Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Sulfametoksazol

Wpływ sulfametoksazolu na płodność, ciążę i laktację

Sulfametoksazol jest substancją czynną należącą do grupy sulfonamidów, która występuje w produktach leczniczych w połączeniu z trimetoprimem (znanych jako kotrimoksazol). Połączenie to zawarte jest w lekach takich jak Biseptol czy Trimesolphar. Stosowanie preparatów zawierających sulfametoksazol u kobiet w wieku rozrodczym, zwłaszcza w ciąży lub podczas karmienia piersią, wymaga szczególnej ostrożności i uwagi ze strony lekarza prowadzącego.¹

Wpływ na płodność

Należy poinformować pacjentki, że aktualnie brak jest dostępnych danych klinicznych dotyczących wpływu sulfametoksazolu na płodność u ludzi. Nie przeprowadzono badań oceniających bezpośredni wpływ tej substancji na zdolności rozrodcze zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn.^{2 3}

Stosowanie sulfametoksazolu w okresie ciąży

Lekarz musi przekazać pacjentce szczegółowe informacje dotyczące potencjalnego ryzyka związanego ze stosowaniem sulfametoksazolu w okresie ciąży. Zarówno sulfametoksazol, jak i trimetoprim przenikają przez barierę łożyskową, co może mieć znaczący wpływ na rozwijający się płód.^{4 5}

Pierwszy trymestr ciąży

Stosowanie sulfametoksazolu w pierwszym trymestrze ciąży jest szczególnie ryzykowne. Trimetoprim, będący antagonistą kwasu foliowego, może zaburzać prawidłowy rozwój płodu. Badania kliniczno-kontrolne wykazały, że istnieje możliwy związek między narażeniem na działanie antagonistów kwasu foliowego a występowaniem wad rozwojowych u ludzi.^{6 7}

Wyniki dwóch dużych badań obserwacyjnych wskazują na zwiększenie ryzyka samoistnego poronienia o 2 do 3,5 razy u kobiet, które stosowały trimetoprim w monoterapii lub w skojarzeniu z sulfametoksazolem w pierwszym trymestrze ciąży w porównaniu z kobietami, u których nie zastosowano antybiotyków lub zastosowano penicyliny.⁸

Należy poinformować pacjentkę, że w doświadczeniach na zwierzętach bardzo wysokie dawki kotrimoksazolu powodowały powstawanie wad rozwojowych u płodu, typowych dla substancji antagonistycznych dla kwasu foliowego.⁹

Stosowanie w późniejszych okresach ciąży

Sulfametoksazol konkuruje z bilirubiną o miejsce wiązania z albuminami osocza. Jeżeli lek podaje się matce krótko przed porodem, znaczące stężenie leku pochodzącego z matczynego organizmu utrzymuje się przez kilka dni u noworodka i występuje ryzyko wytrącania się bilirubiny lub nasilenia hiperbilirubinemii, z czym wiąże się teoretyczne ryzyko żółtaczki jąder podkorowych mózgu.^{10 11}

To teoretyczne ryzyko jest szczególnie istotne u noworodków ze zwiększonym ryzykiem hiperbilirubinemii, czyli:^{12 13}

• u wcześniaków (urodzonych przed terminem)
• u noworodków z niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej

^14
15

Stosowanie sulfametoksazolu w końcowym okresie ciąży jest przeciwwskazane.^{16 17}

Zalecenia w przypadku konieczności stosowania sulfametoksazolu w ciąży

W sytuacjach, gdy stosowanie sulfametoksazolu w czasie ciąży jest niezbędne, lekarz powinien poinformować pacjentkę o następujących kwestiach:^{18 19 20}

• Lek może być stosowany w ciąży jedynie w przypadkach, gdy w opinii lekarza korzyść dla matki przeważa nad potencjalnym zagrożeniem dla płodu
• Pacjentkom w ciąży lub planującym ciążę podczas leczenia zaleca się przyjmowanie kwasu foliowego w dawce 5 mg na dobę
• Należy szczególnie unikać stosowania w pierwszym trymestrze ciąży, chyba że jest to bezwzględnie konieczne
• Kategorycznie należy unikać podawania leku w końcowym okresie ciąży

^21
22
23

Sulfametoksazol i karmienie piersią

Lekarz powinien poinformować pacjentkę karmiącą piersią, że zarówno trimetoprim, jak i sulfametoksazol przenikają do mleka ludzkiego.^{24 25 26}

W przypadku leku Biseptol w postaci zawiesiny doustnej oraz tabletek nie zaleca się stosowania tego preparatu u kobiet karmiących piersią. Jeśli leczenie jest konieczne, pacjentka powinna zaprzestać karmienia piersią w okresie terapii.²⁷

W przypadku produktu Trimesolphar (koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji) należy unikać podawania kotrimoksazolu pacjentkom karmiącym piersią, zwłaszcza u matek i niemowląt, u których występuje hiperbilirubinemia lub ryzyko jej rozwoju. Ponadto należy unikać stosowania kotrimoksazolu u niemowląt w wieku poniżej 8 tygodni ze względu na ich skłonność do hiperbilirubinemii.²⁸

W przypadku stosowania leku Biseptol w postaci tabletek, należy wziąć pod uwagę, że chociaż ilość leku przyjmowana przez dziecko karmione mlekiem matki leczonej kotrimoksazolem jest niewielka, należy rozważyć ryzyko dla dziecka (żółtaczka jąder podkorowych mózgu, nadwrażliwość) wobec oczekiwanych korzyści terapeutycznych dla matki.²⁹

Podsumowanie informacji dla lekarza

W przypadku pacjentek w ciąży lub karmiących piersią lekarz powinien:

• Poinformować pacjentkę o braku danych dotyczących wpływu sulfametoksazolu na płodność
• Unikać stosowania leku w okresie ciąży, szczególnie w pierwszym trymestrze, chyba że jest to bezwzględnie konieczne
• Poinformować o podwyższonym ryzyku poronienia u kobiet stosujących lek w pierwszym trymestrze ciąży (2-3,5 razy wyższe)
• Zalecić suplementację kwasem foliowym (5 mg/dobę) w przypadku konieczności stosowania leku u kobiet w ciąży lub planujących ciążę
• Całkowicie unikać stosowania leku w końcowym okresie ciąży ze względu na ryzyko żółtaczki jąder podkorowych mózgu u noworodka
• Nie zalecać stosowania leku u kobiet karmiących piersią
• W przypadku konieczności leczenia poinformować pacjentkę o potrzebie przerwania karmienia piersią
• Szczególną ostrożność zachować u matek noworodków z podwyższonym ryzykiem hiperbilirubinemii

^30
31
32