Poli(O-2-hydroksyetylo)skrobia – Właściwości farmakodynamiczne

Właściwości farmakodynamiczne
Poli(O-2-hydroksyetylo)skrobia

Poli(O-2-hydroksyetylo)skrobia (HES) 130/0,4 to syntetyczny koloid stosowany jako substytut osocza, charakteryzujący się średnią masą cząsteczkową 130 000 Da i stopniem podstawienia grup hydroksyetylowych wynoszącym 0,4. Preparaty takie jak Voluven 6%, Volulyte 6% oraz Voluven 10% różnią się stężeniem HES (odpowiednio 6% i 10%) oraz składem elektrolitowym, co wpływa na ich farmakodynamiczne właściwości. Po podaniu 500 ml roztworu 6% HES 130/0,4 obserwuje się podwojenie objętości osocza utrzymujące się przez 4-6 godzin, natomiast roztwór 10% Voluven powoduje wzrost objętości krwi o 20% i osocza o 32%, z efektem utrzymującym się 5-6 godzin. Warto podkreślić, że Volulyte 6% zawiera izotoniczną mieszankę jonów (Na 137 mmol/l, K 4 mmol/l, Mg 1,5 mmol/l, Cl 110 mmol/l, CH3COO 34 mmol/l) z obniżoną zawartością chlorków i dodatkiem octanu, co przeciwdziała hiperchloremicznej kwasicy metabolicznej, szczególnie istotne przy dużych dawkach infuzji lub u pacjentów z ryzykiem kwasicy.

Charakterystyka substancji poli(O-2-hydroksyetylo)skrobia

Poli(O-2-hydroksyetylo)skrobia, powszechnie znana jako hydroksyetyloskrobia (HES), to syntetyczny koloid stosowany jako substytut osocza. W dostępnych produktach leczniczych zawierających HES 130/0,4 substancja ta charakteryzuje się szczególnymi właściwościami fizykochemicznymi, które determinują jej działanie farmakodynamiczne. Hydroksyetyloskrobia zawarta w produktach leczniczych takich jak Voluven, Voluven 10% czy Volulyte 6% wytwarzana jest ze skrobi kukurydzianej woskowej i posiada specyficzny wzór podstawienia (współczynnik C2/C6) wynoszący około 8-12.¹ ² ³

Ogólna charakterystyka farmakodynamiczna poli(O-2-hydroksyetylo)skrobi

Poli(O-2-hydroksyetylo)skrobia należy do grupy farmakoterapeutycznej: substytuty krwi i frakcje białek osocza (kod ATC: B05AA07). Jej działanie farmakodynamiczne jako koloidu służącego do zastępowania objętości osocza zależy od kilku kluczowych parametrów: stopnia podstawienia cząsteczek grupami hydroksyetylowymi (0,4), średniej masy cząsteczkowej (130 000 Da), stężenia produktu (6% lub 10%), a także dawki i szybkości infuzji.⁴ ⁵ ⁶

Efekt objętościowy i czas działania

Efekt objętościowy preparatów 6%

W badaniach klinicznych wykazano, że po podaniu ochotnikom 500 ml preparatu zawierającego 6% HES 130/0,4 (np. Voluven, Volulyte 6%) w infuzji trwającej 30 minut, zastosowana dawka powodowała względne zwiększenie objętości osocza o około 100% w stosunku do podanej objętości. Ten efekt utrzymywał się przez około 4 do 6 godzin.⁷ ⁸

Efekt objętościowy preparatu 10%

W przypadku preparatu Voluven 10%, który jest roztworem hiperonkotycznym, obserwuje się silniejszy efekt objętościowy. Po podaniu ochotnikom 500 ml tego produktu w infuzji trwającej 30 minut, zastosowana dawka powodowała względne zwiększenie objętości krwi o 20% oraz zwiększenie wyjściowej objętości osocza o 32%. Hiperwolemiczny efekt objętościowy po zastosowaniu roztworu 10% utrzymywał się przez 5 do 6 godzin.⁹

Efekty po izowolemicznej wymianie krwi

Interesujące obserwacje dotyczą również efektów po izowolemicznej wymianie krwi na roztwory zawierające poli(O-2-hydroksyetylo)skrobię. W przypadku zarówno 6% jak i 10% roztworów HES 130/0,4, efekt objętościowy utrzymuje się przez co najmniej 6 godzin.¹⁰ ¹¹ ¹²

Specyficzne właściwości farmakodynamiczne składników elektrolitowych

Rola składników elektrolitowych w preparacie Volulyte 6%

Poza działaniem samej poli(O-2-hydroksyetylo)skrobi, istotne znaczenie ma również skład elektrolitowy preparatów. Szczególnie warto zwrócić uwagę na Volulyte 6%, który zawiera izotoniczną mieszaninę jonów: sodu (Na⁺), potasu (K⁺), magnezu (Mg⁺⁺), chlorkowych (Cl^–) i octanowych (CH₃COO^–). Obecny w preparacie octan jest anionem ulegającym procesowi metabolizmu, który jest utleniany w różnych narządach i wykazuje działanie alkalizujące.¹³

Zrównoważenie jonowe w zapobieganiu kwasicy metabolicznej

Istotną cechą preparatu Volulyte 6% jest zredukowana ilość chlorków, co przeciwdziała rozwojowi hiperchloremicznej kwasicy metabolicznej. Ta właściwość jest szczególnie ważna w przypadkach, gdy wymagane jest podanie dużej dawki infuzji lub u pacjentów z ryzykiem wystąpienia kwasicy metabolicznej. Badania kliniczne w chirurgii serca wykazały, że po zastosowaniu Volulyte 6% stężenie chlorków było znacząco niższe, a niedobór zasad mniejszy w porównaniu z produktem zawierającym HES 130/0,4 (6%) w 0,9% roztworze chlorku sodu.¹⁴

Ograniczenia zastosowania w pediatrii

Warto podkreślić, że dostępne dane dotyczące stosowania poli(O-2-hydroksyetylo)skrobi u dzieci są ograniczone. Z tego powodu nie zaleca się stosowania produktów zawierających HES w tej grupie wiekowej.¹⁵

Porównanie właściwości farmakodynamicznych preparatów zawierających poli(O-2-hydroksyetylo)skrobię

Parametr	Volulyte 6%	Voluven	Voluven 10%
Stężenie HES 130/0,4	60 g/1000 ml (6%)	60 g/1000 ml (6%)	100 g/1000 ml (10%)
Stopień podstawienia	0,38 – 0,45	0,38 – 0,45	0,38 – 0,45
Średnia masa cząsteczkowa	130 000 Da	130 000 Da	130 000 Da
Skład elektrolitowy	Na⁺ 137,0 mmol/l K⁺ 4,0 mmol/l Mg⁺⁺ 1,5 mmol/l Cl^– 110,0 mmol/l CH₃COO^– 34,0 mmol/l	Na⁺ 154 mmol/l Cl^– 154 mmol/l	Na⁺ 154 mmol/l Cl^– 154 mmol/l
Teoretyczna osmolarność	286,5 mOsm/l	308 mOsmol/l	308 mOsm/l
Efekt objętościowy po 500 ml	Zwiększenie o ok. 100% podanej objętości	Zwiększenie o ok. 100% podanej objętości	Zwiększenie objętości krwi o 20%, objętości osocza o 32%
Czas utrzymywania się efektu	4-6 godzin	4-6 godzin	5-6 godzin
Specyficzne właściwości	Zawiera octan o działaniu alkalizującym, zredukowana ilość chlorków zapobiegająca kwasicy metabolicznej	Klasyczny skład z chlorkiem sodu	Roztwór hiperonkotyczny z silniejszym efektem objętościowym

Podsumowanie właściwości farmakodynamicznych

Poli(O-2-hydroksyetylo)skrobia w postaci HES 130/0,4 wykazuje przewidywalne i klinicznie cenne właściwości farmakodynamiczne jako substytut osocza. Jej efekt objętościowy jest bezpośrednio związany z jej parametrami fizykochemicznymi oraz stężeniem w preparacie. Poszczególne preparaty różnią się składem elektrolitowym, co wpływa na ich dodatkowe właściwości farmakodynamiczne – szczególnie w kontekście równowagi kwasowo-zasadowej organizmu. Volulyte 6% z obniżoną zawartością chlorków i dodatkiem octanu wykazuje korzystny profil w zapobieganiu kwasicy metabolicznej, podczas gdy Voluven 10% zapewnia silniejszy efekt objętościowy ze względu na hiperonkotyczny charakter roztworu.¹⁶ ¹⁷

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

Właściwości farmakodynamicznePoli(O-2-hydroksyetylo)skrobia