Przeciwwskazania stosowania
Sulfametoksazol

Nadwrażliwość jako przeciwwskazanie do stosowania sulfametoksazolu

Sulfametoksazol jest substancją z grupy sulfonamidów, która najczęściej występuje w połączeniu z trimetoprimem (jako kotrimoksazol). Nadwrażliwość na tę substancję stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do jej zastosowania. Przeciwwskazaniem do stosowania leków zawierających sulfametoksazol jest nadwrażliwość na: samą substancję czynną, inne sulfonamidy, trimetoprim, kotrimoksazol (połączenie sulfametoksazolu z trimetoprimem) lub którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w preparacie.¹²

Nadwrażliwość na substancje pomocnicze również stanowi przeciwwskazanie – warto zwrócić uwagę, że preparaty zawierające sulfametoksazol mogą zawierać różne substancje pomocnicze, np. Biseptol w postaci zawiesiny doustnej zawiera m.in. maltitol, parahydroksybenzoesan metylu, parahydroksybenzoesan propylu, glikol propylenowy, makrogologlicerolu hydroksystearynian oraz sód.³

Przeciwwskazania związane z dysfunkcją narządów

Niewydolność wątroby

Stosowanie sulfametoksazolu jest przeciwwskazane u pacjentów z ciężką niewydolnością wątroby. Różne preparaty zawierające tę substancję czynną określają to przeciwwskazanie jako „ciężką niewydolność wątroby” lub „rozpoznane uszkodzenie miąższu wątroby”. W przypadku preparatu Biseptol w postaci zawiesiny doustnej mowa jest o „ciężkiej niewydolności wątroby”.⁴ Z kolei w odniesieniu do preparatów Biseptol 120, 480 i 960 przeciwwskazaniem jest „rozpoznane uszkodzenie miąższu wątroby”.⁵ Również Trimesolphar, będący koncentratem do sporządzania roztworu do infuzji, nie powinien być stosowany w przypadku „ciężkiego uszkodzenia miąższu wątroby”.⁶

Niewydolność nerek

Ciężka niewydolność nerek stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania sulfametoksazolu. W zależności od preparatu definiowana jest jako:

• Klirens kreatyniny poniżej 15 ml/min – w przypadku zawiesiny doustnej Biseptol⁷
• Klirens kreatyniny <15 mL/min (gdy nie ma możliwości oznaczania stężenia leku w osoczu) – w przypadku tabletek Biseptol 120, 480 i 960⁸
• Ciężka niewydolność nerek, gdy nie ma możliwości powtarzania oznaczania stężenia leku w osoczu – w przypadku koncentratu do sporządzania roztworu do infuzji Trimesolphar⁹

Należy zwrócić uwagę, że w przypadku niektórych postaci leku (np. koncentratu do infuzji Trimesolphar) przeciwwskazanie do stosowania w ciężkiej niewydolności nerek jest względne – stosowanie leku jest możliwe, jeśli istnieje możliwość monitorowania jego stężenia w osoczu.¹⁰

Przeciwwskazania związane z zaburzeniami hematologicznymi

Zmiany w obrazie morfologicznym krwi

Produkty zawierające sulfametoksazol są przeciwwskazane u pacjentów ze stwierdzonymi zmianami w obrazie morfologicznym krwi.¹¹ Do tej grupy przeciwwskazań należy zaliczyć również:

• Niedokrwistość megaloblastyczną spowodowaną przez niedobór kwasu foliowego – wymienioną jako przeciwwskazanie do stosowania tabletek Biseptol 120, 480 i 960¹²
• Polekową małopłytkowość immunologiczną po zastosowaniu trimetoprimu i (lub) sulfonamidów w wywiadzie – stanowiącą przeciwwskazanie dla koncentratu do infuzji Trimesolphar¹³

Niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej

Niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej (G-6-PD) jest istotnym przeciwwskazaniem do stosowania sulfametoksazolu, wymienianym w charakterystyce produktu leczniczego zawiesiny doustnej Biseptol.¹⁴ Pacjenci z tym niedoborem są narażeni na wystąpienie niedokrwistości hemolitycznej po zastosowaniu sulfonamidów, co uzasadnia ustanowienie tego przeciwwskazania.

Przeciwwskazania związane z wiekiem pacjenta

Istnieją specyficzne ograniczenia wiekowe dotyczące stosowania preparatów zawierających sulfametoksazol:

• Zawiesina doustna Biseptol nie powinna być stosowana u niemowląt podczas pierwszych 6 tygodni życia¹⁵
• Tabletki Biseptol 120, 480 i 960 nie powinny być stosowane u dzieci w wieku poniżej 2 miesięcy¹⁶
• Koncentrat do infuzji Trimesolphar nie powinien być podawany niemowlętom w pierwszych 6 tygodniach życia¹⁷

Te ograniczenia wynikają z niedojrzałości układów enzymatycznych u noworodków i niemowląt, co może zwiększać ryzyko działań niepożądanych, a także z niewystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania sulfametoksazolu w tej grupie wiekowej.

Przeciwwskazania związane z ciążą i laktacją

Stosowanie sulfametoksazolu jest przeciwwskazane w końcowym okresie ciąży oraz w okresie karmienia piersią.¹⁸ Przeciwwskazanie to wynika z ryzyka wystąpienia żółtaczki jąder podkorowych mózgu (kernicterus) u noworodków oraz noworodków przedwcześnie urodzonych, gdy matka przyjmowała sulfonamidy przed porodem. Ponadto, sulfonamidy przechodzą do mleka matki, co stwarza ryzyko działań niepożądanych u karmionego piersią dziecka.

Specyficzne przeciwwskazania kliniczne

Leczenie anginy paciorkowcowej

Sulfametoksazol (i produkty go zawierające, np. Biseptol) nie powinien być stosowany w leczeniu anginy paciorkowcowej.¹⁹ Wynika to z niedostatecznej skuteczności sulfonamidów w eliminacji paciorkowców z gardła, co może prowadzić do niepowodzenia terapii i rozwoju powikłań.

Ostra porfiria

Ostra porfiria stanowi przeciwwskazanie do stosowania koncentratu do infuzji Trimesolphar.²⁰ Sulfametoksazol może wyzwalać ostre ataki porfirii u predysponowanych pacjentów, dlatego nie należy go stosować u osób z tą chorobą.

Interakcje stanowiące przeciwwskazania

Szczególnie istotnym przeciwwskazaniem związanym z interakcjami lekowymi jest jednoczesne stosowanie sulfametoksazolu z dofetylidenem. Ta interakcja została wymieniona jako przeciwwskazanie w charakterystyce produktu leczniczego tabletek Biseptol 120, 480 i 960.²¹ Dofetylidem jest lekiem antyarytmicznym, a jego jednoczesne stosowanie z sulfametoksazolem może prowadzić do znaczącego wzrostu stężenia dofetylidu w surowicy, co wiąże się z ryzykiem wystąpienia poważnych zaburzeń rytmu serca, w tym potencjalnie śmiertelnej arytmii typu torsade de pointes.

Przeciwwskazania związane z postacią leku

Poszczególne postacie leków zawierających sulfametoksazol mogą zawierać różne substancje pomocnicze, które same w sobie mogą stanowić przeciwwskazania do stosowania u określonych grup pacjentów:

• Zawiesina doustna Biseptol zawiera m.in. maltitol (2,42 g), parahydroksybenzoesan metylu (7,5 mg), parahydroksybenzoesan propylu (2,5 mg), glikol propylenowy (142,72 mg), makrogologlicerolu hydroksystearynian (14 mg) i sód (38 mg)²²
• Koncentrat do infuzji Trimesolphar zawiera sód (34,5 mg), etanol 96% (500 mg) i glikol propylenowy (2,1 g)²³

Nadwrażliwość na którekolwiek z tych substancji pomocniczych stanowi przeciwwskazanie do stosowania danego preparatu. Ponadto, obecność etanolu w koncentracie do infuzji może być istotna u pacjentów z chorobą alkoholową, a zawartość sodu należy uwzględnić u pacjentów na diecie niskosodowej.