Właściwości farmakokinetyczne
Sacharoza

Wprowadzenie do farmakokinetyki sacharozy

Sacharoza jest disacharydem składającym się z glukozy i fruktozy, powszechnie wykorzystywanym jako substancja pomocnicza w wielu produktach leczniczych. Występuje w różnych postaciach farmaceutycznych, w tym w syropach, tabletkach powlekanych i innych preparatach doustnych. W produktach leczniczych takich jak Noverban, Soligamma czy Vitamin D3 Sandoz, sacharoza pełni rolę substancji pomocniczej, której właściwości farmakokinetyczne mogą wpływać na ogólną biodostępność substancji aktywnych.¹²³

Zawartość sacharozy w produktach leczniczych

Ilość sacharozy w poszczególnych produktach leczniczych jest zróżnicowana i zależy od postaci farmaceutycznej oraz przeznaczenia produktu. W syropie Noverban (958 mg/5 ml) każde 5 ml produktu zawiera około 3,8 g sacharozy, co jest znaczącą ilością charakterystyczną dla form płynnych.⁴

W przypadku tabletek powlekanych, zawartość sacharozy jest znacznie mniejsza. W produktach Soligamma, zawartość sacharozy waha się w zależności od mocy dawki:

• Soligamma 5 000 IU – 8,75 mg sacharozy w tabletce
• Soligamma 10 000 IU – 17,50 mg sacharozy w tabletce
• Soligamma 20 000 IU – 35,00 mg sacharozy w tabletce

⁵

Z kolei w preparacie Vitamin D3 Sandoz zawartość sacharozy jest jeszcze niższa:

• Vitamin D3 Sandoz 500 IU – 1 mg sacharozy w tabletce
• Vitamin D3 Sandoz 1000 IU – 2 mg sacharozy w tabletce

⁶

Właściwości farmakokinetyczne sacharozy

Wchłanianie sacharozy

Sacharoza jako substancja pomocnicza może wpływać na proces wchłaniania substancji aktywnych. W przypadku leków zawierających witaminę D3, takich jak Soligamma czy Vitamin D3 Sandoz, proces wchłaniania głównej substancji czynnej (cholekalcyferolu) jest dobrze poznany. Po podaniu doustnym około 80% witaminy D jest wchłaniane do układu limfatycznego, a obecność cukrów, w tym sacharozy, może odgrywać rolę w tym procesie.⁷

Sama sacharoza po podaniu doustnym ulega hydrolizie w przewodzie pokarmowym pod wpływem enzymu sacharazy do glukozy i fruktozy, które następnie są wchłaniane w jelicie cienkim. W przypadku leków zawierających cholekalcyferol, wykazano, że jego wchłanianie jest prawie całkowite w przewodzie pokarmowym w obecności lipidów z pożywienia i kwasów żółciowych.⁸

Warto zauważyć, że obecność sacharozy w preparacie może wpływać na pH środowiska przewodu pokarmowego, co potencjalnie modyfikuje rozpuszczalność i dostępność biologiczną niektórych substancji czynnych. W przypadku leków zawierających witaminę D3, takich jak Soligamma i Vitamin D3 Sandoz, obecność niewielkich ilości sacharozy w formulacji tabletek powlekanych pełni funkcję pomocniczą i nie ma znaczącego wpływu na farmakokinetykę substancji czynnej.⁹

Dystrybucja sacharozy w organizmie

Sacharoza po hydrolizie do glukozy i fruktozy podlega procesom metabolicznym typowym dla monosacharydów. Nie ulega dystrybucji w formie niezmienionej. W przypadku preparatów zawierających witaminę D3, gdzie sacharoza występuje jako substancja pomocnicza, to główna substancja czynna podlega złożonym procesom dystrybucji. Cholekalcyferol, który osiągnął krążenie, jest wiązany przez białko wiążące witaminę D (alfa-globulina), a jego metabolity są magazynowane przez długi czas w tkance tłuszczowej i mięśniach.¹⁰¹¹

Metabolizm sacharozy

Sacharoza po dotarciu do przewodu pokarmowego ulega enzymatycznej hydrolizie pod wpływem sacharazy obecnej w błonie śluzowej jelita cienkiego, rozszczepiając się na glukozę i fruktozę. Te monosacharydy są następnie wchłaniane i włączane w szlaki metaboliczne węglowodanów. Jednakże, w kontekście właściwości farmakokinetycznych substancji, sacharoza jako substancja pomocnicza nie ma bezpośredniego wpływu na metabolizm głównych substancji czynnych, takich jak cholekalcyferol w preparatach Soligamma i Vitamin D3 Sandoz.

W przypadku metabolizmu witaminy D3, cholekalcyferol podlega pierwszej hydroksylacji w pozycji 25 w wątrobie, z wytworzeniem 25-hydroksycholekalcyferolu (25-(OH)D3), związku nieczynnego biologicznie w stężeniach fizjologicznych. Następnie (25-(OH)D3) jest przekształcany w nerkach do bardziej aktywnego metabolitu, 1,25-dihydroksycholekalcyferolu (1,25-(OH)2D3).¹²¹³

Eliminacja sacharozy

Po hydrolizie do glukozy i fruktozy, produkty metabolizmu sacharozy są wykorzystywane w procesach energetycznych organizmu lub magazynowane w postaci glikogenu. Niewykorzystane produkty metabolizmu są wydalane głównie przez nerki. W kontekście farmakokinetyki sacharozy jako substancji pomocniczej, jej wpływ na eliminację substancji czynnych, takich jak cholekalcyferol, jest minimalny.

W przypadku cholekalcyferolu i jego metabolitów, główną drogą eliminacji jest wydalanie z żółcią i kałem, z niewielkim udziałem wydalania nerkowego.¹⁴¹⁵

Szczególne grupy pacjentów a farmakokinetyka sacharozy

W kontekście szczególnych grup pacjentów, właściwości farmakokinetyczne sacharozy mogą mieć znaczenie kliniczne, szczególnie u osób z zaburzeniami metabolizmu węglowodanów, takimi jak cukrzyca. W przypadku pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, farmakokinetyka substancji czynnych, takich jak cholekalcyferol, może ulegać zmianie, jednak sam wpływ sacharozy jako substancji pomocniczej na ten proces jest minimalny.

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, klirens metaboliczny cholekalcyferolu może być obniżony. Zmniejszone wchłanianie witaminy D i zwiększone jej wydalanie występują u pacjentów z upośledzeniem wchłaniania. Ponadto, osoby z nadwagą mogą wymagać większych dawek witaminy D3 dla wyrównania niedoborów, gdyż nie są w stanie utrzymać odpowiednich poziomów witaminy D3 wynikających tylko z ekspozycji na światło słoneczne.¹⁶

Parametry farmakokinetyczne cholekalcyferolu

Biorąc pod uwagę, że sacharoza jest substancją pomocniczą w preparatach zawierających cholekalcyferol, istotne jest zrozumienie parametrów farmakokinetycznych głównej substancji czynnej:

¹⁷¹⁸¹⁹

Dane dotyczące farmakokinetyki w poszczególnych produktach

Noverban 958 mg/5 ml, syrop

W charakterystyce produktu leczniczego Noverban, który zawiera wyciąg płynny z kwiatów dziewanny oraz sacharozę (około 3,8 g w 5 ml syropu) jako substancję pomocniczą, brak jest szczegółowych danych dotyczących właściwości farmakokinetycznych.²⁰ Ta luka w danych może wynikać z ograniczonej liczby badań farmakokinetycznych przeprowadzonych dla produktów zawierających wyciągi roślinne i sacharozę jako substancję pomocniczą.

Soligamma, tabletki powlekane

Soligamma, dostępna w trzech mocach (5 000 IU, 10 000 IU i 20 000 IU), zawiera cholekalcyferol jako substancję czynną oraz sacharozę jako substancję pomocniczą (8,75 mg, 17,50 mg i 35,00 mg odpowiednio w zależności od mocy). Farmakokinetyka cholekalcyferolu w tym produkcie została dokładnie zbadana i jest dobrze poznana.²¹

Wchłanianie cholekalcyferolu z przewodu pokarmowego jest niemal całkowite w obecności lipidów z pożywienia i kwasów żółciowych, co uzasadnia zalecenie przyjmowania leku z głównym posiłkiem dnia. Po wchłonięciu, witamina D3 jest transportowana do wątroby za pomocą swoistego białka transportowego, gdzie ulega hydroksylacji do 25-hydroksycholekalcyferolu (25(OH)D3), pierwotnej formy magazynowania witaminy D3.²²

Metabolit 25(OH)D3 podlega dalszej hydroksylacji w nerkach, co prowadzi do powstania 1,25-hydroksycholekalcyferolu (1,25(OH)2D3, kalcytriol), głównego aktywnego metabolitu. Metabolity te krążą w krwi związane ze swoistą α-globiną. Po pojedynczej dawce doustnej cholekalcyferolu, maksymalne stężenie w surowicy 25(OH)D3 jest osiągane po około 7 dniach.²³

Niehydroksylowana witamina D3 jest magazynowana w mięśniach i tkance tłuszczowej, co przekłada się na biologiczny okres półtrwania wynoszący około 2 miesięcy. Po wysokich dawkach witaminy D3, stężenia 25-hydroksywitaminy D3 w surowicy mogą być podwyższone przez kilka miesięcy. Hiperkalcemia związana z przedawkowaniem może utrzymywać się przez kilka tygodni.²⁴

Eliminacja cholekalcyferolu i jego metabolitów odbywa się głównie z żółcią i kałem. W przypadku szczególnych grup pacjentów, u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, klirens metaboliczny cholekalcyferolu może być obniżony. Ponadto, osoby z nadwagą mogą wymagać większych dawek witaminy D3 dla wyrównania niedoborów.²⁵

Vitamin D3 Sandoz, tabletki

Vitamin D3 Sandoz, dostępny w dwóch mocach (500 IU i 1000 IU), zawiera cholekalcyferol jako substancję czynną oraz niewielkie ilości sacharozy (1 mg w tabletkach 500 IU i 2 mg w tabletkach 1000 IU) jako substancję pomocniczą.²⁶

Po podaniu doustnym, około 80% witaminy D jest wchłaniane do układu limfatycznego, przy czym żółć ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego wchłaniania. Prawidłowe stężenie cholekalcyferolu w osoczu mieści się w zakresie od 8 do 80 ng/ml, a maksymalne stężenie osiąga on w ciągu około 4 godzin od podania doustnego.²⁷

Działanie zwiększające stężenie wapnia rozpoczyna się po 10-24 godzinach od podania, a maksymalne działanie występuje po około 4 tygodniach codziennego stosowania. Wpływ na stężenie wapnia może utrzymywać się do 2 miesięcy lub dłużej po zakończeniu przyjmowania.²⁸

W fazie dystrybucji, cholekalcyferol, który osiągnął krążenie, jest wiązany przez białko wiążące witaminę D (alfa-globulina). Metabolity 25-hydroksylowane są magazynowane przez długi czas w tkance tłuszczowej i mięśniach.²⁹

Metabolizm cholekalcyferolu rozpoczyna się w wątrobie, gdzie podlega on pierwszej hydroksylacji w pozycji 25, co prowadzi do powstania głównej postaci witaminy D we krwi – 25-hydroksycholekalcyferolu (25-(OH)D3). Następnie w nerkach 25-(OH)D3 jest przekształcany do bardziej aktywnego metabolitu, 1,25-dihydroksycholekalcyferolu (1,25-(OH)2D3).³⁰

Prawidłowe stężenie w osoczu 25-(OH)D3 wynosi 30 ng/ml, a 1,25-(OH)2D3 około 0,03 ng/ml. Witamina D i jej metabolity są wydalane głównie z żółcią i kałem, a tylko niewielkie ilości pojawiają się w moczu. Witamina D ulega pewnemu krążeniu wątrobowo-jelitowemu, którego wpływ uznaje się za nieistotny dla jej statusu. Pewne substancje o charakterze witaminy D mogą przenikać do mleka kobiecego. Okres półtrwania pochodnych witaminy D wynosi około 16-30 dni.³¹