Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Sodu chlorek

Wpływ chlorku sodu na ciążę

Chlorek sodu (NaCl) jest podstawowym składnikiem elektrolitowym organizmu, którego stężenie w płynach ustrojowych ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Jako główny składnik wielu produktów leczniczych stosowanych w terapii płynowej, wymaga szczególnej uwagi podczas stosowania u kobiet w ciąży.¹

W przypadku produktu 0,9% Sodium Chloride-Braun, który zawiera fizjologiczne stężenie sodu i chlorków (154 mmol/l), dane kliniczne nie wskazują na bezpośredni ani pośredni szkodliwy wpływ na przebieg ciąży czy rozwój płodu. Ze względu na to, że stężenie tych jonów jest zbliżone do naturalnie występujących w organizmie człowieka, nie należy spodziewać się działań niepożądanych, pod warunkiem przestrzegania wskazań i zaleconego dawkowania.²

Stosowanie w rzucawce

Należy zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu roztworów chlorku sodu u pacjentek z rzucawką. W tej grupie chorych konieczna jest dokładna ocena bilansu elektrolitowego i stanu nawodnienia przed podaniem leku.³

Szczególna ostrożność podczas porodu

Dożylna infuzja roztworów zawierających chlorek sodu wymaga szczególnej uwagi podczas podawania kobietom ciężarnym w trakcie porodu, zwłaszcza w skojarzeniu z oksytocyną. Istnieje wówczas zwiększone ryzyko hiponatremii, która może być niebezpieczna zarówno dla matki, jak i dla płodu.⁴

Przy jednoczesnym podawaniu roztworu chlorku sodu z roztworami glukozy pacjentkom w trakcie porodu, może dojść do wytwarzania insuliny przez płód, co wiąże się z ryzykiem hiperglikemii i kwasicy metabolicznej u płodu, a następnie wystąpienia hipoglikemii „z odbicia” u noworodka.⁵

Chlorek sodu a karmienie piersią

Podczas karmienia piersią stosowanie produktów zawierających chlorek sodu w fizjologicznym stężeniu jest bezpieczne. Ze względu na to, że stężenia sodu i chloru są zbliżone do naturalnie występujących w organizmie, nie należy spodziewać się niepożądanego wpływu na dziecko karmione piersią, pod warunkiem, że produkt jest stosowany zgodnie z zaleceniami.⁶

W przypadku produktów złożonych zawierających chlorek sodu, takich jak roztwory do dializy otrzewnowej (np. balance, bicaVera), składniki mogą przenikać do mleka kobiecego, jednak przy stosowaniu zgodnie z zaleceniami nie są spodziewane działania niepożądane u dziecka.⁷

W niektórych przypadkach można rozważyć czasowe przerwanie karmienia piersią, co powinno być oparte na porównaniu korzyści z karmienia piersią dla dziecka i korzyści z terapii dla matki.⁸

Wpływ chlorku sodu na płodność

Dla większości produktów zawierających chlorek sodu brak jest danych klinicznych dotyczących wpływu na płodność.⁹ Przy odpowiednim stosowaniu nie przewiduje się jednak istotnego wpływu na płodność, ponieważ sód i chlorki są naturalnymi składnikami organizmu.¹⁰

W przypadku niektórych preparatów zawierających makrogol i chlorek sodu, jak np. AuroGo, badania przedkliniczne wskazują, że makrogol nie ma wpływu na płodność samców i samic szczurów.¹¹

Roztwory do dializy zawierające chlorek sodu

Dializa otrzewnowa w okresie ciąży

Zastosowanie dializy otrzewnowej jako możliwej terapii pod koniec ciąży powinno być oparte na dokładnej ocenie korzyści oraz potencjalnego ryzyka i powikłań zarówno dla matki, jak i dla płodu.¹²

W przypadku roztworów do dializy otrzewnowej, takich jak bicaVera, zaleca się ich stosowanie podczas ciąży tylko wtedy, gdy korzyść dla matki jednoznacznie przewyższa potencjalne ryzyko dla płodu.¹³

Hemodializa i hemofiltracja

W przypadku roztworów do hemofiltracji zawierających chlorek sodu, takich jak Duosol, wszystkie składniki są substancjami fizjologicznymi służącymi do uzupełnienia składników osocza usuniętych podczas zabiegu. Ze względu na to, nie należy spodziewać się zagrożenia dla nienarodzonego dziecka.¹⁴

Podobnie w przypadku produktu Phoxilium, ze względu na to, że wapń, sód, potas, magnez, chlorki, wodorofosforany i wodorowęglany stanowią normalne składniki organizmu, nie należy spodziewać się wpływu na płodność.¹⁵

Produkty skojarzone z chlorkiem sodu

Preparaty zawierające makrogol

W przypadku preparatów zawierających makrogol i chlorek sodu (np. AuroGo, Duphagol), mimo że badania na zwierzętach wykazały pośredni, szkodliwy wpływ na rozmnażanie, nie przewiduje się wpływu tych produktów na kobiety w ciąży. Wynika to z faktu, że stopień ekspozycji ogólnoustrojowej kobiety w ciąży na makrogol jest nieistotny.¹⁶

Podobnie w przypadku karmienia piersią – ze względu na nieistotny stopień ekspozycji ogólnoustrojowej kobiety karmiącej piersią na makrogol, nie przewiduje się wpływu na noworodki/niemowlęta karmione piersią.¹⁷

Roztwory glukozy i chlorku sodu

Łączone roztwory glukozy i chlorku sodu należy stosować ostrożnie u kobiet w okresie ciąży ze względu na możliwość wystąpienia u płodu hiperglikemii, hiperinsulinemii i kwasicy, a w następstwie hipoglikemii u noworodka.¹⁸

Roztwory koloidu

W przypadku roztworów zawierających zmodyfikowaną płynną żelatynę (np. Gelaspan, Geloplasma), ze względu na możliwość wystąpienia ciężkich reakcji anafilaktycznych/anafilaktoidalnych z następczym stanem zagrożenia u płodu lub noworodka, wtórnym do niedociśnienia u matki, należy zachować szczególną ostrożność.¹⁹

Roztwory te nie powinny być podawane kobietom pod koniec okresu ciąży, a ocena stosunku korzyści do ryzyka w każdym przypadku powinna uwzględniać stan pacjentki.²⁰

Informacje, które lekarz musi przekazać pacjentce

Informacje dla kobiet w ciąży

Lekarz powinien poinformować pacjentkę w ciąży o następujących kwestiach:

• Roztwory chlorku sodu w fizjologicznym stężeniu są bezpieczne w ciąży, jeśli są stosowane zgodnie z zaleceniami²¹
• Konieczność szczególnej ostrożności w przypadku rzucawki²²
• Zwiększone ryzyko hiponatremii podczas porodu, szczególnie przy jednoczesnym stosowaniu oksytocyny²³
• Potencjalne ryzyko hiperglikemii i kwasicy metabolicznej u płodu, a następnie hipoglikemii „z odbicia” u noworodka przy stosowaniu roztworów zawierających glukozę podczas porodu²⁴

Informacje dla kobiet karmiących piersią

Lekarz powinien przekazać pacjentce karmiącej piersią następujące informacje:

• Roztwory chlorku sodu w fizjologicznym stężeniu są bezpieczne podczas karmienia piersią, jeśli są stosowane zgodnie z zaleceniami²⁵
• Składniki niektórych produktów mogą przenikać do mleka, ale przy właściwym stosowaniu nie powinny mieć negatywnego wpływu na dziecko²⁶
• W niektórych przypadkach może być konieczne czasowe przerwanie karmienia piersią – decyzja powinna być podjęta na podstawie analizy korzyści i ryzyka²⁷

Informacje dotyczące płodności

W zakresie płodności lekarz powinien poinformować pacjentkę, że:

• Brak jest danych klinicznych wskazujących na wpływ chlorku sodu na płodność²⁸
• Przy właściwym stosowaniu produktów zawierających chlorek sodu, nie przewiduje się wpływu na płodność²⁹

Szczególne przypadki wymagające uwagi

Roztwory zawierające żelatynę jako koloid (np. Gelaspan, Geloplasma) wiążą się z ryzykiem wystąpienia ciężkich reakcji anafilaktycznych/anafilaktoidalnych, które mogą negatywnie wpłynąć na płód lub noworodka poprzez niedociśnienie u matki. Z tego powodu takie roztwory powinny być stosowane u kobiet w ciąży wyłącznie w stanie zagrożenia życia.³⁰

W przypadku roztworu Extraneal do dializy otrzewnowej, produkt nie jest zalecany w trakcie ciąży oraz u kobiet w wieku rozrodczym niestosujących antykoncepcji.³¹

Podsumowanie zaleceń dla lekarzy

Przy przepisywaniu produktów zawierających chlorek sodu kobietom w ciąży lub karmiącym piersią, lekarz powinien:

• Ocenić stosunek korzyści do ryzyka, biorąc pod uwagę stan pacjentki i rodzaj produktu³²
• Zachować szczególną ostrożność w przypadku rzucawki³³
• Monitorować stan nawodnienia i równowagę elektrolitową, szczególnie podczas porodu³⁴
• Uwzględnić możliwy wpływ na gospodarkę węglowodanową płodu przy stosowaniu roztworów zawierających glukozę³⁵
• Rozważyć korzyści z karmienia piersią dla dziecka i korzyści z terapii dla matki, podejmując decyzję o ewentualnym przerwaniu karmienia piersią³⁶