Leki w grupie
„leki psychoaktywne”

Leki psychoaktywne to substancje oddziałujące na ośrodkowy układ nerwowy, które powodują zmiany w funkcjonowaniu psychicznym człowieka, wpływając na nastrój, procesy poznawcze, zachowanie i świadomość. Działają głównie poprzez modyfikowanie działania neuroprzekaźników w mózgu, takich jak serotonina, dopamina, noradrenalina czy GABA.

Leki psychoaktywne dzielą się na kilka głównych grup. Leki przeciwdepresyjne (np. fluoksetyna – Prozac, sertralina – Zoloft, escitalopram – Lexapro) poprawiają nastrój i redukują objawy depresji. Leki przeciwpsychotyczne (np. olanzapina – Zyprexa, risperidon – Rispolept, kwetiapina – Ketrel) stosowane są w leczeniu schizofrenii i innych psychoz. Leki przeciwlękowe (np. diazepam – Relanium, alprazolam – Xanax, lorazepam – Lorafen) zmniejszają napięcie i lęk. Stabilizatory nastroju (np. lit – Lithium Carbonicum, walproiniany – Depakine, lamotrygina – Lamitrin) pomagają w leczeniu choroby afektywnej dwubiegunowej.

Do najbardziej znanych leków psychoaktywnych należą: SSRI (selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny) jak fluoksetyna, escitalopram; benzodiazepiny jak diazepam, alprazolam; leki przeciwpsychotyczne nowej generacji jak olanzapina, kwetiapina oraz stymulanty jak metylofenidat (Concerta, Medikinet) stosowany w ADHD.

Największą zaletą stosowania leków psychoaktywnych jest ich skuteczność w leczeniu poważnych zaburzeń psychicznych, które nieleczone mogą prowadzić do znacznego pogorszenia jakości życia, a nawet zagrażać życiu pacjenta. Odpowiednio dobrane leki mogą znacząco redukować objawy, umożliwiać normalne funkcjonowanie i zapobiegać nawrotom chorób psychicznych.

Stosowanie leków psychoaktywnych wiąże się jednak z ryzykiem działań niepożądanych. Mogą one powodować uzależnienie (szczególnie benzodiazepiny), zaburzenia seksualne, przyrost masy ciała, senność, problemy z koncentracją. Niektóre leki przeciwdepresyjne mogą początkowo zwiększać ryzyko myśli i zachowań samobójczych, zwłaszcza u młodych osób. Leki przeciwpsychotyczne mogą powodować objawy pozapiramidowe i zespół metaboliczny. Zawsze konieczne jest monitorowanie terapii przez specjalistę.

Leki psychoaktywne można podzielić na podgrupy: leki przeciwdepresyjne (SSRI, SNRI, trójpierścieniowe, MAOI), leki przeciwpsychotyczne (typowe i atypowe), leki przeciwlękowe (benzodiazepiny, buspiron, hydroksyzyna), leki nasenne i uspokajające (benzodiazepiny, leki Z, melatonina), leki psychostymulujące (metylofenidat, modafinil), stabilizatory nastroju (lit, karbamazepina, lamotrygina) oraz leki stosowane w uzależnieniach (naltrexon, akamprozat, metadon).