Leki w grupie
„leki stosowane w białaczkach”

Leki stosowane w białaczkach to szeroka grupa leków przeciwnowotworowych, które są stosowane w leczeniu różnych typów białaczek – nowotworów układu krwiotwórczego. Działają one poprzez hamowanie podziałów komórkowych, indukcję apoptozy (programowanej śmierci komórek), modulację układu odpornościowego lub blokowanie specyficznych szlaków sygnałowych odpowiedzialnych za niekontrolowany wzrost i przeżycie komórek białaczkowych.

W leczeniu białaczek stosuje się kilka głównych grup leków: cytostatyki klasyczne, inhibitory kinaz tyrozynowych, leki epigenetyczne, leki immunomodulujące oraz przeciwciała monoklonalne. Często stosuje się je w schematach wielolekowych, co zwiększa skuteczność terapii i zmniejsza ryzyko rozwoju oporności.

Cytostatyki klasyczne to m.in. antracykliny (daunorubicyna, idarubicyna, doksorubicyna), antymetabolity (cytarabina, fludarabina, kladrybina, merkaptopuryna), alkaloidy barwinka (winkrystyna, winblastyna), analogi platyny (cisplatyna, karboplatyna) oraz leki alkilujące (cyklofosfamid, busulfan). W Polsce dostępne są preparaty handlowe takie jak Daunoblastina, Idarubicin Teva, Adriblastina, Cytarabine Kabi, Fludara, Biodribin, Purinethol, Vincristine Teva, Vinblastin Richter, Platidiam, Carboplatin Kabi czy Endoxan.

Inhibitory kinaz tyrozynowych zrewolucjonizowały leczenie niektórych typów białaczek, szczególnie przewlekłej białaczki szpikowej. Główne substancje to imatynib, dazatynib, nilotynib, bosutynib i ponatynib. Na polskim rynku dostępne są: Glivec, Sprycel, Tasigna, Bosulif i Iclusig. Ich zaletą jest ukierunkowane działanie na komórki nowotworowe, co znacząco zmniejsza toksyczność w porównaniu do klasycznej chemioterapii.

Leki epigenetyczne, takie jak inhibitory deacetylaz histonowych (HDAC) – worinostat (Zolinza) i panobinostat (Farydak) oraz leki hipometylujące – azacytydyna (Vidaza) i decytabina (Dacogen), stosuje się głównie w zespołach mielodysplastycznych i ostrej białaczce szpikowej.

Przeciwciała monoklonalne i terapie immunologiczne wykorzystują układ odpornościowy do walki z nowotworem. Kluczowe leki to rytuksymab (MabThera), obinutuzumab (Gazyvaro), blinatumomab (Blincyto) oraz gemtuzumab ozogamycyna (Mylotarg). Nowszą grupą są inhibitory punktów kontrolnych układu immunologicznego, takie jak pembrolizumab (Keytruda).

Najważniejszą zaletą nowoczesnych terapii przeciwbiałaczkowych jest możliwość osiągnięcia długotrwałych remisji, a w niektórych przypadkach nawet wyleczenia. Terapie celowane charakteryzują się lepszym profilem bezpieczeństwa i mniejszą toksycznością ogólnoustrojową w porównaniu do klasycznych cytostatyków.

Największe niebezpieczeństwa stosowania leków przeciwbiałaczkowych to mielosupresja (zahamowanie czynności szpiku), prowadząca do neutropenii, trombocytopenii i anemii, co zwiększa ryzyko infekcji i krwawień. Inne poważne działania niepożądane to kardiotoksyczność (zwłaszcza antracyklin), hepatotoksyczność, nefrotoksyczność, neuropatia obwodowa oraz zwiększone ryzyko wtórnych nowotworów. Leki te mogą również powodować nudności, wymioty, biegunkę, utratę włosów i zmiany skórne.

W zależności od typu białaczki stosuje się różne protokoły leczenia. W ostrej białaczce limfoblastycznej (ALL) stosuje się głównie intensywną polichemioterapię, w ostrej białaczce szpikowej (AML) – schematy oparte na cytarabinie i antracyklinach, w przewlekłej białaczce szpikowej (CML) – inhibitory kinazy tyrozynowej, a w przewlekłej białaczce limfocytowej (CLL) – immunochemioterapię lub inhibitory szlaków sygnałowych.