Dawkowanie i sposób podawania
Sodu chlorek

Dawkowanie i sposób podawania chlorku sodu

Chlorek sodu stanowi podstawowy elektrolit wykorzystywany w terapii płynowej o szerokim zakresie zastosowań klinicznych. Dawkowanie tej substancji musi być dobrane indywidualnie w zależności od aktualnego zapotrzebowania na wodę i elektrolity, stanu klinicznego pacjenta oraz innych czynników medycznych. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące dawkowania i sposobu podawania chlorku sodu.¹

Dawkowanie u pacjentów dorosłych

Dawkowanie chlorku sodu u dorosłych pacjentów jest ustalane indywidualnie w zależności od aktualnego zapotrzebowania organizmu na wodę i elektrolity. Ustalając dawkę, należy wziąć pod uwagę całkowity bilans płynowy pacjenta oraz stan kliniczny.¹

Maksymalna dawka dobowa wynosi 40 ml/kg masy ciała na dobę, co odpowiada 6 mmol sodu na kg masy ciała. Wszelkie inne ubytki płynów (np. wskutek gorączki, biegunki, wymiotów) należy uzupełniać zgodnie z objętością i składem utraconych płynów.¹

W przypadku leczenia ostrego niedoboru płynów, np. w sytuacji zagrożenia lub wystąpienia wstrząsu hipowolemicznego, stosować można wyższe dawki, podawane np. w infuzji ciśnieniowej. Szybkość infuzji uzależniona jest od stanu zdrowia pacjenta.¹

Dawkowanie u osób w podeszłym wieku

U pacjentów w podeszłym wieku zwykle stosuje się taki sam schemat dawkowania jak dla pacjentów dorosłych. Należy jednak zachować szczególną ostrożność podając chlorek sodu pacjentom z chorobami takimi jak niewydolność serca lub nerek, które często występują u osób w podeszłym wieku.¹

Dawkowanie u dzieci

Dawkę chlorku sodu u dzieci ustala się indywidualnie w zależności od zapotrzebowania na wodę i elektrolity, a także od wieku, masy ciała i stanu klinicznego pacjenta. W sytuacji ciężkiego odwodnienia, w pierwszej godzinie leczenia zaleca się podawanie bolusa 20 ml/kg masy ciała. W przypadku podawania tego leku należy wziąć pod uwagę całkowitą dobową ilość przyjmowanych płynów.¹

Roztwór chlorku sodu jako rozpuszczalnik

W przypadku stosowania roztworu 0,9% Sodium Chloride–Braun jako rozpuszczalnika dla innych produktów leczniczych, dawkowanie i szybkość infuzji należy przede wszystkim dostosować do schematu dawkowania dodawanego produktu leczniczego.¹

Stosowanie do płukania ran

Ilość roztworu chlorku sodu stosowanego do płukania ran lub nawilżania uzależniona jest od rzeczywistego zapotrzebowania.¹

Sposób podawania

Roztwór chlorku sodu można podawać drogą dożylną (infuzja) lub stosować do płukania i nawilżania ran. W przypadku infuzji pod ciśnieniem, która może okazać się niezbędna w nagłych przypadkach, konieczne jest całkowite usunięcie powietrza z pojemnika oraz zestawu do infuzji przed rozpoczęciem podawania roztworu.¹

Dawkowanie w specyficznych sytuacjach klinicznych

Dawkowanie w dializie otrzewnowej

W przypadku stosowania chlorku sodu w roztworach do dializy otrzewnowej, rodzaj terapii, częstość podawania, czas zalegania oraz objętość wymiany ustala lekarz prowadzący.²

Ciągła ambulatoryjna dializa otrzewnowa (CADO):

U dorosłych, o ile nie przepisano inaczej, stosuje się 2000 ml roztworu na jedną wymianę, cztery razy na dobę. Po okresie zalegania od 2 do 10 godzin, roztwór zostaje zdrenowany. Dawkowanie, objętość wymiany i liczbę wymian należy dostosować indywidualnie.²

Jeśli na początku leczenia dializą otrzewnową u pacjenta wystąpi rozpierający ból, to objętość poszczególnych wymian powinna być przejściowo zmniejszona do 500-1500 ml. U pacjentów o dużej masie ciała, a także przy braku resztkowej czynności nerek, konieczne jest zwiększenie objętości roztworu do dializy. U tych pacjentów oraz u pacjentów dobrze tolerujących większą objętość płynu, objętość można zwiększyć do 2500-3000 ml roztworu na jedną wymianę.²

Dzieci i młodzież w dializie otrzewnowej:

U dzieci objętość roztworu na jedną wymianę powinna być przepisywana odpowiednio do wieku i pola powierzchni ciała. W początkowym przepisie objętość na jedną wymianę powinna wynosić 600 – 800 ml/m² pola powierzchni ciała, przy 4 (czasami 3 lub 5) wymianach w ciągu doby. Może ona być zwiększona do 1000 – 1200 ml/m² pola powierzchni ciała w zależności od tolerancji, wieku i resztkowej funkcji nerek.²

Automatyczna dializa otrzewnowa (ADO):

W automatycznej dializie otrzewnowej, gdy aparat jest używany do przerywanej lub ciągłej cyklicznej dializy otrzewnowej, zaleca się stosowanie większych worków zapewniających więcej niż jedną wymianę roztworu. Cykler wykonuje wymiany roztworu zgodnie z zapisanym w nim przepisem lekarza.²

U dorosłych, typowo pacjenci są poddawani leczeniu za pomocą cyklera przez 8 – 10 godzin w ciągu nocy. Objętości zalegania wynoszą od 1500 do 3000 ml a liczba cykli zwykle waha się od 3 do 10 w ciągu nocy. Typowa ilość użytego płynu zawiera się między 10 a 18 l, ale może wynosić także od 6 do 30 l. Nocna terapia za pomocą cyklera jest zwykle łączona z 1 lub 2 wymianami w ciągu dnia.²

U dzieci i młodzieży objętość na jedną wymianę powinna wynosić 800-1000 ml/m² pola powierzchni ciała, przy 5 – 10 wymianach w ciągu doby. Może ona być zwiększona do 1400 ml/m² pola powierzchni ciała w zależności od tolerancji, wieku i resztkowej funkcji nerek.²

Roztwory do dializy z chlorkiem sodu o różnym stężeniu glukozy

Roztwór do dializy otrzewnowej o dużym stężeniu glukozy (2,3% lub 4,25%) stosowany jest w przypadku, gdy masa ciała jest większa niż pożądana „sucha” masa ciała. Im większe stężenie glukozy w roztworze do dializy otrzewnowej, tym większy ubytek płynów z organizmu. Takie roztwory powinny być używane ze szczególną ostrożnością, aby chronić błonę otrzewnową, zapobiegać odwodnieniu i ograniczać obciążenie glukozą.²

Dostępne są różne stężenia glukozy w roztworach do dializy otrzewnowej zawierających chlorek sodu:

• Balance 1,5% z 1,5% glukozą i wapniem 1,25/1,75 mmol/l zawiera 15 g glukozy w 1000 ml roztworu.²
• Balance 2,3% z 2,3% glukozą i wapniem 1,25/1,75 mmol/l zawiera 22,73 g glukozy w 1000 ml roztworu.³
• Balance 4,25% z 4,25% glukozą i wapniem 1,25/1,75 mmol/l zawiera 42,5 g glukozy w 1000 ml roztworu.⁴

Dawkowanie w hemofiltracji

W hemofiltracji szybkość, z jaką podawany jest roztwór zawierający chlorek sodu, zależy od stężenia elektrolitów we krwi, równowagi kwasowo-zasadowej, równowagi płynów oraz ogólnego stanu klinicznego pacjenta. Objętość roztworu substytucyjnego i (lub) dializatu, jaką należy podać, będzie również zależała od żądanej intensywności leczenia (dawki).⁵

Rodzaj roztworu oraz sposób podawania (dawkę, szybkość infuzji i całkowitą objętość) powinien ustalić wyłącznie lekarz mający doświadczenie w zakresie intensywnej terapii oraz ciągłego leczenia nerkozastępczego.⁵

Powszechnie stosowana szybkość przepływu roztworu substytucyjnego w hemofiltracji i hemodiafiltracji:

Dorośli: 500-3000 ml/godz.⁵

Powszechnie stosowana szybkość przepływu roztworu dializacyjnego (dializatu) w ciągłej hemodializie:

Dorośli: 500-2500 ml/godz.⁵

U dorosłych zwykle stosowana jest łączna szybkość przepływu wynosząca od około 2000 do 2500 ml/godz., co odpowiada dobowej objętości płynu mieszczącej się w zakresie od około 48 do 60 l.⁵

Dzieci i młodzież w hemofiltracji:

Zakres szybkości przepływu roztworu substytucyjnego w hemofiltracji i hemodiafiltracji oraz roztworu dializacyjnego (dializatu) w ciągłej hemodializie wynosi:

Dzieci (od noworodków po młodzież do 18 lat): 1000-2000 ml/godz./1,73 m². Wymagane szybkości przepływu mogą wynosić do 4000 ml/godz./1,73 m², zwłaszcza u młodszych dzieci (≤10 kg). Bezwzględna szybkość przepływu (w ml/godz.) u dzieci i młodzieży zazwyczaj nie powinna przekraczać maksymalnej szybkości przepływu stosowanej u dorosłych.⁵

Szczegółowe schematy dawkowania roztworu chlorku sodu

W zależności od wskazań klinicznych, postaci farmaceutycznej oraz stężenia substancji, dawkowanie chlorku sodu może być różne. Poniżej przedstawione są szczegółowe informacje na temat dawkowania dla różnych postaci i zastosowań.

Dawkowanie w przypadku przewlekłego zaparcia

W przypadku użycia chlorku sodu w preparatach zawierających makrogol, stosowanych w leczeniu przewlekłego zaparcia, dawkowanie jest następujące:

Młodzież, dorośli i pacjenci w podeszłym wieku: od 1 do 3 saszetek na dobę w podzielonych dawkach, w zależności od indywidualnej reakcji na produkt. Zazwyczaj stosowana dawka dla większości pacjentów to 1-2 saszetki na dobę. W razie przedłużonego stosowania dawkę można zmniejszyć do 1 lub 2 saszetek na dobę.⁶

Nie należy stosować u dzieci poniżej 12 lat. Są dostępne inne produkty makrogolu przeznaczone dla dzieci.⁶

Dawkowanie w przypadku zaklinowania stolca

W przypadku zaklinowania stolca, leczenie produktami zawierającymi chlorek sodu i makrogol nie powinno trwać dłużej niż 3 dni. Dawkowanie w tym wskazaniu jest następujące:

Młodzież, dorośli i pacjenci w podeszłym wieku: 8 saszetek na dobę. Zawartość saszetek należy przyjąć w ciągu 6 godzin.⁶

Nie należy stosować u dzieci poniżej 12 lat. Są dostępne inne produkty makrogolu przeznaczone dla dzieci.⁶

Pacjenci z zaburzeniami czynności układu sercowo-naczyniowego: w leczeniu zaklinowania stolca należy podzielić dawkę dobową w taki sposób, aby pacjent nie przyjmował więcej niż 2 saszetki w ciągu jednej godziny.⁶

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek: w leczeniu zarówno zaparć oraz zaklinowania stolca nie jest konieczne modyfikowanie dawki produktu.⁶

Sposób podawania preparatów chlorku sodu w leczeniu zaparć

Zawartość każdej saszetki należy rozpuścić w 125 ml wody. W razie zaklinowania stolca zawartość 8 saszetek można rozpuścić w 1 litrze wody.⁶

Dawkowanie chlorku sodu w roztworach odżywiania pozajelitowego

W przypadku stosowania chlorku sodu w roztworach do odżywiania pozajelitowego, dawkowanie zależy od konkretnego preparatu i indywidualnych potrzeb pacjenta.⁷

Nie zaleca się przekraczać maksymalnej dobowej podaży płynów wynoszącej 40 ml/kg mc. u pacjentów dorosłych odżywianych pozajelitowo.^{7 8}

Sposób podawania roztworów odżywienia pozajelitowego

U dzieci zaleca się stosowanie roztworów przeznaczonych do stosowania pediatrycznego. Jeśli konieczne jest długotrwałe żywienie pozajelitowe należy rozważyć jednoczesne podanie emulsji tłuszczowych w celu uniknięcia niedoboru niezbędnych kwasów tłuszczowych.⁷

Roztwory aminokwasów przeznaczone są do podawania w ciągłej dożylnej infuzji kroplowej przez cewnik w żyle głównej.⁷

W przypadku rozważania podania obwodowego musi być uwzględniona osmolarność danego roztworu do infuzji.⁷

Szybkość infuzji musi być dostosowana z uwzględnieniem podawanej dawki, dobowej objętości podaży oraz czasu trwania infuzji.⁷

Czas stosowania zależy od możliwości zmiany na kompletne żywienie dojelitowe lub dietę doustną.⁷

Produkty lecznicze do podawania pozajelitowego należy przed podaniem ocenić wizualnie na obecność cząstek i zmianę barwy.⁷

Dawkowanie chlorku sodu w płukaniu gardła

W przypadku stosowania chlorku sodu w płukaniu gardła i jamy ustnej typowa instrukcja podawania to: 5 g proszku (1 łyżeczkę lub 1 saszetkę) rozpuścić w szklance ciepłej wody i płukać jamę ustną. Czynność powtórzyć 2 do 3 razy na dobę.⁹

Dawkowanie chlorku sodu w zapobieganiu odwodnieniu

W przypadku stosowania chlorku sodu w roztworach elektrolitowych (np. Gastrolit) w celu zapobiegania wystąpieniu odwodnienia, stosuje się następujące dawkowanie:

• Osoby dorosłe, młodzież i dzieci powyżej 3 lat: 200 ml po płynnym stolcu (co odpowiada roztworowi z 1 saszetki proszku)¹⁰
• Dzieci poniżej 3 lat i niemowlęta: Czekając na konsultację lekarską można zastosować 10 ml/kg mc. po każdym stolcu¹⁰

Dawkowanie w odwodnieniu

Jeśli stan odwodnienia nie wymaga kontroli lekarza lub czekając na konsultację z lekarzem zaleca się następujące dawkowanie preparatów z chlorkiem sodu:¹⁰

• Dorośli: pierwsze 4 godziny: 500 ml do 1000 ml do zaspokojenia pragnienia, następnie około 200 ml po każdym płynnym stolcu¹⁰
• Młodzież, dzieci starsze, powyżej 3. roku życia: pierwsze 4 godziny: 500 ml do zaspokojenia pragnienia, następnie około 100 ml do 200 ml po każdym płynnym stolcu¹⁰
• Dzieci 1-3 lat (około 10–15 kg): pierwsze 4 godziny: zwykle 50 ml/kg mc. (500 ml do 750 ml), następnie około 10 ml/kg mc. po każdym płynnym stolcu (100 ml do 150 ml)¹⁰
• Niemowlęta ≥ 2-12 miesiąca życia (około 5–10 kg): pierwsze 4–6 godzin: zwykle 50 do 100 ml/kg mc. (250 ml do 1000 ml), następnie około 10 ml/kg mc. po każdym płynnym stolcu (50 ml do 100 ml)¹⁰

Dawkowanie mieszanin chlorku sodu i glukozy

W przypadku roztworów zawierających chlorek sodu i glukozę, dawkowanie ustala lekarz indywidualnie dla każdego pacjenta w zależności od podstawowego zapotrzebowania dobowego, wieku, stanu pacjenta i utraty przez niego płynów oraz aktualnego stężenia elektrolitów we krwi.¹¹

Maksymalna dawka dobowa (wartości orientacyjne) dla glukozy wynosi 0,5 g glukozy/kg mc./h.¹¹

Produkt leczniczy można podawać do żył obwodowych. Jeśli podaje się do żył obwodowych, należy wybrać dużą żyłę ramienia i miejsce wkłucia zmieniać codziennie.¹¹

Ze względu na ryzyko hiponatremii związanej z leczeniem szpitalnym, przed podaniem i w trakcie podawania produktu leczniczego może być konieczne kontrolowanie bilansu płynów, stężenia glukozy w surowicy oraz stężenia sodu i innych elektrolitów w surowicy, zwłaszcza u pacjentów, u których stwierdza się nieosmotyczną stymulację wydzielania wazopresyny (zespół nieadekwatnego wydzielania hormonu antydiuretycznego – SIADH) oraz u pacjentów otrzymujących jednocześnie leki należące do grupy agonistów wazopresyny.¹¹

Kontrola stężenia sodu w surowicy jest szczególnie ważna podczas podawania płynów hipotonicznych w stosunku do fizjologicznego ciśnienia osmotycznego.¹¹