Leki w grupie
„antykoncepcja awaryjna”
Antykoncepcja awaryjna, znana również jako antykoncepcja postkoitalna lub „pigułka dzień po”, to metoda zapobiegania ciąży stosowana po odbytym stosunku seksualnym, w sytuacji, gdy istnieje ryzyko zajścia w niepożądaną ciążę (np. po pęknięciu prezerwatywy, niezastosowaniu antykoncepcji lub w przypadku gwałtu). W przeciwieństwie do aborcji, antykoncepcja awaryjna zapobiega ciąży, a nie przerywa już istniejącej.
Mechanizm działania antykoncepcji awaryjnej polega głównie na hamowaniu lub opóźnianiu owulacji, co uniemożliwia zapłodnienie. Może również wpływać na transport plemników lub zygoty w drogach rodnych oraz zmieniać właściwości endometrium, utrudniając implantację zarodka. Skuteczność metody jest najwyższa, gdy zostanie zastosowana jak najszybciej po stosunku – najlepiej w ciągu 12-24 godzin, chociaż w zależności od preparatu może być skuteczna do 3-5 dni.
W Polsce dostępne są dwa rodzaje antykoncepcji awaryjnej: preparaty zawierające octan uliprystalu (UPA) oraz zawierające lewonorgestrel (LNG). Octan uliprystalu (nazwa handlowa: ellaOne) jest selektywnym modulatorem receptora progesteronowego i wykazuje wysoką skuteczność do 120 godzin (5 dni) po stosunku. Lewonorgestrel (nazwy handlowe: Escapelle, Postinor) jest syntetycznym progestagenem i jest skuteczny do 72 godzin (3 dni) po stosunku, przy czym jego skuteczność maleje z upływem czasu.
Największymi zaletami antykoncepcji awaryjnej są: wysoka skuteczność przy szybkim zastosowaniu (sięgająca nawet 95% w przypadku UPA), jednorazowe użycie, brak długotrwałego wpływu na płodność oraz dostępność bez recepty w wielu krajach (chociaż w Polsce obecnie wymagana jest recepta). Antykoncepcja awaryjna stanowi ważną opcję w sytuacjach nagłych i nieprzewidzianych, gdy zawiodły inne metody antykoncepcyjne.
Wśród ograniczeń i potencjalnych zagrożeń warto wymienić: działania niepożądane (nudności, wymioty, bóle głowy, krwawienia międzymiesiączkowe), niższą skuteczność niż regularne metody antykoncepcyjne przy częstym stosowaniu, brak ochrony przed chorobami przenoszonymi drogą płciową oraz potencjalne interakcje z innymi lekami (zwłaszcza induktorami enzymów wątrobowych). Ważne jest, by traktować antykoncepcję awaryjną jako metodę ratunkową, a nie regularną formę zapobiegania ciąży.
Warto podkreślić, że antykoncepcja awaryjna nie jest tym samym co wkładka wewnątrzmaciczna z miedzią, która również może być stosowana jako metoda awaryjna do 5 dni po stosunku, ale działa na innych zasadach i ma bardzo wysoką skuteczność. Wkładka taka może następnie służyć jako długoterminowa metoda antykoncepcyjna.
Lista leków w tej grupie
-
Ulipristal Aristo – Tabletki powlekane – 30 mg
Tabletka zawiera 30 mg octanu uliprystalu oraz laktozę jednowodną jako substancję pomocniczą. Preparat stosuje się jako antykoncepcję awaryjną, którą należy zastosować w ciągu 120 godzin po niezabezpieczonym stosunku płciowym lub po nieudanym zastosowaniu innej metody antykoncepcyjnej. Jest dostępny w postaci białej, powlekanej tabletki. Lek pomaga zapobiegać nieplanowanej ciąży w sytuacjach nagłych.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynnaKategoria leku -
Escapelle – Tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej – 1,5 mg
Produkt zawiera 1,5 mg lewonorgestrelu jako substancję czynną oraz pomocniczo aspartam i barwniki. Jest dostępny w formie tabletki ulegającej rozpadowi w jamie ustnej o lekkim pomarańczowym zapachu. Stosuje się go jako antykoncepcję w przypadkach nagłych, w ciągu 72 godzin po stosunku płciowym bez zabezpieczenia lub po niepowodzeniu innej metody antykoncepcyjnej. Tabletka ma na celu zapobieganie nieplanowanej ciąży w sytuacjach awaryjnych.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynnaKategoria leku -
Escapelle tabletka 1500 mikrogramów – Tabletki – 1500 mcg
Produkt zawiera 1500 mikrogramów lewonorgestrelu oraz laktozę jednowodną jako substancję pomocniczą. Jest dostępny w postaci tabletki o średnicy około 8 mm. Stosuje się go w celu antykoncepcji w sytuacjach nagłych. Można go zastosować do 72 godzin po stosunku bez zabezpieczenia lub po nieudanej metodzie antykoncepcyjnej.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynnaKategoria leku -
Livopill – Tabletki – 1500 μg
Produkt zawiera 1500 mikrogramów lewonorgestrelu oraz laktozę jednowodną jako substancję pomocniczą. Jest dostępny w postaci okrągłej, białej tabletki. Stosuje się go jako antykoncepcję w sytuacjach nagłych, najlepiej do 72 godzin po niezabezpieczonym stosunku płciowym lub w przypadku zawodności wcześniejszej metody antykoncepcyjnej. Jego celem jest zapobieganie nieplanowanej ciąży.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynnaKategoria leku