osteoporoza związana z długotrwałym stosowaniem glikokortykosteroidów
Wskazanie

Osteoporoza związana z długotrwałym stosowaniem glikokortykosteroidów (GIO – Glucocorticoid-Induced Osteoporosis) to wtórna postać osteoporozy, będąca najczęstszym działaniem niepożądanym przewlekłej terapii glikokortykosteroidami. Rozwija się u około 30-50% pacjentów przyjmujących doustne GKS przez okres dłuższy niż 3 miesiące. GIO charakteryzuje się szybkim ubytkiem masy kostnej (głównie kości beleczkowej) w pierwszych 6-12 miesiącach leczenia, a następnie wolniejszym, ale ciągłym spadkiem gęstości mineralnej kości.

Mechanizm rozwoju GIO obejmuje bezpośrednie hamowanie aktywności osteoblastów i promowanie apoptozy osteocytów, zwiększenie resorpcji kostnej przez wydłużenie czasu życia osteoklastów, zmniejszenie wchłaniania wapnia w przewodzie pokarmowym oraz zaburzenia gospodarki hormonalnej. Szczególnie narażeni są pacjenci starsi, kobiety po menopauzie, osoby o niskim BMI oraz chorzy otrzymujący wysokie dawki GKS (>7,5 mg prednizonu dziennie lub równoważnika).

W leczeniu i profilaktyce GIO stosuje się bisfosfoniany, które są lekami pierwszego wyboru. W Polsce dostępne są: alendronian (Adrovance, Alendronat, Ostenil), rizedronian (Actonel), ibandronian (Bonviva, Ibandronat) oraz kwas zoledronowy (Aclasta, Zoledronic Acid) podawany dożylnie. Alternatywą jest denosumab (Prolia), monoklonalne przeciwciało przeciwko RANKL. W ciężkich przypadkach lub przy nieskuteczności bisfosfonianów stosuje się teryparatyd (Terrosa, Forsteo) – rekombinowany ludzki parathormon o działaniu anabolicznym.

Podstawę leczenia stanowi suplementacja wapnia (1000-1500 mg/dobę) i witaminy D (800-2000 IU/dobę), które należy stosować u wszystkich pacjentów otrzymujących przewlekle GKS. Kluczowe jest także stosowanie najniższej skutecznej dawki GKS przez najkrótszy możliwy czas oraz rozważenie alternatywnych terapii oszczędzających steroidy.

Największe trudności w leczeniu GIO obejmują niską świadomość problemu wśród lekarzy przepisujących GKS, co prowadzi do zbyt rzadkiego wdrażania profilaktyki. Wyzwaniem jest również niska adherencja pacjentów do zaleceń terapeutycznych, szczególnie w przypadku doustnych bisfosfonianów wymagających specjalnego sposobu przyjmowania. Problemem pozostaje także nieodwracalność niektórych zmian kostnych mimo odstawienia GKS oraz trudność w monitorowaniu skuteczności leczenia, gdyż standardowe badania densytometryczne (DXA) mogą nie odzwierciedlać w pełni ryzyka złamań u tych pacjentów.