należy przerwać. Szczególne ryzyko związane jest ze stężeniami triglicerydów przekraczającymi 800 mg/dl lub 9 mmol/l, które mogą prowadzić do ostrego zapalenia trzustki, potencjalnie zagrażającego życiu.¹⁵

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Stosowanie izotretynoiny wiązano z występowaniem zapalnych chorób jelit, w tym choroby Leśniowskiego-Crohna, u pacjentów bez wcześniejszych zaburzeń jelitowych. W przypadku wystąpienia ciężkiej biegunki, szczególnie z domieszką krwi, należy natychmiast przerwać leczenie izotretynoiną.¹⁶

Reakcje alergiczne

W trakcie leczenia izotretynoiną rzadko obserwowano reakcje anafilaktyczne, czasami u pacjentów wcześniej stosujących retinoidy miejscowo. Niezbyt często zgłaszano reakcje alergiczne skórne. Odnotowano także ciężkie przypadki alergicznego zapalenia naczyń, często z plamicą (siniakami i czerwonymi plamami) na kończynach oraz z innymi objawami pozaskórnymi. W razie wystąpienia ciężkiej reakcji alergicznej leczenie należy przerwać i dokładnie obserwować pacjenta.¹⁷

Pacjenci z grupy wysokiego ryzyka

U pacjentów z cukrzycą, otyłością, u alkoholików lub u osób z zaburzeniami metabolizmu lipidów leczonych izotretynoiną może być konieczne częstsze monitorowanie stężeń lipidów i/lub glukozy we krwi. Podczas terapii izotretynoiną odnotowywano przypadki zwiększonego stężenia glukozy we krwi na czczo oraz rozpoznawano nowe przypadki cukrzycy.¹⁸

Tabela działań niepożądanych

Poniżej przedstawiono szczegółową tabelę działań niepożądanych zgłaszanych podczas stosowania izotretynoiny, wraz z częstością ich występowania oraz opisem. Częstość występowania określono według następującej konwencji:

• Bardzo często (>1/10)
• Często (>1/100, <1/10)
• Niezbyt często (>1/1 000, <1/100)
• Rzadko (>1/10 000, <1/1 000)
• Bardzo rzadko (<1/10 000)
• Częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych)

Ciąża u kobiet w wieku rozrodczym

Stosowanie izotretynoiny w okresie ciąży jest bezwzględnie przeciwwskazane ze względu na silne działanie teratogenne leku. Kobiety w wieku rozrodczym muszą stosować skuteczną antykoncepcję nieprzerwanie przez 1 miesiąc przed rozpoczęciem leczenia, podczas całego okresu terapii oraz przez 1 miesiąc po jej zakończeniu.¹⁹

Wymagane jest stosowanie co najmniej jednej wysoce skutecznej metody antykoncepcji (niezależnej od użytkownika) lub dwóch uzupełniających się form antykoncepcji zależnych od użytkownika.²⁰

Ekspozycja na izotretynoinę w ciąży wiąże się z bardzo wysokim ryzykiem wystąpienia ciężkich i poważnych wad rozwojowych płodu, takich jak:

• Wady ośrodkowego układu nerwowego (wodogłowie, wady/nieprawidłowości móżdżku, małogłowie)
• Deformacje twarzy i rozszczep podniebienia
• Wady ucha zewnętrznego (brak ucha zewnętrznego, małe zewnętrzne przewody słuchowe lub ich brak)
• Wady oka (małoocze)
• Wady układu sercowo-naczyniowego (wady stożka i pnia, tetralogia Fallota, przełożenie dużych naczyń, defekty przegrody)
• Nieprawidłowości grasicy i przytarczyc

Ponadto, u kobiet przyjmujących izotretynoinę w ciąży częściej występują poronienia samoistne.²¹

W przypadku zajścia w ciążę podczas leczenia izotretynoiną, terapia musi zostać natychmiast przerwana, a pacjentka skierowana do lekarza specjalizującego się w teratologii w celu przeprowadzenia badań i uzyskania specjalistycznej porady.²²

Karmienie piersią

Ze względu na wysoką lipofilność izotretynoiny istnieje duże prawdopodobieństwo jej przenikania do mleka kobiecego. Z powodu potencjalnego ryzyka działań niepożądanych zarówno u matki, jak i u dziecka, stosowanie izotretynoiny w okresie karmienia piersią jest przeciwwskazane.²³

Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów

U niektórych pacjentów podczas leczenia izotretynoiną występuje osłabienie widzenia w nocy, które w rzadkich przypadkach nie ustępuje po zakończeniu terapii. Ponieważ zaburzenie to może pojawić się nagle, pacjentów należy informować o możliwości jego wystąpienia i zalecać zachowanie ostrożności podczas prowadzenia pojazdów mechanicznych i obsługiwania maszyn, szczególnie w warunkach ograniczonej widoczności.²⁴

Zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych:²⁵

Al. Jerozolimskie 181C
02-222 Warszawa
Tel.: + 48 22 49 21 301
Faks: + 48 22 49 21 309
strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.²⁶