Zatrucie
Etiologia i przyczyny
Zatrucie to stan chorobowy wywołany ekspozycją na substancje toksyczne, które mogą być w formie płynów, ciał stałych lub gazów, a ich szkodliwość zależy od dawki, drogi wniknięcia oraz czasu ekspozycji. W 2011 roku w Niemczech odnotowano około 205 000 przypadków ostrych zatruć, z czego 1987 zgonów przypisano lekom i substancjom biologicznie czynnym (kod ICD-10 T3650), a 1296 zgonów substancjom niemedycznym (kod T5165). W USA zatrucia pokarmowe powodują rocznie około 48 milionów zachorowań, 128 000 hospitalizacji i 3000 zgonów. Najczęstszą formą zatruć w Wielkiej Brytanii jest przedawkowanie leków, w tym paracetamolu, leków przeciwdepresyjnych i przeciwlękowych. Zatrucia mogą wystąpić przez drogi pokarmową, skórną, oddechową, przez oczy lub wstrzyknięcie, a ich ciężkość zależy od rodzaju trucizny, ilości, drogi wniknięcia i czasu ekspozycji. Szczególnie narażone są dzieci poniżej 5. roku życia oraz osoby starsze powyżej 65 lat.
- Zatrucie – Etiologia, definicja i skala problemu
- Drogi narażenia na trucizny
- Główne przyczyny zatruć
- Leki i substancje farmaceutyczne
- Produkty chemiczne i środki czystości
- Metale ciężkie
- Zatrucia pokarmowe
- Zatrucie tlenkiem węgla
- Pestycydy i środki owadobójcze
- Alkohol i narkotyki
- Inne przyczyny zatruć
- Czynniki ryzyka zatruć
- Mechanizmy zatruć
- Zaburzenia transportu tlenu
- Blokada metabolizmu komórkowego
- Mechanizmy biegunek w zatruciach pokarmowych
- Wpływ bakterii na psucie się żywności
- Zmiany przyczyn zatruć w czasie
- Profilaktyka zatruć
- Zapobieganie zatruciom lekami
- Zapobieganie zatruciom chemikaliami
- Zapobieganie zatruciom tlenkiem węgla
- Zapobieganie zatruciom pokarmowym
- Rola centrów informacji toksykologicznej
- Podejście do leczenia zatruć
- Powikłania zatruć
- Powikłania zatruć pokarmowych
- Powikłania zatrucia tlenkiem węgla
- Powikłania zatrucia metalami ciężkimi
- Rola monitorowania i badań w zapobieganiu zatruciom
Zatrucie – Etiologia, definicja i skala problemu
Zatrucie to stan chorobowy wywołany ekspozycją na substancję, która może spowodować chorobę lub zaszkodzić organizmowi. Substancje trujące, z definicji, to każde substancje, które mogą wywołać chorobę lub szkody zdrowotne. Mogą występować w formie płynów, ciał stałych lub gazów1. Zatrucia mogą wystąpić, gdy organizm jest narażony na wystarczającą ilość substancji szkodliwej. Niektóre substancje są niebezpieczne nawet w niewielkich ilościach, podczas gdy inne mogą zaszkodzić jedynie w dużych dawkach1.
Skala problemu zatruć jest znacząca. W 2011 roku niemieckie szpitale leczyły około 205 000 pacjentów cierpiących z powodu ostrych zatruć12. Oficjalne statystyki przyczyn zgonów w Niemczech w 2011 roku obejmowały 1987 zgonów (0,23% wszystkich zgonów) sklasyfikowanych pod kodami ICD-10 T3650 (leki, narkotyki, substancje biologicznie czynne) oraz 1296 (0,15%) sklasyfikowanych pod kodami T5165 (substancje do użytku niemedycznego)12.
W Wielkiej Brytanii większość przypadków zatruć zdarza się w domu, a dzieci poniżej 5. roku życia mają najwyższe ryzyko przypadkowego zatrucia. Istnieją również tysiące przypadków, w których ludzie celowo zatruwają się jako akt samookaleczenia1. W USA zatrucia pokarmowe powodują około 48 milionów zachorowań, 128 000 hospitalizacji i 3000 zgonów rocznie11.
Drogi narażenia na trucizny
Trucizny mogą dostać się do organizmu różnymi drogami, co wpływa na ciężkość zatrucia1:
- Przez usta (drogą pokarmową) – połknięcie substancji toksycznej (np. środka czyszczącego) często powoduje większe szkody niż kontakt ze skórą1
- Przez skórę – niektóre substancje mogą wchłaniać się przez skórę i powodować zatrucia1
- Przez drogi oddechowe – wdychanie toksycznych gazów, oparów lub pyłów1
- Przez oczy – niektóre substancje mogą być wchłaniane przez błony śluzowe oczu1
- Przez wstrzyknięcie – bezpośrednie wprowadzenie trucizny do krwiobiegu1
Ciężkość zatrucia zależy od kilku czynników1:
- Rodzaju trucizny – niektóre powodują łagodne objawy, które ustępują po domowej opiece, inne z większym prawdopodobieństwem wywołują ciężką chorobę1
- Drogi wniknięcia do organizmu1
- Ilości substancji, która dostała się do organizmu – trucizny są zazwyczaj bardziej niebezpieczne w większych ilościach1
- Czasu ekspozycji – zatrucie może być ostre (sekundy lub minuty) lub przewlekłe (długoterminowe)1
Główne przyczyny zatruć
Leki i substancje farmaceutyczne
Przedawkowanie leków jest najczęstszą formą zatrucia w Wielkiej Brytanii. Może to dotyczyć zarówno leków dostępnych bez recepty, takich jak paracetamol, jak i leków na receptę, takich jak leki przeciwdepresyjne1. Według danych z niemieckich centrów informacji toksykologicznej (Giftinformationszentren, GIZ), jawne zatrucia często występują po spożyciu leków, narkotyków i produktów chemicznych22.
Do najczęściej odpowiedzialnych za poważne przypadki zatruć u dzieci poniżej szóstego roku życia należą1:
- Ibuprofen
- Aspiryna
- Paracetamol
- Leki przeciwdepresyjne
- Leki przeciwlękowe
- Leki krążeniowe
Wśród dorosłych główne przyczyny zatruć lekowych to środki przeciwbólowe, leki na receptę, leki uspokajające, środki czyszczące i leki przeciwdepresyjne1. W przypadku osób starszych, najczęstsze przyczyny przypadkowych zatruć związanych z lekami to błędy dawkowania leków na serce, przyjmowanie zbyt dużej ilości leków przeciwbólowych lub sedatywnych (leki na sen i przeciwlękowe), a także pomyłkowe użycie kremu na zapalenie stawów lub innych maści leczniczych zamiast pasty do zębów1.
Produkty chemiczne i środki czystości
Produkty gospodarstwa domowego stanowią istotne źródło zatruć, szczególnie wśród dzieci. Prawie wszystkie rodzaje produktów czyszczących zawierają chemikalia, które mogą poparzyć skórę i oczy, powodować zaburzenia oddychania lub skutkować jeszcze poważniejszymi problemami zdrowotnymi w przypadku spożycia112.
Do produktów chemicznych często powodujących zatrucia należą1:
- Produkty gospodarstwa domowego i produkty do pielęgnacji osobistej, jak zmywacz do paznokci i płyn do płukania ust, które są szkodliwe dla dzieci
- Środki czyszczące i detergenty
- Rozcieńczalniki do farb
- Pestycydy i środki owadobójcze
- Chemikalia ogrodowe, takie jak herbicydy, nawozy i fungicydy
Zatrucie może również nastąpić przez kontakt z substancjami chemicznymi, które często wchodzą w kontakt z różnymi produktami spożywczymi. Przykłady chemikaliów powodujących zatrucie poprzez zatrucie to metale ciężkie, pestycydy, środki konserwujące i inne toksyny chemiczne4.
Metale ciężkie
Ołów jest naturalnie występującym metalem, ale działalność człowieka – wydobycie, spalanie paliw kopalnych i produkcja – spowodowała jego większe rozprzestrzenienie1. Zatrucie ołowiem występuje, gdy ołów gromadzi się w organizmie, często przez miesiące lub lata1.
Główne źródła zatrucia ołowiem to121:
- Farby na bazie ołowiu do domów, zabawek dla dzieci i mebli domowych (zakazane w USA od 1978 r.)
- Rury ołowiane, mosiężne armatura hydrauliczna i miedziane rury lutowane ołowiem, które mogą uwalniać cząsteczki ołowiu do wody z kranu
- Gleba zanieczyszczona ołowiem
- Kurz domowy zawierający ołów z odłamków farb lub zanieczyszczonej gleby
- Niektóre zabawki i inne produkty wytwarzane za granicą
- Tradycyjne leki, w tym stosowane w medycynie ajurwedyjskiej i tradycyjnej medycynie chińskiej
Rtęć jest naturalnie występującym pierwiastkiem chemicznym, ale może stać się szkodliwa, gdy zanieczyszcza obszary wód słodkich i morskich. Ryby i inne zwierzęta wodne spożywają rtęć, która następnie jest przekazywana w łańcuchu pokarmowym, aż dotrze do ludzi1.
Zatrucie rtęcią może powodować szereg problemów zdrowotnych, w tym11:
- Problemy neurologiczne (drętwienie kończyn, problemy z pamięcią, zmiany osobowości)
- Zaburzenia widzenia i słuchu
- Problemy koordynacji ruchowej
- Drgawki lub paraliż
- Problemy z rozwojem u dzieci
- Konsekwencje reprodukcyjne (poronienia, wady wrodzone)
Arsen to naturalnie występujący pierwiastek, który w wysokich stężeniach może być toksyczny. Główną przyczyną zatrucia arsenem na świecie jest picie wód gruntowych zawierających wysokie poziomy tej toksyny1. Arsen spożyty w dużych ilościach może szybko zabić człowieka, a przyjmowany w mniejszych dawkach przez dłuższy czas może powodować poważne choroby lub przedłużającą się śmierć1.
Zatrucia pokarmowe
Zatrucie pokarmowe występuje po spożyciu skażonej żywności lub wody. Zanieczyszczenie może nastąpić na każdym etapie produkcji żywności – od uprawy, przez zbiór, przetwarzanie, przechowywanie, transport, aż po przygotowanie11.
Główne przyczyny zatruć pokarmowych to11:
- Bakterie – najczęstsza przyczyna zatruć pokarmowych (66% przypadków)1:
- Salmonella – głównie surowe jaja i niedogotowany drób1
- E. coli – zwykle w niedogotowanym mięsie mielonym i surowych warzywach1
- Listeria – bakterie w miękkich serach, wędlinach, hot dogach i surowych kiełkach1
- Campylobacter – niedogotowany drób, mięso i niepasteryzowane mleko2
- Staphylococcus aureus – przenoszony przez kontakt z rękami, kichanie lub kaszel2
- Clostridium perfringens – często występuje w potrawach mięsnych3
- Clostridium botulinum – powoduje botulizm, rzadką, ale potencjalnie śmiertelną chorobę4
- Shigella – może zainfekować owoce morza lub surowe owoce i warzywa2
- Vibrio – żyje w wodach przybrzeżnych i może zainfekować ludzi przez otwarte rany lub przez spożycie skażonych owoców morza4
- Wirusy (4% przypadków)1:
- Pasożyty (4% przypadków)1:
- Toxoplasma gondii – powoduje toksoplazmozę2
- Giardia – pasożyt przenoszony w kale zainfekowanych osób5
- Cryptosporidium – powoduje kryptosporidiozę2
- Substancje chemiczne/toksyny (26% przypadków)1:
Zatrucie tlenkiem węgla
Tlenek węgla (CO) to bezwonny, bezbarwny i bezsmakowy gaz powstający w wyniku niecałkowitego spalania paliw1. Gdy ludzie są narażeni na działanie gazu CO, cząsteczki CO wypierają tlen w organizmie, co prowadzi do zatrucia1.
Główne źródła zatrucia tlenkiem węgla to21:
- Wdychanie dymu z pożarów
- Źle działające systemy grzewcze
- Niewłaściwie wentylowane urządzenia spalające paliwo (np. grzejniki naftowe, grille węglowe, kuchenki kempingowe, generatory prądu zasilane benzyną)
- Pojazdy silnikowe pracujące w słabo wentylowanych pomieszczeniach
- Ekspozycja na otwartym powietrzu na spaliny łodzi motorowych
- Podziemne pożary kabli elektrycznych, które wytwarzają duże ilości CO
- Używanie fajki wodnej (szisza)
- Zablokowane przewody kominowe i kominy
- Wadliwe lub zablokowane układy wydechowe samochodów
- Opary farby
CDC szacuje, że w Stanach Zjednoczonych co roku około 400 osób umiera z powodu niezamierzonego narażenia na CO, a ogółem zatrucie CO dotyka około 50 000 osób rocznie11.
Pestycydy i środki owadobójcze
Pestycydy są toksyczne, a ryzyko zdrowotne dla ludzi zależy od toksyczności pestycydu i wielkości ekspozycji1. Ekspozycja na pestycydy może powodować szereg objawów, w zależności od metody i długości ekspozycji oraz rodzaju pestycydu1.
Po lekach, pestycydy są najczęstszą przyczyną zatruć dzieci w niektórych częściach świata1. Większość pestycydów zawiera związki z klas chemicznych: karbaminiany, związki fosforoorganiczne, pyretryny i pyretroidy lub związki chloroorganiczne1.
Pestycydy fosforoorganiczne powodują więcej przypadków zatruć zawodowych i śmierci niż jakakolwiek inna pojedyncza grupa pestycydów1. W Kolumbii główne czynniki etiologiczne ostrego zatrucia to związki fosforoorganiczne, a następnie karbaminiany, leki przeciwdepresyjne i benzodiazepiny1.
Alkohol i narkotyki
Zatrucie alkoholem może dotknąć dzieci, które piją napoje alkoholowe, w tym wino, piwo i mocny alkohol3. U dzieci zatrucie alkoholem może powodować niski poziom cukru we krwi, co może prowadzić do drgawek i śpiączki3.
Alkohol znajduje się nie tylko w napojach alkoholowych, ale także w innych produktach, co stanowi dodatkowe ryzyko, szczególnie dla dzieci22.
Zatrucie substancjami nielegalnymi może powodować poważne konsekwencje zdrowotne, w tym zmiany czujności i reaktywności, spowolnione lub osłabione oddychanie, utratę przytomności i drgawki3. W latach 2014-2020 wzrosła częstość zatruć spowodowanych spożyciem konopi indyjskich, szczególnie u dzieci poniżej pierwszego roku życia, a także zwiększyła się ich ciężkość – odsetek przyjęć na oddział intensywnej terapii podwoił się dla dzieci poniżej szóstego roku życia (z 5% do 11%)2.
Inne przyczyny zatruć
Istnieje wiele innych przyczyn zatruć, które również stanowią zagrożenie, szczególnie dla dzieci22:
- Baterie guzikowe zawierające chemikalia alkaliczne, które mogą wyciekać lub generować prąd elektryczny, powodując oparzenia lub dziury w przełyku
- Produkty do pielęgnacji osobistej, takie jak zmywacz do paznokci lub perfumy
- Rośliny domowe i ogrodowe zawierające toksyny, które mogą wpływać na żołądek, serce, wątrobę, układ oddechowy lub skórę
- Płyn nikotynowy używany w e-papierosach, który może być trujący w przypadku połknięcia lub kontaktu ze skórą
- Benzyna (paliwo), nafta, olej do lamp, płyn do zapalniczek, olej silnikowy oraz rozcieńczalniki i zmywacze do farb, które są węglowodorami
Czynniki ryzyka zatruć
Niektóre grupy osób są bardziej narażone na zatrucia lub mogą doświadczać cięższego przebiegu zatrucia2:
Wiek
- Dzieci poniżej 5. roku życia mają niedojrzały układ odpornościowy i są szczególnie podatne ze względu na naturalną ciekawość i tendencję do wkładania różnych przedmiotów do ust11
- Osoby powyżej 65. roku życia mają osłabiony układ odpornościowy, który zaczyna się pogarszać2
Stan zdrowia
- Ciąża – może być obciążająca dla organizmu, zostawiając mniej zasobów niż zwykle do zwalczania infekcji2
- Przewlekłe choroby – wiele stanów przewlekłych może wpływać na odporność, w tym infekcje, nowotwory, choroby immunologiczne i autoimmunologiczne2
- Przyjmowanie leków – kortykosteroidy i leki immunosupresyjne mogą osłabiać układ odpornościowy i zwiększać podatność na choroby2
Narażenie zawodowe
- Pracownicy niektórych branży mogą być bardziej narażeni na zatrucia, jeśli nie podejmą odpowiednich środków bezpieczeństwa1
- Chroniczne ekspozycje często występują w pracy, szczególnie w górnictwie, fabrykach lub rolnictwie1
- U dorosłych najczęściej identyfikowanym źródłem zatrucia ołowiem jest narażenie zawodowe w przemyśle budowlanym1
Mechanizmy zatruć
Zatrucia mogą działać przez różne mechanizmy, w zależności od rodzaju trucizny31:
Zaburzenia transportu tlenu
Tlenek węgla wiąże się z hemoglobiną z około 240 razy większym powinowactwem niż tlen, tworząc karboksyhemoglobinę (COHb). Powoduje to allosteryczną zmianę, która znacznie zmniejsza zdolność trzech pozostałych miejsc wiązania tlenu w hemoglobinie do uwalniania tlenu do tkanek obwodowych. W rezultacie następuje deformacja i przesunięcie w lewo krzywej dysocjacji oksyhemoglobiny, co dodatkowo pogarsza dostarczanie tlenu do tkanek3.
Blokada metabolizmu komórkowego
Tlenek węgla inaktywuje również oksydazę cytochromową w sposób podobny do cyjanku. Zatrucie CO i cyjankiem może wystąpić jednocześnie u pacjentów po inhalacji dymu, a ich połączone efekty na transport i wykorzystanie tlenu wydają się być synergistyczne3.
Mechanizmy biegunek w zatruciach pokarmowych
Patogeneza biegunki w zatruciu pokarmowym jest klasyfikowana ogólnie jako nieinfekcyjna lub infekcyjna1:
- Biegunka nieinfekcyjna jest spowodowana działaniem enterotoksyn na mechanizmy wydzielnicze błony śluzowej jelita cienkiego, bez inwazji. Prowadzi to do dużej objętości wodnistych stolców bez obecności krwi, ropy lub silnego bólu brzucha.
- Biegunka infekcyjna jest spowodowana działaniem cytotoksyn na błonę śluzową, prowadzącym do inwazji i zniszczenia. Zwykle zajęte jest okrężnica lub dystalny odcinek jelita cienkiego.
Wpływ bakterii na psucie się żywności
Bakterie mogą namnażać się bardzo szybko, szczególnie w odpowiednich warunkach1:
- Czas – w idealnych warunkach jedna bakteria może namnożyć się do ponad 2 milionów w ciągu 7 godzin
- Temperatura – bakterie powodujące zatrucia pokarmowe rozwijają się najlepiej w zakresie temperatur między 5°C a 60°C (tzw. strefa niebezpiecznych temperatur)
- Składniki odżywcze – większość pokarmów zawiera wystarczającą ilość składników odżywczych dla rozwoju bakterii, szczególnie produkty potencjalnie wysokiego ryzyka, takie jak produkty mleczne i jajeczne, mięso, drób i owoce morza
- Woda – bakterie potrzebują wody do rozwoju. Bez wody wzrost może zwolnić lub zatrzymać się, dlatego suszone produkty nie psują się
- pH – niskie pH (warunki kwaśne) generalnie hamuje wzrost bakterii, ale gdy pH żywności jest neutralne, jak ma to miejsce w przypadku wielu pokarmów, większość bakterii rozwija się dość dobrze
Zmiany przyczyn zatruć w czasie
Przyczyny i naukowe zrozumienie zatruć zmieniają się w czasie, a wraz z nimi możliwości ich prawidłowej diagnozy i leczenia12. Niektóre substancje, które kiedyś były bardzo częstymi przyczynami zatruć, teraz są nimi rzadko. Należą do nich barbiturany, starsze rodzaje rodentycydów (związki talu) i insektycydy fosforanów alkilowych, takie jak paration12.
Farby na bazie ołowiu dla domów, zabawek dla dzieci i mebli domowych zostały zakazane w Stanach Zjednoczonych od 1978 roku1, co przyczyniło się do zmniejszenia zatruć ołowiem.
Jednym z zadań centrów informacji toksykologicznej jest wykrywanie zatruć wynikających z nowych leków poprzez obserwację rosnącej częstości zatruć w miarę wzrostu częstości recept (nadzór farmakologiczny)2.
Profilaktyka zatruć
Większość zatruć zachodzi w domu111, dlatego kluczowe jest podejmowanie odpowiednich środków zapobiegawczych:
Zapobieganie zatruciom lekami
- Przechowywać leki w miejscach niedostępnych dla dzieci, najlepiej w zamykanych szafkach
- Nie nazywać leków „cukierkami”
- Zawsze czytać etykiety i przestrzegać zalecanego dawkowania
- Nie przyjmować leków przepisanych dla innych osób
- Usuwać przeterminowane leki w odpowiedni sposób
Zapobieganie zatruciom chemikaliami
- Przechowywać produkty chemiczne w oryginalnych pojemnikach z etykietami
- Nie przechowywać chemikaliów w pojemnikach po żywności
- Używać chemikaliów w dobrze wentylowanych pomieszczeniach
- Używać środków ochrony osobistej (rękawice, maski) podczas pracy z chemikaliami
- Przechowywać chemikalia z dala od żywności
Zapobieganie zatruciom tlenkiem węgla
- Instalować detektory tlenku węgla w domu
- Regularnie serwisować wszystkie urządzenia spalające paliwo
- Zapewnić odpowiednią wentylację przy używaniu urządzeń spalających paliwo
- Nie używać grilli, generatorów ani innych silników spalinowych w zamkniętych przestrzeniach
- Nie pozostawiać samochodu z włączonym silnikiem w zamkniętym garażu
Zapobieganie zatruciom pokarmowym
- Myć ręce przed i podczas przygotowywania posiłków
- Utrzymywać w czystości powierzchnie kuchenne i narzędzia
- Oddzielać surowe mięso i drób od innych produktów spożywczych
- Gotować żywność do bezpiecznej temperatury wewnętrznej
- Przechowywać żywność w odpowiedniej temperaturze
- Unikać niepasteryzowanego mleka i soków
- Dokładnie myć owoce i warzywa
Rola centrów informacji toksykologicznej
Centra informacji toksykologicznej odgrywają kluczową rolę w diagnozowaniu i leczeniu zatruć oraz w zbieraniu danych epidemiologicznych22:
- Oferują pomoc w odpowiednim wyborze testów laboratoryjnych
- Pomagają w selekcji i transporcie próbek
- Określają laboratorium, które może natychmiast wykonać niezbędne testy
- Zapewniają wsparcie logistyczne, aby przypadek mógł być szybko rozwiązany
- Zbierają dane, które mogą być wykorzystane do udoskonalenia środków nadzoru
- Stanowią punkt wyjścia dla projektów badawczych, których ustalenia mogą być włączone do przyszłych zaleceń leczniczych
Niemieckie centra informacji toksykologicznej (Giftinformationszentren, GIZ) używają bardziej szczegółowej klasyfikacji niż oficjalne statystyki, co pozwala na dokładniejszą analizę przyczyn zatruć22.
Podejście do leczenia zatruć
Większość pacjentów cierpiących z powodu zatrucia jest leczona wyłącznie objawowo2. Podanie skutecznego antidotum jest uważane za idealne leczenie zatrucia, jednak specyficzne, skuteczne środki skierowane przeciwko konkretnej substancji wywołującej zatrucie można zastosować tylko u niewielkiej mniejszości pacjentów22.
Leczenie zatrucia zależy od rodzaju trucizny i może obejmować1:
- Usunięcie źródła trucizny
- Leczenie objawowe
- Podanie antidotum, jeśli jest dostępne
- Zmiany w diecie
- Leki wypłukujące ołów z krwi (w przypadku zatrucia ołowiem)
- Hospitalizację w poważnych przypadkach
W przypadku zatrucia opioidami, jeśli osoba jest zagrożona przedawkowaniem, a nalokson (Narcan) jest dostępny, należy go podać1.
Pierwszym krokiem leczenia zatrucia ołowiem jest zlokalizowanie i usunięcie źródła ołowiu. Jeśli nie można go usunąć, należy go uszczelnić2. Nawet przy leczeniu trudno jest odwrócić skutki przewlekłej ekspozycji2.
Większość przypadków zatrucia pokarmowego ustępuje samoistnie, po tym jak mikroby przejdą przez organizm. Jednak podczas choroby ważne jest, aby zachować nawodnienie, ponieważ częste biegunki i wymioty mogą powodować odwodnienie1.
Powikłania zatruć
Chociaż powikłania zatruć są rzadkie, mogą być poważne, a w niektórych przypadkach nawet śmiertelne2. Najczęstszym ryzykiem jest ciężkie odwodnienie, ale niektóre rodzaje infekcji mogą powodować inne specyficzne powikłania2:
Powikłania zatruć pokarmowych
- Poronienie i martwe urodzenie – infekcja Listeria jest szczególnie niebezpieczna dla rozwijającego się płodu, ponieważ bakterie mogą powodować uszkodzenia neurologiczne i śmierć2
- Uszkodzenie nerek – E. coli może prowadzić do zespołu hemolityczno-mocznicowego (HUS) i niewydolności nerek2
- Zapalenie stawów – bakterie Salmonella i Campylobacter mogą powodować przewlekłe zapalenie stawów i uszkodzenie stawów2
- Uszkodzenie układu nerwowego i mózgu – niektóre bakterie lub wirusy mogą powodować zapalenie opon mózgowych. Inne, jak Campylobacter, mogą powodować neurologiczne zaburzenie zwane zespołem Guillaina-Barrégo2
- Posocznica – w ciężkich przypadkach infekcja Listeria może prowadzić do posocznicy (zakażenia krwi) lub zapalenia opon mózgowych (infekcji mózgu)2
Powikłania zatrucia tlenkiem węgla
Zespół opóźnionych następstw neurologicznych (DNS) obejmuje różny stopień deficytów poznawczych, zmiany osobowości, zaburzenia ruchu i ogniskowe deficyty neurologiczne4. DNS występuje u 15-40% pacjentów ze znaczną ekspozycją na CO. DNS pojawia się 3-240 dni po pozornym wyzdrowieniu, zwykle w ciągu 20 dni od zatrucia CO. Deficyty mogą utrzymywać się przez rok lub dłużej4.
Długoterminowa śmiertelność jest zwiększona, jeśli zatrucie CO powoduje uszkodzenie mięśnia sercowego. Długoterminowa obserwacja kohorty pacjentów z umiarkowanym do ciężkiego zatruciem CO, którzy doznali ostrego uszkodzenia mięśnia sercowego, wykazała wskaźnik śmiertelności wynoszący 24%. Śmiertelność wśród pacjentów z uszkodzeniem mięśnia sercowego była ponad dwukrotnie wyższa niż u zatrutych pacjentów bez dowodów takiego uszkodzenia i oszacowano, że jest trzykrotnie wyższa niż oczekiwany wskaźnik dla porównywalnej niezatrutej kohorty4.
Powikłania zatrucia metalami ciężkimi
Zatrucie ołowiem zostało powiązane z greta i azarcon, tradycyjnymi lekami hiszpańskimi, a także niektórymi z Indii, Chin i innych krajów1. Ołów może zaszkodzić nienarodzonemu dziecku. Jeśli jesteś w ciąży lub planujesz ciążę, należy szczególnie uważać, aby uniknąć narażenia na ołów1.
Ekspozycja na ołów może powodować wysokie ciśnienie krwi oraz problemy z mózgiem, nerkami i zdrowiem reprodukcyjnym u dorosłych1. Kobiety w ciąży i ich płody mogą również być zagrożone zatruciem ołowiem1.
WHO szacuje, że w 2021 roku narażenie na ołów przypisano do ponad 1,5 miliona zgonów na całym świecie, głównie z powodu skutków sercowo-naczyniowych1. Narażenie na ołów szacowano na ponad 33 miliony lat utraconych z powodu niepełnosprawności (lata życia skorygowane o niepełnosprawność, DALY) na całym świecie w 2021 roku1.
Metylortęć może powodować zmiany w słuchu i widzeniu, zmiany osobowości, problemy z pamięcią, drgawki lub paraliż2. Gdy dzieci są narażone na rtęć, mogą mieć problemy z rozwojem lub koordynacją mięśniową2.
Rola monitorowania i badań w zapobieganiu zatruciom
Ciągłe zbieranie danych przez centra informacji toksykologicznej jest przydatne do udoskonalania środków nadzoru i służy również jako punkt wyjścia dla projektów badawczych, których ustalenia można włączyć do przyszłych zaleceń leczniczych2.
Regularne monitorowanie przypadków zatruć pomaga wykrywać nowe zagrożenia i trendy, co pozwala na opracowanie odpowiednich strategii zapobiegawczych. Badania nad mechanizmami zatruć, skutecznymi antidotami i protokołami leczenia przyczyniają się do poprawy opieki nad pacjentami z zatruciami.
Ważne jest, aby centra toksykologiczne współpracowały z instytucjami zdrowia publicznego, pracownikami służby zdrowia i społeczeństwem w celu zwiększenia świadomości na temat zapobiegania zatruciom i właściwego reagowania w przypadku wystąpienia zatrucia.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.