Wczesna lub przedwczesna menopauza
Objawy
Wczesna menopauza definiowana jest jako ustanie czynności jajników przed 45. rokiem życia, a przedwczesna menopauza (POI) przed 40. rokiem życia, z częstością odpowiednio około 5% i 1% populacji kobiet. Objawy obejmują nieregularności cyklu miesiączkowego, uderzenia gorąca, nocne poty, zaburzenia nastroju, suchość pochwy, a także objawy somatyczne takie jak bóle stawów, kołatanie serca czy problemy z pamięcią. Diagnostyka opiera się na stwierdzeniu poziomu FSH >40 mIU/mL w dwóch oznaczeniach z odstępem 4-6 tygodni oraz braku miesiączki przez ponad 6 miesięcy. Wczesna i przedwczesna menopauza wiążą się z nagłym spadkiem estrogenów, co zwiększa ryzyko osteoporozy, chorób sercowo-naczyniowych (wzrost ryzyka choroby wieńcowej o 50% przy menopauzie przed 40. r.ż.), zaburzeń poznawczych oraz problemów psychicznych, w tym depresji i lęku.
Wczesna lub przedwczesna menopauza – objawy, progresja
Menopauza to etap w życiu kobiety, kiedy nie może już zajść w ciążę. Przeciętna kobieta przechodzi naturalną menopauzę w wieku około 51 lat. Wczesna menopauza występuje przed 45. rokiem życia, natomiast przedwczesna menopauza przed 40. rokiem życia. Objawy tych stanów są podobne do naturalnej menopauzy, ale przyczyny często pozostają nieznane.123
Wczesna menopauza dotyka około 5% populacji kobiet przed 45. rokiem życia, podczas gdy przedwczesna menopauza (określana także jako przedwczesna niewydolność jajników – POI) dotyka około 1% kobiet poniżej 40. roku życia i zaledwie 0,1% kobiet poniżej 30. roku życia.45 Przedwczesna menopauza różni się od menopauzy występującej w normalnym wieku (45-55 lat), ponieważ oznacza, że jajniki nie funkcjonują prawidłowo i przestają produkować komórki jajowe lata przed naturalnym czasem.6
Wczesne objawy menopauzalne
Przed ostatecznym ustaniem miesiączki, kobieta może doświadczać nieregularnych cykli menstruacyjnych przez kilka lat. Dłuższe lub krótsze cykle, plamienie między okresami lub zmiany w krwawieniu pochwowym są często jednymi z pierwszych oznak menopauzy.7 Jeśli doświadczasz nieregularnych okresów, należy skonsultować się z lekarzem, aby zbadać możliwe przyczyny.8
Pierwsze oznaki wczesnej lub przedwczesnej menopauzy mogą obejmować zmiany w cyklu miesiączkowym, trudności z zajściem w ciążę lub objawy menopauzalne, takie jak uderzenia gorąca, nocne poty, obniżenie nastroju lub drażliwość, zmęczenie, utrata libido i suchość pochwy.9 Niektóre kobiety zauważają kilka z tych początkowych oznak, że „coś nie jest w porządku”, a zmiany w miesiączkach, uderzenia gorąca i nocne poty są częstymi wskazaniami.10
Główne objawy wczesnej i przedwczesnej menopauzy
Objawy wczesnej i przedwczesnej menopauzy są podobne do tych występujących w naturalnej menopauzie, ale mogą być bardziej nasilone z powodu nagłej zmiany poziomów estrogenów, zwłaszcza po zabiegach chirurgicznych lub leczeniu nowotworów.1112 Do najczęstszych objawów należą:
- Uderzenia gorąca (nagłe uczucie ciepła rozchodzące się po ciele)1314
- Nocne poty1516
- Problemy ze snem (bezsenność)1718
- Zmiany emocjonalne (drażliwość, wahania nastroju, depresja lub lęk)1920
- Suchość pochwy i dyskomfort podczas stosunku2122
- Częsta potrzeba oddawania moczu23
- Częstsze infekcje dróg moczowych (UTI)2425
- Sucha skóra, suche oczy lub suche usta2627
- Tkliwość piersi2829
- Kołatanie serca3031
- Bóle głowy3233
- Bóle stawów i mięśni3435
- Zmiany w popędzie seksualnym (libido)3637
- Trudności z koncentracją lub większe roztargnienie3839
- Przyrost lub utrata wagi4041
- Utrata włosów lub ich przerzedzenie4243
- Problemy z pamięcią i koncentracją, określane często jako „mgła mózgowa”4445
Nasilenie objawów i progresja
Kobiety, które przechodzą menopauzę wcześnie, mają tendencję do doświadczania bardziej nasilonych objawów menopauzy.4647 Te objawy mogą prowadzić do dysfunkcji seksualnej lub utraty intymności.48 W przypadku kobiet, u których przedwczesna menopauza została wywołana przez zabieg chirurgiczny lub leczenie nowotworowe, objawy mogą pojawić się nagle i być szczególnie intensywne z powodu gwałtownego spadku poziomów hormonów.4950
Objawy menopauzalne mogą utrzymywać się średnio przez 1 do 6 lat, ale mogą trwać nawet do 15 lat u 10-15% kobiet po menopauzie.51 W przypadku wczesnej menopauzy spowodowanej zabiegami chirurgicznymi lub leczeniem nowotworowym objawy mogą być bardziej nasilone i trwać dłużej niż w przypadku spontanicznej menopauzy.52
Wpływ na płodność
Zarówno wczesna, jak i przedwczesna menopauza wpływają na zdolność do zajścia w ciążę, ponieważ występuje brak owulacji.53 Jednakże, dopóki nie minęło 12 kolejnych miesięcy bez miesiączki, nadal istnieje szansa na ciążę.54 W latach poprzedzających ostatnią miesiączkę lub w przypadku POI istnieje możliwość, że owulacja nadal występuje.55
Wczesna i przedwczesna menopauza może wpływać na zdolność posiadania dzieci w sposób naturalny.56 Kobiety doświadczające wczesnej lub przedwczesnej menopauzy nie owulują co miesiąc, co utrudnia zajście w ciążę.57 Badania wykazały, że niewielki odsetek kobiet (5-10%) doświadczających przedwczesnej menopauzy (gdzie przyczyna jest nieznana) czasami owuluje i zachodzi w ciążę.58
Czynniki ryzyka i przyczyny
Istnieje wiele przyczyn wczesnej lub przedwczesnej menopauzy, które mogą obejmować leczenie nowotworów, zabiegi chirurgiczne lub określone problemy zdrowotne. Czasami jednak przyczyna pozostaje nieznana.5960 Wszystko, co uszkadza jajniki lub powstrzymuje organizm przed produkcją estrogenu, może powodować menopauzę.61
Do głównych czynników ryzyka i przyczyn należą:
- Historia rodzinna – Kobiety z historią wczesnej lub przedwczesnej menopauzy w rodzinie są bardziej narażone na jej wystąpienie.6263
- Palenie tytoniu – Kobiety palące mogą doświadczyć menopauzy nawet o dwa lata wcześniej niż niepalące i mogą mieć bardziej nasilone objawy.6465
- Leczenie nowotworów – Chemioterapia i radioterapia mogą uszkodzić jajniki i spowodować trwałe lub tymczasowe ustanie miesiączki.6667
- Zabiegi chirurgiczne – Obustronne usunięcie jajników (oophorectomia) może powodować natychmiastowe wystąpienie objawów menopauzalnych. Okresy zatrzymują się po tym zabiegu, a poziomy hormonów gwałtownie spadają.6869
- Choroby autoimmunologiczne – Choroby takie jak choroba tarczycy, cukrzyca typu 1, niedokrwistość złośliwa, miastenia czy choroby tkanki łącznej mogą zwiększać ryzyko.7071
- Zespół przewlekłego zmęczenia – Badania wykazały, że kobiety z ME/CFS (zespół przewlekłego zmęczenia) są bardziej narażone na wczesną lub przedwczesną menopauzę.7273
- Choroby genetyczne – Takie jak zespół Turnera czy zespół łamliwego chromosomu X.7475
- HIV/AIDS – Kobiety z HIV lub AIDS mają zwiększone ryzyko wystąpienia wczesnej menopauzy.76
Długoterminowe konsekwencje zdrowotne
Kobiety z wczesną lub przedwczesną menopauzą mają niższe poziomy estrogenów, co może zwiększać ryzyko wystąpienia problemów zdrowotnych, takich jak osteoporoza i choroby serca.7778 Im wcześniej kobieta doświadcza menopauzy (szczególnie przed 45. rokiem życia), tym dłuższy ma okres ekspozycji na negatywne skutki zdrowotne.79
Ryzyko osteoporozy
Kobiety, które doświadczają wczesnej lub przedwczesnej menopauzy, mogą zacząć tracić gęstość kostną w młodszym wieku niż kobiety, które przechodzą menopauzę w wieku około 50 lat. Zwiększa to ryzyko rozwoju osteoporozy wcześniej w życiu.80 Estrogen pomaga chronić kości przed chorobami, więc gdy organizm produkuje mniej tego hormonu, ryzyko osteoporozy wzrasta.81
Utrata masy kostnej jest powszechna w latach okołomenopauzalnych i może być szczególnie szybka u kobiet z przedwczesną menopauzą.82 Kobiety, które przechodzą menopauzę przed 45. rokiem życia, mają znacznie niższą gęstość mineralną kości w późniejszym okresie życia w porównaniu do tych, które osiągają menopauzę w typowym wieku.83
Ryzyko chorób sercowo-naczyniowych
Przedwczesna menopauza może również zwiększać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych w późniejszym życiu.84 Dane konsekwentnie pokazują zwiększone ryzyko chorób sercowo-naczyniowych u kobiet, które przechodzą obustronną owariektomię powodującą przedwczesną lub wczesną menopauzę.85
Kobiety, które doświadczają menopauzy przed 40. rokiem życia, mają o 50% wyższe ryzyko choroby wieńcowej w porównaniu do tych, które przechodzą menopauzę po 45. roku życia.86 Przejście menopauzalne wiąże się ze wzrostem masy tłuszczowej (głównie w tłuszczu trzewnym), wzrostem insulinooporności i dysfunkcją śródbłonka, co dodatkowo zwiększa ryzyko sercowo-naczyniowe.87
Wpływ na funkcje poznawcze
Badania sugerują, że wczesna menopauza może mieć negatywny wpływ na zdolność myślenia, w tym na pamięć wzrokową i płynność słowną.88 Niektóre kobiety, które przechodzą wczesną menopauzę, mogą być narażone na zwiększone ryzyko zaburzeń poznawczych i demencji.89
Ponieważ menopauza wydaje się wpływać na funkcje poznawcze, jest to ważna kwestia do rozważenia dla kobiet, które doświadczają menopauzy w młodszym wieku.90 Estrogen odgrywa ważną rolę w funkcjonowaniu mózgu, szczególnie w pamięci.91
Wpływ na zdrowie psychiczne
Kobiety, które doświadczają wczesnej lub przedwczesnej menopauzy, mogą być bardziej narażone na depresję i lęk.92 Nagła utrata płodności może być druzgocąca dla kobiet pragnących mieć dzieci.93
Wahania nastroju często występują w okresie okołomenopauzalnym, ale przechodzenie przez przedwczesną lub wczesną menopauzę może nasilać zmiany emocjonalne.94 Kobiety doświadczające przedwczesnej menopauzy mogą czuć się izolowane, gdy ich rówieśniczki są na etapie zakładania rodzin i budowania karier.95
Zaburzenia funkcji seksualnych
Wczesna menopauza może wpływać na funkcje seksualne na wiele sposobów. Suchość pochwy może powodować ból podczas stosunku seksualnego.96 Kobiety z przedwczesną menopauzą często zgłaszają suchość pochwy, dyskomfort podczas seksu i zmniejszone libido.97
Funkcje seksualne mogą być również zaburzone, z wyższym wskaźnikiem suchości pochwy, bólu podczas stosunku (dyspareunia) i utraty libido u kobiet, które przechodzą wczesną menopauzę.98 Niektóre objawy przedwczesnej menopauzy, takie jak suchość pochwy i dyskomfort podczas seksu, mogą sprawić, że stosunek seksualny będzie mniej pożądany.99
Diagnostyka i leczenie
Diagnostyka wczesnej lub przedwczesnej menopauzy powinna być przeprowadzona, jeśli kobieta doświadcza typowych objawów menopauzalnych przed 45. rokiem życia.100 Jeśli przed 45. rokiem życia regularnie doświadczasz objawów, takich jak zmiany w okresach, uderzenia gorąca, zmiany nastroju lub problemy ze snem, nie ignoruj ich.101
Diagnostyka
Lekarz powinien być w stanie postawić diagnozę wczesnej menopauzy na podstawie twoich objawów, historii rodzinnej i badań krwi sprawdzających poziomy hormonów.102 Najważniejszym testem używanym do diagnozy przedwczesnej menopauzy jest badanie krwi mierzące poziom hormonu folikulotropowego (FSH). FSH powoduje, że jajniki produkują estrogen. Gdy jajniki zmniejszają produkcję estrogenu, poziomy FSH wzrastają. Gdy poziomy FSH przekraczają 40 mIU/mL, zwykle wskazuje to na menopauzę.103
Kryteria rozpoznania przedwczesnej menopauzy obejmują: ponad 46 miesięcy bez miesiączki (bez innego wyjaśnienia), poziomy FSH w zakresie menopauzalnym (40 IU/L) w dwóch badaniach w odstępie co najmniej 4-6 tygodni.104
Leczenie hormonalne
Głównym leczeniem wczesnej menopauzy jest terapia hormonalna zastępcza (HRT) lub tabletki antykoncepcyjne, które uzupełniają brakujące hormony.105106 HRT może pomóc złagodzić objawy oraz zmniejszyć ryzyko osteoporozy i chorób serca.107
Eksperci medyczni zalecają HRT dla kobiet przechodzących przedwczesną lub wczesną menopauzę, chyba że istnieją przeciwwskazania do jej stosowania.108109 Ryzyko związane z HRT jest bardzo małe dla młodszych, zdrowych kobiet, które nie mają przeciwwskazań i doświadczają uciążliwych objawów menopauzy.110
Kobiety z wczesną menopauzą przed 40. rokiem życia bez historii ryzyka raka piersi mogą przyjmować terapię hormonalną do typowego wieku menopauzy, czyli 51 lat, jeśli nie ma powodu, by jej nie przyjmować.111 Ogólnie zaleca się, aby HRT była kontynuowana co najmniej do wieku naturalnej menopauzy (około 51 lat średnio), aby zapewnić ochronę przed osteoporozą i innymi schorzeniami, które mogą rozwinąć się po menopauzie.112
Inne formy leczenia
Oprócz HRT, suplementy i psychoterapia są dwoma powszechnymi metodami leczenia objawów wczesnej lub przedwczesnej menopauzy.113 Zabiegi takie jak HRT, suplementy i terapia rozmową mogą pomóc w zarządzaniu objawami i radzeniu sobie z przejściem.114
Dla kobiet, które nie mogą przyjmować hormonów, takich jak osoby z hormonalnie dodatnim rakiem piersi lub nowotworami układu rozrodczego, leczenie objawów może być trudniejsze.115 W tych przypadkach mogą być potrzebne alternatywne metody leczenia objawów menopauzalnych.
Wsparcie psychologiczne
Jeśli przechodzisz wczesną lub przedwczesną menopauzę, możesz potrzebować dodatkowego czasu i wsparcia, aby pogodzić się z diagnozą i jej konsekwencjami, w tym potencjalnym długoterminowym wpływem na zdrowie i utratą płodności.116 Dzielenie się swoimi obawami z partnerem, przyjaciółmi, lekarzem lub psychologiem może pomóc.117
Ważne jest zrozumienie, co dzieje się z twoim ciałem i co możesz z tym zrobić.118 Wczesna menopauza może wpływać na samoocenę kobiety.119 W przypadku kobiet z wywołaną menopauzą, zwłaszcza gdy wynika ona z leczenia poważnej choroby, szereg innych obaw może potęgować wyzwania związane z przedwczesną menopauzą.120
Wnioski
Wczesna lub przedwczesna menopauza to stan, w którym kobieta przechodzi menopauzę wcześniej niż typowo oczekiwano. Wczesna menopauza występuje przed 45. rokiem życia, a przedwczesna menopauza przed 40. rokiem życia. Objawy są podobne do naturalnej menopauzy, ale mogą być bardziej nasilone, zwłaszcza jeśli menopauza jest wywołana zabiegiem chirurgicznym lub leczeniem nowotworowym.121
Kobiety doświadczające wczesnej lub przedwczesnej menopauzy są narażone na zwiększone ryzyko osteoporozy, chorób sercowo-naczyniowych, zaburzeń poznawczych i problemów z zdrowiem psychicznym. Hormonalna terapia zastępcza jest zwykle zalecana do czasu osiągnięcia normalnego wieku menopauzy, aby złagodzić objawy i zmniejszyć długoterminowe ryzyko dla zdrowia.122123
Wczesna lub przedwczesna menopauza może mieć znaczący wpływ na jakość życia i plany na przyszłość, szczególnie w odniesieniu do płodności. Wsparcie psychologiczne i edukacja na temat dostępnych opcji leczenia są kluczowe dla kobiet doświadczających tego stanu. Niezależnie od przyczyny, kobiety, które doświadczają hormonalnej menopauzy i niedoboru estrogenu przed osiągnięciem średniego wieku naturalnej menopauzy, są narażone na zwiększoną zachorowalność i śmiertelność.124
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.