Obniżone libido
Epidemiologia
Obniżone libido, definiowane jako utrata popędu seksualnego, jest powszechnym zaburzeniem dotykającym około 40% kobiet i 3-28% mężczyzn, z wyraźnym wzrostem częstości u kobiet po menopauzie (52,4% po naturalnej, 12,5% po chirurgicznej) oraz u mężczyzn w wieku 60-80 lat. Hypoactive sexual desire disorder (HSDD), charakteryzujące się obniżonym libido wywołującym znaczny dystres, dotyka około 10% kobiet przed menopauzą i 1,5% mężczyzn. Czynniki ryzyka obejmują status związku, aktywność seksualną, wykształcenie, stosowanie leków psychotropowych (szczególnie SSRI), choroby przewlekłe (cukrzyca, nadciśnienie, choroby wieńcowe), zaburzenia hormonalne (spadek estrogenów, niedobór testosteronu, niedoczynność tarczycy), a także czynniki psychospołeczne, takie jak depresja, stres i problemy w relacji partnerskiej. Epidemiologiczne dane wskazują na zmienność częstości występowania HSDD w zależności od wieku i płci, z najwyższym dystresem seksualnym u kobiet w wieku 40-64 lat (około 33%).
Epidemiologia obniżonego libido
Obniżone libido (utrata popędu seksualnego) jest powszechnym zaburzeniem, dotykającym znaczną część populacji. Szacuje się, że problem ten dotyczy około 40% kobiet na całym świecie oraz 3-28% mężczyzn, w zależności od badanej populacji i stosowanych kryteriów diagnostycznych.12 To zaburzenie jest szczególnie częste wśród kobiet, gdzie niska potrzeba seksualna stanowi najczęściej zgłaszany problem w obszarze zdrowia seksualnego.3
Rozpowszechnienie w różnych grupach wiekowych
Częstość występowania obniżonego libido różni się znacząco w zależności od wieku, płci oraz statusu hormonalnego:4
- Wśród kobiet w wieku przedmenopauzalnym występowanie obniżonego libido szacuje się na 26,7%
- U kobiet po naturalnej menopauzie odsetek ten wzrasta do 52,4%
- Kobiety po chirurgicznej menopauzie wykazują najwyższy wskaźnik hypoactive sexual desire disorder (HSDD) – 12,5%
Badania australijskie wykazały, że niska potrzeba seksualna wzrasta wraz z wiekiem – od 27,4% w grupie 18-24 lata do 91,6% wśród kobiet w wieku 75-79 lat. Jednak co istotne, dystresu związanego z niskim libido (epidemiologiczne HSDD, eHSDD) doświadcza najwięcej kobiet w wieku średnim – między 40 a 64 rokiem życia (około 33%), następnie odsetek ten spada do 7,3% w grupie 75-79 lat.5
U mężczyzn, chociaż problem występuje rzadziej niż u kobiet, niskie libido zgłasza nawet 19-57% mężczyzn homoseksualnych oraz 6-19% młodych mężczyzn (18-29 lat).2 Wiek stanowi istotny czynnik ryzyka, przy czym mężczyźni w wieku 60-80 lat są szczególnie narażeni na spadek libido.6
Rozpowszechnienie HSDD
Hypoactive sexual desire disorder (HSDD), czyli zaburzenie polegające na obniżonym libido wywołującym znaczny dyskomfort, dotyka około 10% kobiet przed menopauzą w Stanach Zjednoczonych, co przekłada się na około 6 milionów kobiet.7 Wśród mężczyzn, HSDD występuje u około 1,5% populacji.7
Na podstawie badań epidemiologicznych można stwierdzić, że HSDD występuje u:8
- 8,9% kobiet w wieku 18-44 lat
- 12,3% kobiet w wieku 45-64 lat
- 7,4% kobiet powyżej 65 roku życia
Warto zwrócić uwagę, że choć częstość występowania niskiego pożądania seksualnego ogólnie wzrasta z wiekiem u kobiet, to poziom związanego z tym dystresu maleje, co skutkuje względnie stabilną częstością występowania HSDD w ciągu dorosłego życia.8
Czynniki ryzyka i korelacje
Badania epidemiologiczne wskazują na liczne czynniki, które mogą zwiększać ryzyko obniżonego libido:1011
- Status związku – bycie w związku zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia HSDD (p < 0,001)
- Aktywność seksualna – osoby nieaktywne seksualnie częściej doświadczają HSDD (p < 0,001)
- Wykształcenie – wyższy poziom edukacji koreluje z wyższym wskaźnikiem HSDD (p = 0,001)
- Stosowanie leków psychotropowych – związane ze zwiększonym ryzykiem HSDD (p < 0,001)
- Pochodzenie etniczne – azjatyckie pochodzenie wiąże się z niższym ryzykiem HSDD (p < 0,001)
Do istotnych czynników zwiększających ryzyko obniżonego libido należą także:126
- Choroby przewlekłe (cukrzyca, nadciśnienie, choroby wieńcowe)
- Ból podczas stosunku seksualnego lub niemożność osiągnięcia orgazmu
- Zaburzenia zdrowia psychicznego i stres
- Stosowanie różnych leków na receptę, szczególnie selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI)
- Zabiegi chirurgiczne w obrębie piersi lub narządów płciowych
- Zmiany poziomu hormonów podczas menopauzy, ciąży lub karmienia piersią
- Problemy w relacji zmniejszające bliskość emocjonalną z partnerem
W międzynarodowym badaniu Global Study of Sexual Attitudes and Behaviours, obejmującym 13 882 kobiet i 13 618 mężczyzn z 29 krajów, zidentyfikowano następujące czynniki ryzyka niskiego pożądania seksualnego u mężczyzn: wiek 60-80 lat, ogólnie zły stan zdrowia, choroby naczyniowe, aktywne palenie tytoniu, przekonanie że starzenie się redukuje aktywność seksualną, rozwód w ciągu ostatnich 3 lat, problemy finansowe, duża depresja, obawy o przyszłość związku oraz rzadsze niż raz w tygodniu stosunki seksualne.6
Współwystępowanie z innymi schorzeniami
Obniżone libido często współwystępuje z innymi stanami chorobowymi, co ma znaczenie dla diagnostyki i planowania leczenia.13 Najczęściej obniżone libido towarzyszy:
Zaburzenia endokrynologiczne i hormonalne
Zaburzenia hormonalne mają istotny wpływ na obniżenie libido. W przypadku kobiet spadek poziomu estrogenów podczas menopauzy często prowadzi do zmniejszenia zainteresowania seksem i suchości pochwy, co może skutkować bolesnym lub niekomfortowym stosunkiem.13 Podobnie niedobór testosteronu, który odgrywa ważną rolę w funkcjonowaniu seksualnym zarówno mężczyzn, jak i kobiet, może prowadzić do obniżenia libido.1415
Niedoczynność tarczycy jest również powiązana z obniżonym libido, podobnie jak zaburzenia nadnerczy (choroba Addisona, zespół Cushinga).1617
Choroby przewlekłe
Liczne schorzenia nieseksualne mogą wpływać na popęd seksualny, w tym:1317
- Nowotwory i ich leczenie
- Cukrzyca
- Nadciśnienie tętnicze
- Choroby wieńcowe
- Choroby neurologiczne
- Niewydolność nerek
- Nietrzymanie moczu
Warto zauważyć, że niskie libido jest bardzo częste podczas leczenia przeciwnowotworowego, a obniżenie popędu seksualnego może być skutkiem zarówno samej choroby, jak i jej leczenia.1819
Zaburzenia psychiczne i stres
Zaburzenia psychiczne, szczególnie depresja, są jednymi z najczęstszych przyczyn obniżonego libido u kobiet.20 Dysfunkcja seksualna jest szczególnie powszechna wśród osób cierpiących na zaburzenia lękowe.21 Stres, niepokój i wyczerpanie również mogą być pochłaniające i mieć znaczący wpływ na satysfakcję seksualną.16
Warto zaznaczyć, że zaburzenia seksualne indukowane przez leki przeciwdepresyjne (szczególnie SSRI) szacuje się na 30-50%.22
Wpływ obniżonego libido na jakość życia
HSDD jest związane z niższą jakością życia związaną ze zdrowiem, niższym ogólnym szczęściem i satysfakcją z partnerów oraz częstszymi negatywnymi stanami emocjonalnymi.23 Obniżone libido może mieć negatywny wpływ na samoocenę, pewność siebie i relacje z partnerem, który może myśleć, że kobieta nie jest już zakochana lub nie jest nim zainteresowana.24
Zaburzenia libido mogą prowadzić do:25
- Przewlekłego stresu
- Niepokoju
- Depresji
- Braku koncentracji
- Bezsenności
- Drażliwości
- Konfliktów w związku
- Wycofania społecznego
Problem obniżonego libido jest często określany jako „choroba pary”, ponieważ może mieć znaczący negatywny wpływ na intymność par.26
Niedorozpoznawanie i niedoleczenie
Pomimo powszechności problemu obniżonego libido, jest on często niedorozpoznawany i niedoleczony. Mniej niż połowa pacjentów z problemami seksualnymi szuka pomocy lub inicjuje rozmowy z lekarzami.23 Trudność w oszacowaniu dokładnej częstości występowania zaburzeń libido wynika z różnych definicji problemu oraz faktu, że niewiele osób doświadczających utraty libido konsultuje się z lekarzem, nawet gdy może to być przyczyną trudności w związku.18
Wielu pacjentów nigdy nie zostało zapytanych o ich zdrowie seksualne przez zespoły opieki zdrowotnej, co dodatkowo utrudnia rozpoznanie problemu.27 Takie podejście prowadzi do niedostatecznego rozpoznawania problemu obniżonego libido, nawet wtedy, gdy istnieją skuteczne metody leczenia.
Znaczenie badań epidemiologicznych
Dokładne szacunki częstości występowania i zapadalności są ważne dla zrozumienia obciążenia dysfunkcją seksualną w społeczności oraz identyfikacji czynników ryzyka dla działań prewencyjnych.28 Badania epidemiologiczne pomagają również zrozumieć różnice w rozpowszechnieniu zaburzeń libido między różnymi populacjami i grupami wiekowymi, co ma znaczenie dla planowania zdrowia publicznego.
Wyzwaniem pozostaje jednak fakt, że epidemiologia dysfunkcji seksualnych u kobiet nie jest dobrze poznana z wielu powodów, w tym z powodu niedostatku badań epidemiologicznych, niespójnych kryteriów dysfunkcji seksualnej w różnych badaniach oraz niepełnej rekrutacji, często wykluczającej kobiety bez partnera lub nieaktywne seksualnie.21
Podsumowując, obniżone libido jest powszechnym problemem dotykającym znaczną część populacji, szczególnie kobiet w wieku okołomenopauzalnym. Pomimo istotnego wpływu na jakość życia i relacje, problem ten pozostaje niedorozpoznawany i niedoleczony, co podkreśla potrzebę większej świadomości i lepszego dostępu do opieki zdrowotnej w tym zakresie.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.