Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Nafazolina

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania nafazoliny

Nafazolina jest substancją czynną należącą do grupy selektywnych α-adrenomimetyków, która znajduje zastosowanie w preparatach do stosowania miejscowego w błonie śluzowej nosa i worku spojówkowym. Podczas stosowania tej substancji należy zachować szczególną ostrożność ze względu na możliwość wystąpienia działań niepożądanych zarówno miejscowych, jak i ogólnoustrojowych.¹

Ograniczenia czasowe stosowania

Jednym z najistotniejszych ostrzeżeń dotyczących stosowania nafazoliny jest ograniczenie czasu jej stosowania. Preparaty zawierające nafazolinę nie powinny być stosowane dłużej niż przez 3-5 dni. Dłuższe stosowanie może prowadzić do zjawiska określanego jako efekt „z odbicia”, który charakteryzuje się wtórnym nasileniem obrzęku, zwiększeniem wydzielania oraz rozszerzeniem naczyń krwionośnych. W konsekwencji może dojść do rozwoju jatrogennego nieżytu nosa (rhinitis medicamentosa) oraz powstania trwałych zmian w nabłonku.^{2 3}

W przypadku kropli do oczu zawierających nafazolinę, jak Betadrin, również nie zaleca się stosowania produktu powyżej 5 dni lub częściej niż co 3 godziny. Dodatkowo należy poinformować pacjenta, że utrzymywanie się objawów podrażnienia lub bólu oka dłużej niż 72 godziny wymaga zaprzestania stosowania produktu.⁴

Szczególne grupy pacjentów wymagające ostrożności

Podczas stosowania preparatów zawierających nafazolinę należy zachować szczególną ostrożność u pacjentów z następującymi schorzeniami:^{5 6 7}

• Choroby układu sercowo-naczyniowego – nadciśnienie tętnicze, zaburzenia rytmu serca, stwardnienie tętnic mózgu
• Zaburzenia endokrynologiczne – nadczynność tarczycy, cukrzyca
• Przerost gruczołu krokowego
• Astma oskrzelowa
• Pacjenci w podeszłym wieku
• Osoby szczególnie wrażliwe na aminy sympatykomimetyczne
• Pacjenci leczeni inhibitorami MAO i trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi

^{8 9}

Mimo że wchłanianie ogólnoustrojowe nafazoliny po podaniu miejscowym jest zwykle niewielkie, pacjenci z powyższymi schorzeniami powinni być poinformowani o konieczności natychmiastowego zaprzestania stosowania leku w przypadku wystąpienia jakichkolwiek objawów ogólnych sugerujących wchłonięcie nafazoliny do krwiobiegu.¹⁰

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Preparaty zawierające nafazolinę podlegają ograniczeniom wiekowym w zależności od postaci leku i jego przeznaczenia. W przypadku kropli do nosa Betadrin WZF i Sulfarinol, nie zaleca się stosowania u dzieci poniżej 12 lat.^{11 12}

W przypadku kropli do oczu Betadrin, nie zaleca się stosowania u niemowląt i dzieci do 6 lat z powodu trudnych do przewidzenia, a potencjalnie niebezpiecznych działań niepożądanych. Ponadto należy pamiętać, że oczy dzieci wykazują silniejszą reakcję na bodźce niż oczy osób dorosłych, co może mieć wpływ na przebieg leczenia.¹³

Ostrzeżenia związane z zawartością boru

Niektóre preparaty zawierające nafazolinę, jak Allertec Ukąszenia i Betadrin WZF, zawierają również kwas borowy. W przypadku Allertec Ukąszenia zawartość kwasu borowego wynosi 15 mg/ml (2,63 mg boru/ml), a w preparacie Betadrin WZF – 19 mg/ml (3,32 mg B/ml). Z uwagi na zawartość boru, który może powodować zaburzenia płodności, nie należy stosować tych produktów u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat (Allertec Ukąszenia) lub 12 lat (Betadrin WZF).^{14 15}

Kobiety w ciąży powinny przed zastosowaniem produktu Allertec Ukąszenia skonsultować się z lekarzem, gdyż produkt może ze względu na zawartość boru być szkodliwy dla dziecka.¹⁶

Ostrzeżenia związane z zawartością chlorku benzalkoniowego

Większość preparatów zawierających nafazolinę zawiera również chlorek benzalkoniowy jako środek konserwujący. Chlorek benzalkoniowy może powodować różne działania niepożądane w zależności od miejsca aplikacji:

• Krople do nosa – chlorek benzalkoniowy może powodować podrażnienie lub obrzęk błony śluzowej nosa, zwłaszcza jeżeli jest stosowany przez długi czas^{17 18}
• Krople do oczu – chlorek benzalkoniowy może być absorbowany przez miękkie soczewki kontaktowe i zmieniać ich zabarwienie. Należy usunąć soczewki kontaktowe przed zakropleniem i odczekać co najmniej 15 minut przed ponownym założeniem. Ponadto może powodować podrażnienie oczu, objawy zespołu suchego oka lub wpływać na film łzowy i powierzchnię rogówki. Należy go stosować ostrożnie u pacjentów z zespołem suchego oka lub z uszkodzeniami rogówki.¹⁹
• Aerozol na skórę – chlorek benzalkoniowy może podrażniać skórę²⁰

Inne specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności

W przypadku stosowania nafazoliny należy również zwrócić uwagę na następujące kwestie:

• Wskazania do przerwania stosowania leku – miejscowy ból, brak poprawy, nasilenie miejscowych zmian nabłonka oraz krwawienie z nosa są wskazaniem do przerwania stosowania leku zawierającego nafazolinę²¹
• Przestrzeganie dawkowania – nie należy przekraczać zalecanych dawek nafazoliny, ponieważ może wystąpić przemijające, miejscowe podrażnienie i przekrwienie błony śluzowej nosa²²
• Ochrona oczu i błon śluzowych – w przypadku aerozolu na skórę Allertec Ukąszenia należy chronić oczy i błony śluzowe przed kontaktem z produktem²³
• Kobiety karmiące piersią – nie powinny stosować aerozolu Allertec Ukąszenia na skórę piersi, gdyż może on zostać spożyty przez dziecko z mlekiem matki²⁴

Sposób użycia preparatów zawierających nafazolinę

Preparaty zawierające nafazolinę przeznaczone są wyłącznie do stosowania zewnętrznego, zgodnie z ich przeznaczeniem:^{25 26}

• Betadrin – miejscowo do worka spojówkowego
• Betadrin WZF – miejscowo na błonę śluzową nosa
• Rhinazin – miejscowo na błonę śluzową nosa
• Sulfarinol – miejscowo na błonę śluzową nosa
• Allertec Ukąszenia – miejscowo na skórę (nie stosować na błonę śluzową)

W przypadku kropli do oczu Betadrin, nie należy ich stosować w przypadku przewlekłego zapalenia spojówek, jednak można je stosować krótkotrwale w przypadku zaostrzenia choroby przewlekłej.²⁷

Podkreślenia wymaga fakt, że preparaty zawierające nafazolinę nie są przeznaczone do długotrwałego stosowania, a przekroczenie zalecanych dawek lub czasu stosowania może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak polekowe zapalenie błony śluzowej nosa czy trwałe zmiany w nabłonku.²⁸