Glomerulonefryt
Epidemiologia
Kłębuszkowe zapalenie nerek (glomerulonefryt) stanowi istotną przyczynę schyłkowej niewydolności nerek, odpowiadając za 10-15% przypadków w USA i około 25-30% globalnie. Najczęstszą formą pierwotnego glomerulonefrytu jest nefropatia IgA, ze średnią zachorowalnością około 2,5/100 000 osób rocznie, szczególnie wysoką w Azji. Epidemiologia glomerulonefrytów wykazuje znaczne zróżnicowanie geograficzne i socjoekonomiczne: w krajach rozwiniętych spada częstość poinfekcyjnego kłębuszkowego zapalenia nerek (PSGN), natomiast rośnie liczba przypadków związanych z infekcją Staphylococcus, w tym MRSA. W krajach rozwijających się PSGN pozostaje główną przyczyną ostrego glomerulonefrytu, z roczną zachorowalnością sięgającą 9,5-28,5/100 000. W USA wskaźniki progresji nefropatii IgA do schyłkowej niewydolności nerek wynoszą 12,5-23% w ciągu 3-4 lat, a do 53% w 19 lat obserwacji. W 2019 roku odnotowano globalnie 606 300 nowych przypadków glomerulonefrytu, 17,3 mln pacjentów z chorobą oraz 183 700 zgonów, co stanowi wzrost odpowiednio o 77%, 81% i 100% w porównaniu z 1990 rokiem.
- Epidemiologia Glomerulonefrytu
- Globalne różnice w epidemiologii
- Zachorowalność i rozpowszechnienie
- Demograficzne aspekty glomerulonefrytu
- Typy glomerulonefrytu i ich rozpowszechnienie
- Zróżnicowanie geograficzne i socjoekonomiczne
- Obciążenie systemów opieki zdrowotnej
- Systemy nadzoru i rejestry
- Nowoczesne podejście do nadzoru nad glomerulonefrytem
- Wnioski i perspektywy
Epidemiologia Glomerulonefrytu
Kłębuszkowe zapalenie nerek (glomerulonefryt) stanowi istotną przyczynę niewydolności nerek na całym świecie. W Stanach Zjednoczonych odpowiada za 10-15% przypadków schyłkowej niewydolności nerek, będąc trzecią najczęstszą przyczyną tej choroby po cukrzycy i nadciśnieniu tętniczym. Stanowi to około 10% pacjentów wymagających dializoterapii.12 Glomerulonefryt odpowiada za 25-30% wszystkich przypadków schyłkowej niewydolności nerek, przy czym około jedna czwarta pacjentów prezentuje zespół nefrytyczny.12
Globalne różnice w epidemiologii
Na całym świecie nefropatia IgA została uznana za najczęstszą przyczynę kłębuszkowego zapalenia nerek, ze średnią globalną zachorowalnością około 2,5 na 100 000 osób rocznie.134 Jednakże występowanie różnych form glomerulonefrytu wykazuje znaczne zróżnicowanie geograficzne:
- Częstość występowania PSGN (Poinfekcyjne Kłębuszkowe Zapalenie Nerek) znacząco spadła w większości krajów rozwiniętych, podczas gdy liczba przypadków glomerulonefrytu związanego z infekcją Staphylococcus wzrosła.12
- Zgodnie z danymi japońskich badaczy, częstość występowania poinfekcyjnego glomerulonefrytu w ich kraju osiągnęła szczyt w latach 90. XX wieku. PSGN, które stanowiło prawie wszystkie przypadki poinfekcyjnego glomerulonefrytu w latach 70., zmniejszyło się do około 40-50% od lat 90., podczas gdy odsetek nefropatii związanej z infekcją Staphylococcus aureus wzrósł do 30%, a glomerulonefrytu związanego z wirusowym zapaleniem wątroby typu C również wzrósł.12
- PSGN pozostaje znacznie bardziej powszechne w regionach takich jak Karaiby, Afryka, Indie, Pakistan, Papua Nowa Gwinea, Ameryka Południowa i Malezja.12
Zachorowalność i rozpowszechnienie
Zachorowalność na glomerulonefryt różni się znacząco w zależności od regionu geograficznego i poziomu rozwoju ekonomicznego danego kraju:56
- W zachodniej części Szwajcarii średnia zachorowalność na glomerulonefryt wynosi około 1,3/100 000/rok.56
- W Niemczech zapadalność i siedmioletnia chorobowość glomerulonefrytu wynosi odpowiednio 52 i 285 na milion mieszkańców.7
- W Port Harcourt w Nigerii zachorowalność na ostre kłębuszkowe zapalenie nerek w grupie wiekowej 3-16 lat wynosiła 15,5 przypadków rocznie, ze wskaźnikiem mężczyzn do kobiet wynoszącym 1,1:1.12
- Badanie z regionalnego centrum dializ w Etiopii wykazało, że ostre kłębuszkowe zapalenie nerek było drugą najczęstszą przyczyną ostrej niewydolności nerek wymagającej dializy, stanowiąc około 22% przypadków.12
Globalnie, w 2019 roku odnotowano około 606 300 nowych przypadków, 17 300 000 pacjentów z chorobą, 183 700 zgonów i 6 900 000 DALY (lata życia skorygowane o niesprawność) z powodu przewlekłej choroby nerek spowodowanej glomerulonefrytem. W porównaniu z 1990 rokiem liczba nowych pacjentów, pacjentów z chorobą, zgonów i DALY wzrosła odpowiednio o 77%, 81%, 100% i 66%.8
Demograficzne aspekty glomerulonefrytu
Wiek: Poinfekcyjne kłębuszkowe zapalenie nerek może wystąpić w każdym wieku, ale najczęściej rozwija się u dzieci. Większość przypadków występuje u pacjentów w wieku 5-15 lat; tylko 10% występuje u pacjentów powyżej 40 roku życia. Ogniska PSGN są powszechne u dzieci w wieku 6-10 lat.2 Ryzyko PSGN zwiększa się u starszych pacjentów (powyżej 60 roku życia) i u dzieci między 5 a 12 rokiem życia. PSGN jest rzadkie u dzieci poniżej trzeciego roku życia.9
Płeć: Ostre kłębuszkowe zapalenie nerek występuje częściej u mężczyzn (stosunek mężczyzn do kobiet 2:1).2 PSGN jest dwukrotnie częstsze u mężczyzn niż u kobiet.9
Rasa/pochodzenie etniczne: Poinfekcyjne kłębuszkowe zapalenie nerek nie ma predylekcji do żadnej rasy czy grupy etnicznej. Wyższa zachorowalność (związana z niską higieną) może być obserwowana w niektórych grupach społeczno-ekonomicznych.2 Z kolei nefropatia toczniowa występuje częściej wśród populacji czarnoskórych i latynoskich w porównaniu z populacją białą.10
Typy glomerulonefrytu i ich rozpowszechnienie
Glomerulonefryt poinfekcyjny
Przez ponad stulecie ostre poinfekcyjne kłębuszkowe zapalenie nerek (APSGN) było prototypową formą bakteryjnego glomerulonefrytu związanego z infekcją, typowo występującą po ustąpieniu infekcji i wystąpieniu charakterystycznego okresu utajenia bez infekcji.11
Chociaż PSGN nadal pozostaje najczęstszą przyczyną ostrego zapalenia nerek u dzieci na całym świecie, występuje głównie w krajach o ograniczonych zasobach. Z szacowanych 470 000 nowych rocznych przypadków PSGN na całym świecie, 97% występuje w regionach świata o niskim statusie społeczno-ekonomicznym, z roczną zachorowalnością wahającą się od 9,5 do 28,5 na 100 000 osób.9
W ciągu ostatnich kilku dekad nastąpiła istotna zmiana paradygmatu w epidemiologii i bakteriologii glomerulonefrytu związanego z infekcją. Częstość występowania APSGN gwałtownie spadła w świecie zachodnim, podczas gdy liczba przypadków glomerulonefrytu związanego z infekcją Staphylococcus (SAGN) wzrosła. Prawdopodobnym czynnikiem przyczyniającym się jest wzrost zakażeń gronkowcowych, głównie metycylinoopornych Staphylococcus aureus (MRSA).11
Idiopatyczne i wtórne formy glomerulonefrytu
W Stanach Zjednoczonych, błoniasto-rozplemowe kłębuszkowe zapalenie nerek (MPGN) obserwuje się w 6-12% biopsji nerek wykonywanych w celu oceny chorób kłębuszkowych. Ten rodzaj glomerulonefrytu stanowi 7% przypadków u dzieci i 12% u dorosłych z idiopatycznym zespołem nerczycowym. Idiopatyczne/pierwotne MPGN najczęściej dotyka dzieci i młodych dorosłych w wieku od 8 do 30 lat. Przyczyny wtórne są częstsze u pacjentów, którzy zgłaszają się po 30. roku życia.12
W jednej trzeciej wszystkich przypadków glomerulonefryt jest wtórny (zapadalność wtórnego glomerulonefrytu 17,5 pmp). Nefropatia toczniowa i glomerulonefryt związany z ANCA występowały odpowiednio u 2,9 i 5,4 przypadków na milion mieszkańców.7
W analizie z USA, najczęstszym typem glomerulonefrytu był mezangialno-rozplemowy glomerulonefryt (20,9 pmp), a następnie ogniskowe i segmentalne stwardnienie kłębuszków nerkowych (FSGS, 11,2 pmp), z których 43% miało etiologiczny stan podstawowy.7
Nefropatia IgA
Nefropatia IgA jest najczęstszym pierwotnym glomerulonefrytem na świecie. Częstość występowania nefropatii IgA jest najwyższa w Azji, pośrednia w Europie i USA, a niższa w krajach afrykańskich.4 Ogólna globalna zachorowalność wynosi około 2,5 na 100 000 osób rocznie.4
W badaniach epidemiologicznych prowadzonych w USA stwierdzono, że wskaźniki diagnozy IgA wahają się od 6,3% do 29,7% wśród dorosłych i pediatrycznych pacjentów poddawanych biopsji nerek, przy czym wszystkie odnotowane wskaźniki w USA wynosiły 15%. Metaanaliza badań amerykańskich obliczyła roczną zachorowalność na poziomie 1,29/100 000 ludzi, co przekłada się na roczną zachorowalność w USA wynoszącą 4236 dorosłych i dzieci.13
Zróżnicowanie geograficzne i socjoekonomiczne
Kraje rozwijające się vs rozwinięte
Bakteryjny glomerulonefryt związany z infekcją jest częstszy w krajach rozwijających się, gdzie konsekwencje przewlekłej choroby nerek mogą być szczególnie trudne do leczenia.14 Większość obciążenia chorobowego skupia się w krajach o niższym wskaźniku społeczno-demograficznym.8
Podczas gdy cukrzyca i nadciśnienie są głównymi przyczynami przewlekłej choroby nerek w krajach rozwiniętych, glomerulonefryt pozostaje najczęstszą przyczyną przewlekłej choroby nerek w wielu krajach o niskich dochodach, głównie w Azji i Afryce Subsaharyjskiej.8
Regionalne wzorce i trendy
Wystąpienie geograficznych i sezonowych różnic w częstości występowania PSGN jest bardziej wyraźne w przypadku glomerulonefrytu związanego z gardłem niż w przypadku choroby związanej ze skórą.12
W Afryce, ogólna łączna częstość występowania FSGS, MCD, MN, MPGN, MesPGN, PIGN, IgAN i CresGN wynosiła odpowiednio 26,10%, 22,40%, 8,40%, 6,40%, 6,40%, 2,60%, 2,60%, 1,40%. Głównym ustaleniem z badań jest wyższe występowanie FSGS i MCD we wszystkich regionach i grupach wiekowych niż inne pierwotne choroby kłębuszkowe.15
W 7 głównych rynkach medycznych (USA, Niemcy, Hiszpania, Włochy, Francja, Wielka Brytania, Japonia), w 2023 roku było około 7100 zdiagnozowanych przypadków IC-MPGN, przy czym Stany Zjednoczone reprezentowały około 55% tych przypadków, następnie Japonia. Wśród krajów europejskich, najwyższą liczbę przypadków odnotowano w Niemczech (około 600), następnie w Hiszpanii, podczas gdy najmniej przypadków zaobserwowano we Włoszech (około 300).1617
Obciążenie systemów opieki zdrowotnej
Schyłkowa niewydolność nerek i dializoterapia
Glomerulonefryt stanowi poważne obciążenie dla systemów opieki zdrowotnej na całym świecie. W USA wskaźniki przejścia do schyłkowej niewydolności nerek w przypadku nefropatii IgA wynosiły od 12,5% do 23% w ciągu 3-3,9 lat obserwacji, wzrastając do 53% w ciągu 19 lat obserwacji.1313
W większości przypadków progresja choroby jest stosunkowo szybka i schyłkowa niewydolność nerek może nastąpić w ciągu tygodni lub miesięcy od początku ostrego zespołu nefrytycznego.12
Kłębuszkowe zapalenie nerek jest pierwotną przyczyną schyłkowej choroby nerek u nawet 30% biorców przeszczepu allogenicznego w Stanach Zjednoczonych.18
Koszty ekonomiczne i obciążenie systemowe
Chociaż dane ekonomiczne dotyczące glomerulonefrytu pozostają rzadkie, zarządzanie schyłkową chorobą nerek jest głównym czynnikiem kosztowym.13 W USA rynek glomerulonefrytu osiągnął wartość 748,1 miliona USD w 2023 roku, z prognozą wzrostu do 1 105,0 miliona USD do 2034 roku, co oznacza tempo wzrostu (CAGR) wynoszące 4,43% w latach 2023-2034.19
Obciążenie chorobowe przewlekłej choroby nerek spowodowanej glomerulonefrytem wzrosło na całym świecie, szczególnie w regionach i krajach o niższych wskaźnikach społeczno-demograficznych.8
Systemy nadzoru i rejestry
Znaczenie rejestrów w monitorowaniu glomerulonefrytu
Rejestry chorób nerek dostarczają kluczowych informacji do zastosowania w praktyce klinicznej, ponieważ zapewniają wiedzę o najczęstszych patologiach z rzeczywistymi danymi dotyczącymi ich zachorowalności i częstości występowania, ułatwiają wdrażanie protokołów profilaktyki i leczenia, a także służą jako podstawa do wieloośrodkowych badań klinicznych.2021
Krajowe lub wieloośrodkowe rejestry są najbardziej wiarygodnym źródłem wiedzy o epidemiologii chorób nerek diagnozowanych za pomocą biopsji i umożliwiają porównania. Hiszpański Rejestr Glomerulonefrytu (REGN), który w 2018 roku zawierał ponad 28 000 biopsji nerek, jest porównywalny tylko z rejestrami Włoch i Japonii, które zgromadziły, przynajmniej do czasu ich ostatnich publikacji, od 15 000 do 26 000 biopsji.2021
Wyzwania w nadzorze epidemiologicznym
Choroby kłębuszkowe pozostają słabo scharakteryzowane w Afryce Subsaharyjskiej z powodu malejących wskaźników biopsji nerek i wynikającego z tego braku danych na temat patologicznych wzorców kluczowych chorób nerek. Rozwój rejestrów biopsji nerek w Afryce prawdopodobnie umożliwi odpowiednią charakterystykę częstości występowania i wzorców chorób kłębuszkowych; może to mieć pozytywny wpływ na ocenę i leczenie przewlekłej choroby nerek na kontynencie afrykańskim, ponieważ większość glomerulopatii poddaje się leczeniu.22
Większość badań nie przywiązuje dużej wagi do częstości występowania wtórnego MGN; zamiast tego podają one proporcję pierwotnych i wtórnych MGN. W porównaniu z wcześniejszymi badaniami w Malezji, odnotowano zmniejszoną częstość występowania nefropatii toczniowej.23
Pomimo znaczenia klinicznego danych epidemiologicznych, w wielu regionach nadal ich brakuje. Na przykład w Szwajcarii, pomimo klinicznego znaczenia tych danych, wciąż istnieją braki w tym zakresie.6
Nowoczesne podejście do nadzoru nad glomerulonefrytem
Standaryzacja nadzoru epidemiologicznego
Ostre poinfekcyjne kłębuszkowe zapalenie nerek (APSGN) jest zapaleniem kłębuszków nerkowych wywołanym przez kompleksy immunologiczne, które rozwija się jako następstwo zakażeń paciorkowcowych. Głównymi celami nadzoru APSGN są monitorowanie trendów zachorowalności specyficznych dla wieku i płci, opisanie cech demograficznych i klinicznych pacjentów z APSGN, dokumentowanie towarzyszących czynników ryzyka, a następnie monitorowanie trendów w częstości występowania powikłań, czasie trwania choroby, wskaźnikach hospitalizacji i śmiertelności.24
Typ zalecanego nadzoru zależy od obciążenia APSGN w społeczności i celów nadzoru. Dostępne są strategie minimalnego nadzoru i wzmocnionego nadzoru nad APSGN. Ponadto omówiono populację objętą nadzorem i dodatkowe względy nadzoru specyficzne dla APSGN, takie jak testowanie kontaktów, aktywne śledzenie przypadków i kontaktów, częstotliwość raportowania, wizyty nadzorcze, okres nadzoru i zaangażowanie społeczności.24
Znaczenie badań wieloośrodkowych i międzynarodowych
Badania mogą identyfikować regionalne różnice w epidemiologii chorób, które wymagają prostych, mających wpływ różnic w zarządzaniu pacjentami, a następnie poprawiają wyniki pacjentów. Artykuł Johna i wsp. demonstruje pilną potrzebę zrównoważenia deficytu badań klinicznych dotyczących nerek i publikacji akademickich z miejsc o ograniczonych zasobach.14
Istnieje potrzeba generowania większej ilości dowodów, aby rzucić światło na możliwe wyjaśnienie różnic w schematach leczenia w różnych regionach geograficznych. Obserwuje się, że w różnych regionach geograficznych istnieje heterogeniczność w wskaźnikach chorobowości i duże różnice w schematach leczenia.4
| Region | Główne typy glomerulonefrytu | Zachorowalność | Charakterystyka demograficzna |
|---|---|---|---|
| Ameryka Północna | Nefropatia IgA, FSGS, MPGN | 1,29/100 000/rok (IgA) | Wyższy odsetek pacjentów w późniejszych stadiach CKD |
| Europa | Mezangialno-rozplemowy GN, FSGS | 1,3/100 000/rok (Szwajcaria) | Stabilna zachorowalność w ostatniej dekadzie |
| Azja | Nefropatia IgA, błoniaste GN | Najwyższa dla nefropatii IgA | Częstsze wykonywanie rutynowych badań przesiewowych |
| Afryka | FSGS, MCD | Ograniczone dane epidemiologiczne | Młodsza populacja pacjentów |
| Ameryka Południowa | PSGN, FSGS | Wysoka dla PSGN | Wpływ niskiego statusu socjoekonomicznego |
Wnioski i perspektywy
Globalne obciążenie glomerulonefrytem pozostaje znaczące, przy czym wzorce epidemiologiczne wykazują istotne zróżnicowanie geograficzne i socjoekonomiczne. W krajach rozwiniętych obserwuje się spadek częstości występowania poinfekcyjnego kłębuszkowego zapalenia nerek przy jednoczesnym wzroście glomerulonefrytu związanego ze Staphylococcus. W przeciwieństwie do tego, w krajach rozwijających się PSGN pozostaje główną przyczyną ostrego kłębuszkowego zapalenia nerek.111
Nefropatia IgA stanowi najczęstszą formę pierwotnego glomerulonefrytu na świecie, z wyższymi wskaźnikami w Azji Wschodniej i Pacyficznej w porównaniu z Ameryką Północną i Europą. Dokładne dane epidemiologiczne są niezbędne do optymalnego planowania opieki zdrowotnej i opracowywania skutecznych strategii leczenia.43
Rozwój i utrzymywanie krajowych i międzynarodowych rejestrów glomerulonefrytu ma kluczowe znaczenie dla lepszego zrozumienia epidemiologii i opracowywania ukierunkowanych interwencji. Istnieje pilna potrzeba zrównoważenia deficytu badań klinicznych dotyczących nerek i publikacji akademickich z miejsc o ograniczonych zasobach, gdzie obciążenie chorobowe jest najwyższe.148
Systematyczny nadzór, w tym standaryzowane podejścia do gromadzenia danych i raportowania, jest niezbędny do monitorowania trendów i oceny skuteczności interwencji zdrowia publicznego w ograniczaniu wpływu glomerulonefrytu na zdrowie publiczne.2425
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.