Leki w grupie
„analożki parathormonu”

Analogi parathormonu to leki stosowane w leczeniu osteoporozy, które naśladują działanie naturalnego parathormonu (PTH), hormonu wydzielanego przez przytarczyce. W przeciwieństwie do większości leków przeciwosteoporotycznych, które głównie hamują resorpcję kości, analogi PTH działają anabolicznie, stymulując tworzenie nowej tkanki kostnej, co prowadzi do zwiększenia gęstości mineralnej kości i poprawy ich mikroarchitektury.

Główne substancje aktywne z tej grupy to teryparatyd (ludzki rekombinowany fragment PTH 1-34) oraz abaloparatyd (syntetyczny analog peptydu podobnego do PTH). Na polskim rynku teryparatyd jest dostępny pod nazwami handlowymi Terrosa, Movymia oraz Forsteo, natomiast abaloparatyd (nazwa handlowa Tymlos) nie jest jeszcze powszechnie dostępny w Polsce.

Analogi parathormonu są podawane w codziennych iniekcjach podskórnych przez maksymalny okres 24 miesięcy. Ich działanie polega na aktywacji receptorów PTH/PTHrP, co prowadzi do stymulacji aktywności osteoblastów odpowiedzialnych za tworzenie kości, zwiększenia wchłaniania wapnia w jelitach oraz reabsorpcji wapnia w nerkach.

Największą zaletą stosowania analogów parathormonu jest ich zdolność do rzeczywistego odbudowywania struktury kostnej, co czyni je szczególnie wartościowymi w leczeniu ciężkiej osteoporozy z wysokim ryzykiem złamań oraz u pacjentów, u których inne terapie okazały się nieskuteczne. Badania kliniczne wykazały, że teryparatyd zmniejsza ryzyko złamań kręgosłupa o 65-69% oraz złamań pozakręgowych o 35-40%.

Wśród potencjalnych zagrożeń związanych ze stosowaniem tych leków wymienia się zwiększone ryzyko hiperkalcemii, nudności, bóle głowy, zawroty głowy oraz bóle kończyn. Długotrwałe badania na zwierzętach wykazały zwiększone ryzyko kostniakomięsaka, dlatego leki te są przeciwwskazane u pacjentów z podwyższonym ryzykiem nowotworów kości, w tym u osób po radioterapii kości, z chorobą Pageta kości czy z niewyjaśnionym podwyższeniem poziomu fosfatazy alkalicznej.

W kontekście klasyfikacji, analogi parathormonu dzielą się na dwie główne podgrupy: pełne analogi (rekombinowany ludzki PTH 1-84, obecnie rzadko stosowany) oraz analogi fragmentów PTH (teryparatyd – fragment 1-34 oraz abaloparatyd – syntetyczny analog peptydu podobnego do PTH działający selektywnie na receptory PTH1).

Z uwagi na wysoki koszt terapii oraz konieczność codziennych iniekcji, analogi parathormonu są zazwyczaj zarezerwowane dla pacjentów z ciężką osteoporozą, szczególnie po przebytych złamaniach niskoenergetycznych lub przy nieskuteczności innych metod leczenia.