Właściwości farmakodynamiczne leku Aciclovir Hikma

Aciclovir Hikma należy do grupy farmakoterapeutycznej: leki przeciwwirusowe do stosowania ogólnego; podgrupa: nukleozydy i nukleotydy, z wyjątkiem inhibitorów odwrotnej transkryptazy. Preparat oznaczony jest kodem ATC: J05AB01.¹

Mechanizm działania przeciwwirusowego

Acyklowir jest syntetycznym analogiem nukleozydu purynowego. Jego działanie polega na hamowaniu namnażania się wirusów typu herpes zarówno w warunkach in vitro, jak i in vivo. Spektrum działania acyklowiru obejmuje:²

• Herpes simplex (HSV) typu 1 i 2
• Wirus Varicella-zoster (VZV)
• Wirus Epsteina-Barr (EBV)
• Wirus cytomegalii (CMV)

W badaniach na hodowlach komórkowych wykazano zróżnicowaną aktywność przeciwwirusową acyklowiru. Najsilniejsze działanie hamujące obserwuje się wobec wirusa HSV-1, następnie (według malejącej aktywności) wobec HSV-2, VZV, EBV oraz CMV.³

Selektywność działania

Istotną cechą acyklowiru jest jego wysoce wybiórcze działanie przeciwko wirusom HSV-1, HSV-2, VZV i EBV. Ta selektywność wynika z unikalnego mechanizmu aktywacji leku.⁴

Acyklowir nie stanowi substratu dla enzymu kinazy tymidynowej (TK) obecnej w zdrowych, niezakażonych komórkach organizmu gospodarza. Dzięki temu wykazuje niewielką toksyczność w stosunku do komórek ssaków. Natomiast kinaza tymidynowa kodowana przez wirusy HSV, VZV i EBV ma zdolność przekształcania acyklowiru do jego formy aktywnej – monofosforanu acyklowiru. Ten analog nukleozydu ulega dalszym przekształceniom do difosforanu, a następnie trifosforanu dzięki działaniu enzymów komórkowych gospodarza.⁵

Trifosforan acyklowiru pełni funkcję substratu dla wirusowej polimerazy DNA. Zostaje on wbudowany w wirusowe DNA, co skutkuje zahamowaniem replikacji i przerwaniem syntezy łańcucha DNA wirusa. Ten mechanizm prowadzi do zahamowania dalszego namnażania się wirusa w komórkach gospodarza.⁶

Oporność na acyklowir

Zjawisko oporności na acyklowir ma kilka mechanizmów:

1. Niedobór kinazy tymidynowej – najczęstszy mechanizm oporności, prowadzący do powstania wirusa o ograniczonych możliwościach rozwoju w komórkach naturalnego gospodarza.⁷
2. Subtelne zmiany dotyczące kinazy tymidynowej lub polimerazy DNA wirusa, które prowadzą do zmniejszonej wrażliwości na acyklowir, choć zjadliwość takich wariantów wirusa jest zbliżona do wirusa typu dzikiego.⁸

Występowanie oporności klinicznej

Badania kliniczne nad opornością wirusów HSV i VZV na acyklowir wykazały znaczne różnice w częstości występowania szczepów opornych w zależności od stanu immunologicznego pacjenta:⁹

• U pacjentów immunokompetentnych (o prawidłowej odporności) – wirusy o zmniejszonej wrażliwości na acyklowir występują niezwykle rzadko
• U pacjentów z zaburzoną odpornością – szczepy oporne wykrywane są znacznie częściej, zwłaszcza w następujących grupach:¹⁰
  • Pacjenci po przeszczepie narządu lub szpiku kostnego
  • Pacjenci w trakcie chemioterapii przeciwnowotworowej
  • Osoby zakażone ludzkim wirusem niedoboru odporności (HIV)