pierwotne zapalenie otrzewnej
Pierwotne zapalenie otrzewnej (PZO) to stan zapalny błony otrzewnowej, który rozwija się bez wyraźnego ogniska infekcji w jamie brzusznej. W przeciwieństwie do wtórnego zapalenia otrzewnej, które powstaje w wyniku perforacji narządów jamy brzusznej, PZO występuje na skutek hematogennego rozsiewu patogenów lub ich przemieszczenia z układu chłonnego.
Najczęściej pierwotne zapalenie otrzewnej występuje u pacjentów z marskością wątroby i wodobrzuszem (spontaniczne bakteryjne zapalenie otrzewnej – SBZO), u dzieci z zespołem nerczycowym oraz u pacjentów dializowanych otrzewnowo. Dominującymi patogenami są bakterie Gram-ujemne (głównie Escherichia coli i Klebsiella pneumoniae) oraz enterokoki.
Diagnostyka PZO opiera się na badaniu płynu otrzewnowego, w którym stwierdza się zwiększoną liczbę neutrofili (>250 komórek/mm³) oraz obecność bakterii w posiewie. Leczenie polega na empirycznej antybiotykoterapii o szerokim spektrum działania, którą następnie modyfikuje się w oparciu o wyniki posiewu i antybiogramu.
U pacjentów z marskością wątroby po epizodzie SBZO zaleca się profilaktykę antybiotykową, która znacząco zmniejsza ryzyko nawrotu. Pierwotne zapalenie otrzewnej, mimo odpowiedniego leczenia, wiąże się z wysoką śmiertelnością, szczególnie u pacjentów z zaawansowaną chorobą wątroby.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie otrzewnej – Epidemiologia
Zapalenie otrzewnej, w tym ostre uogólnione zapalenie otrzewnej (AGP), samoistne bakteryjne zapalenie otrzewnej (SBP) oraz zapalenie otrzewnej związane z dializą otrzewnową (PD), stanowi istotne wyzwanie kliniczne ze względu na wysoką zachorowalność i śmiertelność. AGP dotyka około 9,3 pacjentów na 1000 hospitalizacji, ze śmiertelnością pooperacyjną wahającą się od 8,4% do 34%. SBP występuje u 10-27% hospitalizowanych pacjentów z wodobrzuszem, głównie w klasie C wg Child-Pugh, z rosnącym udziałem bakterii Gram-dodatnich i wzrostem oporności wielolekoopornej (MDR). Zapalenie otrzewnej związane z PD występuje z częstością 0,06-1,66 epizodów/pacjenta-rok, z 2-6% śmiertelnością, a czynniki ryzyka obejmują historię hemodializy i hipoalbuminemię. Grzybicze zapalenie otrzewnej, choć rzadsze (0,01-0,09 epizodu/pacjenta-rok), cechuje się wyższą śmiertelnością, szczególnie u pacjentów z marskością wątroby i niskim poziomem białka w wodobrzuszu. W pediatrii zapalenie otrzewnej związane z PD oraz w przebiegu zapalenia wyrostka robaczkowego wymaga uwagi ze względu na specyficzne patogeny, takie jak Pseudomonas spp., oraz czynniki ryzyka jak nefrektomia czy wszczepienie sondy G-tube.
aminoglikozyd, bakteria Gram-dodatnia, bakteria Gram-ujemna, dializa otrzewnowa, dur brzuszny, Enterobacterales, fluorochinolon, grzybicze zapalenie otrzewnej, inhibitor pompy protonowej, klasyfikacja Child-Pugh, marskość wątroby, niewyrównana marskość wątroby, organizm wielolekooporny, paracenteza, perforacja jelita, perforacja jelita krętego, perforacja wrzodu trawiennego, perforowane zapalenie wyrostka robaczkowego, pierwotne zapalenie otrzewnej, piperacylina z tazobaktamem, samoistne bakteryjne zapalenie otrzewnej, schyłkowa niewydolność wątroby, uogólnione zapalenie otrzewnej, wodobrzusze, wstrząs hipowolemiczny, zapalenie otrzewnej, zespół wątrobowo-nerkowy - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie otrzewnej – Etiologia i przyczyny
Zapalenie otrzewnej (peritonitis) to stan zapalny błony otrzewnowej, który może mieć etiologię pierwotną, wtórną lub trzeciorzędową. Pierwotne zapalenie, w tym spontaniczne bakteryjne zapalenie otrzewnej (SBP), występuje bez widocznego ogniska zakażenia i dotyczy głównie pacjentów z marskością wątroby i wodobrzuszem (około 20% tych pacjentów rozwija SBP), niewydolnością nerek dializowanych otrzewnowo, niewydolnością serca oraz niektórymi nowotworami. Patogeneza SBP wiąże się z upośledzeniem funkcji immunologicznej, zmniejszoną aktywnością przeciwbakteryjną płynu puchlinowego (białko <1 g/dl) oraz translokacją bakterii jelitowych, głównie Escherichia coli (50%) i paciorkowców (19%). Wtórne zapalenie otrzewnej, stanowiące około 90% przypadków, jest najczęściej wynikiem perforacji przewodu pokarmowego (np. pęknięty wyrostek robaczkowy 43,1%, perforacja wrzodu żołądka/dwunastnicy 26,2%, perforacja jelita krętego w durze brzusznym 24,2%) oraz zakażeń narządów jamy brzusznej, z udziałem bakterii tlenowych i beztlenowych. Trzeciorzędowe zapalenie otrzewnej charakteryzuje się nawracającym zakażeniem po leczeniu i wiąże się z wyższą śmiertelnością, szczególnie u pacjentów z obniżoną odpornością i wielolekoopornymi patogenami.
bakterie Gram-dodatnie, bakterie Gram-ujemne, błona otrzewnowa, chemiczne zapalenie otrzewnej, choroba Leśniowskiego-Crohna, choroba wrzodowa, ciąża pozamaciczna, dializa otrzewnowa, dur brzuszny, endometrioza, Escherichia coli, marskość wątroby, ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego, ostre zapalenie trzustki, pierwotne zapalenie otrzewnej, rak jelita grubego, ropień jajowodowo-jajnikowy, ropień otrzewnowy, ropień wątroby, ropień wewnątrzbrzuszny, sepsa, skręt jelit, spontaniczne bakteryjne zapalenie otrzewnej, Staphylococcus aureus, staphylococcus epidermidis, trzeciorzędowe zapalenie otrzewnej, wodobrzusze, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, wtórne zapalenie otrzewnej, zapalenie dróg żółciowych, zapalenie jajowodów, zapalenie narządów miednicy mniejszej, zapalenie otrzewnej, zapalenie wyrostka robaczkowego, zawał jelit, zespół nerczycowy - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie otrzewnej – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Zapalenie otrzewnej (peritonitis) to stan zapalny otrzewnej, często wywołany zakażeniem bakteryjnym lub grzybiczym, który może prowadzić do sepsy i niewydolności wielonarządowej. Wyróżnia się trzy typy: pierwotne (spontaniczne bakteryjne, często u pacjentów z marskością wątroby i wodobrzuszem), wtórne (związane z perforacją narządów) oraz trzeciorzędowe (nawracające pomimo leczenia). Diagnostyka i opieka pielęgniarska koncentrują się na systematycznej ocenie bólu (intensywność w skali 0-10), monitorowaniu parametrów życiowych (ciśnienie tętnicze, tętno, temperatura, oddech), bilansu płynów (pomiar diurezy, CVP, ciśnienie tętnicze płucne) oraz funkcji przewodu pokarmowego. Kluczowe jest także monitorowanie miejsc operacyjnych i drenów pod kątem zakażeń i gojenia. Leczenie obejmuje antybiotykoterapię (np. gentamycyna, amikacyna, klindamycyna), interwencje chirurgiczne oraz wsparcie żywieniowe, w tym żywienie pozajelitowe, szczególnie u pacjentów na czczo (NPO).
bakterie beztlenowe, bilans płynów, ciśnienie wewnątrzbrzuszne, ciśnienie żylne centralne, dializa otrzewnowa, gram-ujemne pałeczki, jama brzuszna, niewydolność nerek, niewydolność wielonarządowa, perforacja narządu, perystaltyka jelit, pierwotne zapalenie otrzewnej, sepsa, sonda żołądkowa, spontaniczne bakteryjne zapalenie otrzewnej, tachykardia, translokacja bakterii, trzeciorzędowe zapalenie otrzewnej, wodobrzusze, wstrząs hipowolemiczny, wstrząs septyczny, wtórne zapalenie otrzewnej, zakrzepica żył głębokich, zapalenie otrzewnej, zatorowość płucna, żywienie dojelitowe, żywienie pozajelitowe - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie otrzewnej – Leczenie
Zapalenie otrzewnej wymaga natychmiastowej, wielokierunkowej interwencji obejmującej wczesną kontrolę źródła zakażenia (chirurgiczną lub nieoperacyjną), systemową antybiotykoterapię oraz intensywną terapię wspomagającą, w tym resuscytację płynową i korekcję zaburzeń elektrolitowych. Antybiotykoterapia powinna być szerokospektralna, uwzględniać bakterie Gram-dodatnie, Gram-ujemne oraz beztlenowce, a jej dobór zależy od środowiska nabycia zakażenia (pozaszpitalne vs. szpitalne) oraz lokalnego profilu oporności. W niepowikłanym zapaleniu otrzewnej antybiotyki podaje się zwykle przez 5-7 dni, do ustąpienia objawów zakażenia. W przypadku wtórnego zapalenia otrzewnej konieczna jest chirurgiczna kontrola źródła zakażenia, a w ciężkich przypadkach stosuje się strategię „damage control” z etapowymi reoperacjami. Drenaż ropni przezskórny jest skuteczną alternatywą, gdy interwencja operacyjna nie jest wskazana.
antybiotykoterapia empiryczna, antybiotykoterapia systemowa, appendektomia, Bacteroides fragilis, bakteria beztlenowa, bakteria Gram-dodatnia, bakteria Gram-ujemna, Candida, dializa otrzewnowa, drenaż przezskórny, drenaż ropnia, Enterococcus, Escherichia coli, grzybicze zapalenie otrzewnej, hipowolemia, interwencja chirurgiczna, laparoskopia, marskość wątroby, niewydolność narządowa, objaw zakażenia, pierwotne zapalenie otrzewnej, Pseudomonas, resuscytacja płynowa, ropień wewnątrzbrzuszny, terapia antybiotykowa, trzeciorzędowe zapalenie otrzewnej, wodobrzusze, wstrząs septyczny, wtórne zapalenie otrzewnej, zaburzenie elektrolitowe, zakażenie wewnątrzszpitalne, zapalenie otrzewnej, zespół przedziału brzusznego - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie otrzewnej – Objawy
Zapalenie otrzewnej (peritonitis) to ostry stan zapalny błony otrzewnowej, charakteryzujący się silnym, rozlanym bólem brzucha nasilającym się przy ruchu, kaszlu i dotyku, często z towarzyszącą gorączką (do ≥38°C) i tachykardią (100-120 uderzeń/min). Objawy ogólnoustrojowe obejmują nudności, wymioty, odwodnienie, zmniejszone wydalanie moczu, a w ciężkich przypadkach zaburzenia świadomości i sepsę. W przebiegu choroby może wystąpić niedrożność porażenna jelit, manifestująca się brakiem oddawania stolca i gazów oraz osłabieniem perystaltyki. U pacjentów dializowanych otrzewnowo charakterystyczne są zmiany w płynie dializacyjnym, takie jak mętny płyn, obecność fibryny oraz objawy miejscowe w okolicy cewnika. Zapalenie otrzewnej przebiega w trzech stadiach: ostre zapalenie (faza reaktywna), ropień otrzewnowy oraz rozlane zapalenie otrzewnej (faza terminalna), z progresją objawów od łagodnych do ciężkich, włącznie z objawami wstrząsu i facies Hippocratica.
błona otrzewnowa, cewnik dializacyjny, dializa otrzewnowa, encefalopatia, fibryna, hipowolemia wewnątrznaczyniowa, infekcja bakteryjna, marskość wątroby, neutrofile, niedrożność porażenna jelit, niewydolność nerek, niewydolność wielonarządowa, objaw Blumberga, objawy ogólnoustrojowe, perystaltyka jelit, pierwotne zapalenie otrzewnej, płyn dializacyjny, płyn puchlinowy, ropień otrzewnowy, rozlane zapalenie otrzewnej, samoistne bakteryjne zapalenie otrzewnej, sepsa, tachykardia, wodobrzusze, wskaźnik MELD, wstrząs septyczny, wtórne zapalenie otrzewnej, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia krzepnięcia, zapalenie otrzewnej, zespół ostrej niewydolności oddechowej