Dawkowanie i sposób podawania
Streptomycyna

Dawkowanie i sposób podawania streptomycyny

Streptomycyna jako antybiotyk aminoglikozydowy stosowany jest w szeregu wskazań klinicznych, z których najważniejszym pozostaje leczenie gruźlicy. Należy podkreślić, że streptomycyna może być podawana wyłącznie drogą domięśniową, co stanowi istotne ograniczenie w jej stosowaniu.¹

Dawkowanie w leczeniu gruźlicy

Streptomycyna jest stosowana głównie w pierwszej fazie leczenia gruźlicy, zawsze jako element terapii skojarzonej z innymi lekami przeciwprątkowymi (takimi jak izoniazyd, pirazynamid, ryfampicyna). Standardowo lek stosuje się przez pierwsze 2 miesiące terapii przeciwgruźliczej.²

W terapii gruźlicy stosuje się dwa podstawowe schematy dawkowania:

Leczenie ciągłe

• Dorośli: 15 mg/kg masy ciała/dobę, nie przekraczając maksymalnej dawki 1 g
• Dzieci: 20 do 40 mg/kg masy ciała/dobę, nie przekraczając maksymalnej dawki 1 g

³

Leczenie przerywane

• Dorośli: 25 do 30 mg/kg masy ciała/dobę, nie przekraczając maksymalnej dawki 1,5 g
• Dzieci: 25 do 30 mg/kg masy ciała/dobę, nie przekraczając maksymalnej dawki 1,5 g

⁴

Należy zwrócić szczególną uwagę na fakt, że całkowita dawka streptomycyny podana w trakcie jednego pełnego kursu leczenia przeciwgruźliczego nie powinna przekraczać 120 g.⁵

Dawkowanie w zakażeniach niegruźliczych

Streptomycyna znajduje zastosowanie również w leczeniu zakażeń niegruźliczych, takich jak tularemia, dżuma czy zapalenie wsierdzia. W tych wskazaniach schemat dawkowania znacząco różni się od stosowanego w leczeniu gruźlicy.

Dawkowanie u dorosłych

W zakażeniach niegruźliczych standardowo stosuje się 1 do 2 g na dobę w dawkach podzielonych, w zależności od ciężkości zakażenia i wrażliwości drobnoustroju wywołującego infekcję. Czas leczenia wynosi zazwyczaj od 3 do 7 dni. Istotne jest, aby nie przekraczać maksymalnej dawki dobowej wynoszącej 2 g.⁶

W poszczególnych jednostkach chorobowych stosuje się następujące schematy dawkowania:

• Tularemia: 1 do 2 g na dobę w dawkach podzielonych przez 7 do 14 dni. Jeżeli choroba przebiega bez gorączki, czas leczenia można skrócić do 5-7 dni.
• Dżuma: 2 g na dobę w 2 dawkach podzielonych, przez minimum 10 dni.
• Zapalenie wsierdzia:
  • Wywołane przez paciorkowce: streptomycynę podaje się przez 2 tygodnie w skojarzeniu z penicyliną. W pierwszym tygodniu terapii stosuje się 1 g streptomycyny 2 razy na dobę, w drugim tygodniu dawkę redukuje się do 500 mg 2 razy na dobę.
  • Wywołane przez enterokoki: streptomycynę w skojarzeniu z penicyliną podaje się przez 6 tygodni. W pierwszych 2 tygodniach leczenia stosuje się 1 g 2 razy na dobę, a przez kolejne 4 tygodnie 500 mg 2 razy na dobę.

⁷

Dawkowanie u dzieci w zakażeniach niegruźliczych

U dzieci w zakażeniach niegruźliczych standardowo stosuje się 20 do 40 mg/kg masy ciała na dobę (nie przekraczając maksymalnej dawki 1 g/dobę) w dawkach podzielonych, podawanych co 6 lub 12 godzin.⁸

Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów

Pacjenci w wieku powyżej 50 lat

U pacjentów powyżej 50. roku życia zaleca się zmniejszenie dawki leku ze względu na podwyższone ryzyko wystąpienia działań niepożądanych. Podczas leczenia należy regularnie monitorować funkcję nerek poprzez oznaczanie stężenia kreatyniny i azotu mocznikowego we krwi oraz wykonywać badania słuchu, aby wcześnie wykryć potencjalne działania ototoksyczne.⁹

W leczeniu zapalenia wsierdzia u pacjentów powyżej 60. roku życia streptomycynę należy podawać w zredukowanej dawce 500 mg 2 razy na dobę przez cały okres 2-tygodniowej terapii.¹⁰

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek streptomycynę należy stosować z dużą ostrożnością ze względu na ryzyko kumulacji leku w organizmie i nasilenia jego toksyczności. W tej grupie pacjentów konieczne jest zmniejszenie dawki leku oraz regularne monitorowanie funkcji nerek (oznaczenie stężenia kreatyniny i azotu mocznikowego we krwi) oraz wykonywanie badań słuchu.¹¹

Maksymalne stężenie leku w surowicy u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek nie powinno przekraczać 20-25 µg/ml. W przypadku konieczności długotrwałego podawania streptomycyny wskazana jest alkalizacja moczu, co może zapobiec podrażnieniu nerek lub zminimalizować ten efekt.¹²

Czas trwania leczenia

W leczeniu zakażeń innych niż gruźlica, czas terapii powinien być ograniczony do 7-14 dni.¹³ Dłuższe stosowanie streptomycyny zwiększa ryzyko wystąpienia działań niepożądanych, szczególnie ototoksyczności i nefrotoksyczności.

Należy podkreślić, że jeśli podczas leczenia streptomycyną wystąpią zaburzenia słuchu lub inne nasilone objawy niepożądane, lek należy natychmiast odstawić.¹⁴

Sposób podawania

Streptomycyna może być podawana wyłącznie drogą domięśniową.¹⁵ Miejsce wstrzyknięcia zależy od wieku pacjenta:

• Dorośli i starsze dzieci: Zazwyczaj lek podaje się w górny, boczny kwadrant pośladka lub w duże grupy mięśni bocznych uda. W uzasadnionych przypadkach streptomycynę można podawać w mięsień naramienny, zachowując szczególną ostrożność ze względu na ryzyko uszkodzenia nerwów przebiegających w tej okolicy.
• Niemowlęta i małe dzieci: Zaleca się podawanie leku w duże grupy mięśni bocznych uda. Podawanie streptomycyny w pośladki w tej grupie wiekowej nie jest zalecane ze względu na ryzyko uszkodzenia nerwu kulszowego.

¹⁶

Szczegółowa tabela dawkowania streptomycyny

Zalecenia specjalne dotyczące monitorowania leczenia

W trakcie leczenia streptomycyną należy regularnie monitorować:

• Funkcję nerek poprzez oznaczanie stężenia kreatyniny i azotu mocznikowego we krwi, szczególnie u pacjentów powyżej 50. roku życia oraz pacjentów z zaburzeniami czynności nerek
• Narząd słuchu poprzez wykonywanie badań audiometrycznych
• Stężenie leku w surowicy u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek (nie powinno przekraczać 20-25 µg/ml)

¹⁷

W przypadku wystąpienia jakichkolwiek objawów ototoksyczności (szumy uszne, zawroty głowy, pogorszenie słuchu) lub nefrotoksyczności, należy natychmiast przerwać leczenie streptomycyną.¹⁸