Selektywna niedobór iga
Diagnostyka i diagnoza
Selektywny niedobór immunoglobuliny A (SIgAD) definiuje się jako stężenie IgA w surowicy poniżej 7 mg/dl (0,07 g/l) przy prawidłowych poziomach IgG i IgM u pacjentów powyżej 4 roku życia, potwierdzone co najmniej dwukrotnie metodą nefelometrii lub inną techniką o odpowiedniej czułości. Diagnostyka obejmuje pomiar immunoglobulin, morfologię krwi z rozmazem oraz ocenę limfocytów B, T i NK, a także badania dodatkowe, takie jak ocena podklas IgG, odpowiedzi przeciwciał na antygeny białkowe i polisacharydowe, testy czynności narządów oraz badania w kierunku chorób autoimmunologicznych. W diagnostyce różnicowej należy wykluczyć CVID, niedobory podklas IgG, przejściową hipogammaglobulinemię niemowląt oraz nabyty niedobór IgA. U dzieci poniżej 4 lat niskie poziomy IgA mogą być przejściowe, dlatego diagnozę należy potwierdzić po ukończeniu tego wieku.
Diagnostyka selektywnego niedoboru IgA
Selektywny niedobór immunoglobuliny A (SIgAD) jest najczęściej występującym pierwotnym niedoborem odporności. Charakteryzuje się on obniżonym lub niewykrywalnym poziomem IgA w surowicy przy prawidłowych stężeniach immunoglobulin IgG i IgM. Diagnoza tego schorzenia opiera się na badaniach laboratoryjnych oraz ocenie objawów klinicznych.123
Kryteria diagnostyczne
Zgodnie z definicją konsensusu międzynarodowego oraz kryteriami Europejskiego Towarzystwa Niedoborów Odporności (ESID), rozpoznanie selektywnego niedoboru IgA można postawić, gdy:12
- Stężenie IgA w surowicy jest poniżej 7 mg/dl (0,07 g/l) mierzone metodą nefelometrii
- Stężenia IgG i IgM są prawidłowe
- Pacjent ma powyżej 4 lat (u młodszych dzieci niskie poziomy IgA mogą być przejściowe)
- Wykluczono inne przyczyny hipogammaglobulinemii
Dla formalnego rozpoznania niedoboru IgA należy przeprowadzić pomiar stężenia immunoglobulin w surowicy przynajmniej dwukrotnie.12
Podstawowe badania diagnostyczne
Podstawą diagnostyki selektywnego niedoboru IgA jest:12
- Pomiar ilościowy stężenia immunoglobulin w surowicy (IgA, IgG, IgM)
- Morfologia krwi z rozmazem
- Ocena poziomów limfocytów B, T i komórek NK
Stężenie IgA w surowicy jest oceniane najczęściej za pomocą:12
- Nefelometrii automatycznej (dolna granica detekcji wynosi zwykle 0,05-0,1 g/l)
- Metody immunodyfuzji radialnej (dolna granica detekcji około 0,05 g/l lub 5 mg/dl)
- Techniki zahamowania hemaglutynacji (dolna granica detekcji 0,0016 g/l)
Badania dodatkowe
W ramach pełnej oceny immunologicznej należy rozważyć wykonanie dodatkowych badań:12
- Pomiar poziomów podklas IgG
- Ocena odpowiedzi przeciwciał na antygeny białkowe i polisacharydowe
- Badanie odpowiedzi przeciwciał po szczepieniach
- Badanie autoprzeciwciał (szczególnie u pacjentów z objawami chorób autoimmunologicznych)
- Testy czynności tarczycy, płuc i nerek
- Badanie moczu
- Testy wchłaniania składników odżywczych
Brak wzrostu poziomu IgA po szczepieniu pomaga w potwierdzeniu diagnozy.12
Rozpoznanie niedoboru IgA w kontekscie klinicznym
Podejrzenie selektywnego niedoboru IgA należy wysunąć u pacjentów z:12
- Nawracającymi infekcjami dróg oddechowych (zapalenie uszu, zatok, oskrzeli, płuc)
- Przewlekłymi lub nawracającymi infekcjami przewodu pokarmowego (w tym giardiozą)
- Przewlekłą biegunką
- Reakcjami anafilaktycznymi po transfuzji krwi
- Chorobami autoimmunologicznymi
- Alergiami
- Wywiadem rodzinnym pospolitego zmiennego niedoboru odporności (CVID) lub niedoboru IgA
Warto podkreślić, że u większości pacjentów z selektywnym niedoborem IgA nie występują żadne objawy, a rozpoznanie jest często stawiane przypadkowo podczas badań diagnostycznych przeprowadzanych z innych powodów, np. w kierunku celiakii.12
Diagnostyka różnicowa
Przy diagnostyce selektywnego niedoboru IgA należy wykluczyć inne stany przebiegające z obniżonym poziomem immunoglobulin:12
- Pospolity zmienny niedobór odporności (CVID) – w którym oprócz obniżonego IgA, znacząco obniżone jest także IgG, a często również IgM
- Niedobór podklas IgG – może współistnieć z niedoborem IgA
- Przejściowa hipogammaglobulinemia niemowląt – niskie stężenia IgA normalizują się zwykle do 4-5 roku życia
- Nabyty niedobór IgA – spowodowany lekami lub innymi czynnikami
U dzieci poniżej 4 roku życia rozpoznanie niedoboru IgA należy traktować z ostrożnością i powtórzyć badania po ukończeniu przez nie 4 lat, ponieważ niskie poziomy IgA mogą być fizjologiczne w tej grupie wiekowej.123
Diagnostyka niedoboru IgA w chorobach współistniejących
Niedobór IgA a celiakia
Szacuje się, że około 2% pacjentów z celiakią ma jednocześnie selektywny niedobór IgA, a osoby z niedoborem IgA mają 10-20 razy większe ryzyko rozwoju celiakii niż populacja ogólna.12
W diagnostyce celiakii u pacjentów z niedoborem IgA należy:12
- Wykonać badanie całkowitego poziomu IgA przy pierwszym badaniu serologicznym w kierunku celiakii
- W przypadku wykrycia niedoboru IgA przeprowadzić diagnostykę w oparciu o przeciwciała klasy IgG:
- Przeciwciała przeciw transglutaminazie tkankowej (anty-tTG) klasy IgG
- Przeciwciała przeciw endomysium (EMA) klasy IgG
- Przeciwciała przeciw deamidowanym peptydom gliadyny (anty-DGP) klasy IgG
Monitorowanie pacjentów z celiakią i niedoborem IgA na diecie bezglutenowej pozostaje wyzwaniem, ponieważ nie ma konsensusu co do najlepszego markera IgG do śledzenia odpowiedzi na leczenie.12
Niedobór IgA a choroby autoimmunologiczne
Niedobór IgA jest związany ze zwiększonym ryzykiem występowania chorób autoimmunologicznych, dlatego badanie w kierunku niedoboru IgA powinno być rozważone u każdego pacjenta z chorobą autoimmunologiczną.12
Częstość występowania niedoboru IgA jest podwyższona w następujących chorobach autoimmunologicznych:12
- Celiakia (około 1:39 pacjentów)
- Cukrzyca typu 1 (od 1:27 do 1:261)
- Toczeń rumieniowaty układowy (od 1:19 do 1:130)
- Choroba Gravesa-Basedowa
- Reumatoidalne zapalenie stawów i młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów
- Miastenia
- Autoimmunologiczne zapalenie tarczycy
Monitorowanie pacjentów z niedoborem IgA
Pacjenci z rozpoznanym selektywnym niedoborem IgA powinni być regularnie monitorowani, ponieważ:12
- Niedobór IgA może rozwinąć się w pospolity zmienny niedobór odporności (CVID) w późniejszym życiu
- U części pacjentów z częściowym niedoborem IgA może dojść do progresji do selektywnego niedoboru IgA lub odwrotnie
- Pacjenci wymagają obserwacji w kierunku rozwoju chorób autoimmunologicznych, alergii i nawracających infekcji
Monitorowanie powinno obejmować:12
- Regularne badania poziomu immunoglobulin
- Ocenę objawów klinicznych
- Badania przesiewowe w kierunku chorób autoimmunologicznych
- W przypadku nawracających infekcji – ocenę podklas IgG i swoistych odpowiedzi przeciwciał
Szczególne sytuacje kliniczne
Pacjenci z niedoborem IgA powinni być świadomi ryzyka reakcji anafilaktycznej po transfuzji krwi i produktów krwiopochodnych zawierających IgA.12
U pacjentów z objawami alergii należy pamiętać, że alergia może być pierwszym i czasem jedynym objawem niedoboru IgA, występującym nawet u 40% pacjentów.123
| Manifestacje kliniczne w niedoborze IgA | Częstość występowania | Najczęstsze przykłady |
|---|---|---|
| Infekcje | 64,0% | Infekcje dróg oddechowych, infekcje grzybicze, infekcje przewodu pokarmowego |
| Choroby alergiczne | 29,0% | Astma, alergiczny nieżyt nosa, alergiczne zapalenie spojówek |
| Choroby autoimmunologiczne | 21,9% | Celiakia, nieswoiste zapalenia jelit, reumatoidalne zapalenie stawów |
| Nowotwory | 3,5% |
Podsumowanie diagnostyki
Diagnostyka selektywnego niedoboru IgA opiera się na stwierdzeniu niewykrywalnego lub znacznie obniżonego poziomu IgA w surowicy przy prawidłowych stężeniach IgG i IgM u pacjenta powyżej 4 roku życia. Badanie powinno być przeprowadzone co najmniej dwukrotnie metodą nefelometrii lub inną odpowiednią techniką.12
Należy pamiętać, że u większości pacjentów niedobór IgA przebiega bezobjawowo, a diagnostyka jest często rozpoczynana z powodu nawracających infekcji, chorób autoimmunologicznych, alergii lub jest wykrywana przypadkowo w trakcie badań przesiewowych.12
Właściwe rozpoznanie niedoboru IgA jest istotne ze względu na zwiększone ryzyko chorób współistniejących, potencjalnej progresji do CVID i możliwości wystąpienia reakcji anafilaktycznych po transfuzji produktów krwiopochodnych.12
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.