Działania niepożądane
Nafazolina

Nafazolina, sympatykomimetyk o działaniu obkurczającym naczynia krwionośne, stosowana miejscowo na skórę, do nosa i oczu, może wywoływać zarówno miejscowe, jak i ogólnoustrojowe działania niepożądane. Miejscowo, po podaniu donosowym, obserwuje się efekt „z odbicia” objawiający się obrzmieniem i przekrwieniem błony śluzowej nosa oraz zwiększoną wydzieliną surowiczo-śluzową. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do niedotlenienia nabłonka i pogorszenia rokowania. W preparatach okulistycznych najczęściej występują przemijające objawy takie jak pieczenie, świąd, przekrwienie spojówki, ból oczu i zaburzenia widzenia, a w rzadkich przypadkach zmętnienie rogówki po stosowaniu ≥10 razy na dobę przez 7 dni. Na skórze mogą pojawić się reakcje nadwrażliwości i podrażnienia. Często zgłaszane są również kichanie, kłujący ból nosa, uczucie pieczenia i stany uczuleniowe przy podaniu donosowym.

  1. Działania niepożądane substancji nafazolina
    1. Reakcje miejscowe
    2. Reakcje ogólnoustrojowe
    3. Populacje szczególne
    4. Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi
  2. Tabela działań niepożądanych nafazoliny
  3. Monitorowanie działań niepożądanych
    1. Kolejne rozdziały

Działania niepożądane substancji nafazolina

Nafazolina jest substancją czynną należącą do grupy sympatykomimetyków o działaniu obkurczającym naczynia krwionośne. Występuje w preparatach stosowanych miejscowo na skórę, do nosa oraz oczu. Pomimo miejscowego stosowania, substancja ta może wywoływać szereg działań niepożądanych zarówno o charakterze miejscowym, jak i ogólnoustrojowym, które należy uwzględnić w praktyce klinicznej.1

Reakcje miejscowe

Miejscowe działania niepożądane nafazoliny różnią się w zależności od drogi podania i formulacji preparatu. Przy stosowaniu donosowym, po początkowym okresie obkurczenia naczyń (anemizacji), może wystąpić wtórne obrzmienie i przekrwienie błony śluzowej nosa ze zwiększoną ilością wydzieliny surowiczo-śluzowej.2 Długotrwałe stosowanie nafazoliny może prowadzić do miejscowych zmian w nabłonku związanych z jego niedotlenieniem, co pogarsza rokowanie, a także do rozwoju tzw. efektu „z odbicia”.3 4

W przypadku preparatów do oczu, najczęściej występują przemijające objawy, takie jak:5

  • Pieczenie
  • Świąd
  • Przekrwienie spojówki
  • Ból oczu
  • Zaburzenia widzenia

6

W literaturze opisano przypadek zmętnienia rogówki u pacjenta stosującego preparat z nafazoliną do worka spojówkowego przez 7 dni z częstotliwością co najmniej 10 razy na dobę. Po odstawieniu produktu leczniczego zmętnienie ustąpiło.7

Przy stosowaniu na skórę, nafazolina może powodować reakcje nadwrażliwości i podrażnienie skóry.8

Wśród miejscowych działań niepożądanych związanych z donosowym podaniem nafazoliny wymienia się również:9

  • Kichanie
  • Kłujący ból nosa
  • Uczucie pieczenia
  • Zwiększone wydzielanie z nosa
  • Stany uczuleniowe

10

Reakcje ogólnoustrojowe

Mimo miejscowego stosowania, nafazolina może wywoływać ogólnoustrojowe działania niepożądane. Wynika to z możliwości wchłaniania substancji przez błony śluzowe, szczególnie gdy są one zmienione zapalnie, a także po nieprawidłowym zakropieniu, gdy preparat spływa do żołądka i wchłania się z przewodu pokarmowego.11

Do rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) występujących działań ogólnoustrojowych nafazoliny należą:<sup data-drug="Rhinazin" data-section="Działania niepożądane" title="Rzadko występujące działania (≥1/10 000 do 12

  • Bóle i zawroty głowy
  • Nudności
  • Nadmierne wydzielanie potu (pocenie się)
  • Niepokój
  • Osłabienie
  • Senność
  • Nadciśnienie tętnicze
  • Zaburzenia rytmu serca
  • Hiperglikemia

<sup data-drug="Rhinazin" data-section="Działania niepożądane" title="Rzadko występujące działania (≥1/10 000 do 13 <sup data-drug="Betadrin WZF" data-section="Działania niepożądane" title="Poniżej przedstawiono działania niepożądane związane ze stosowaniem produktu: [bardzo rzadko (14

W przypadku preparatu Betadrin stosowanego do oczu, rzadko obserwowano senność, kołatanie serca, nadciśnienie, bóle i zawroty głowy, nudności oraz zwiększenie ciśnienia śródgałkowego.15

W preparacie Sulfarinol wśród ogólnych działań niepożądanych wymienia się dodatkowo:16

  • Wzrost ciśnienia
  • Senność i ospałość
  • Zwolnienie czynności serca
  • Zespół Stevensa-Johnsona

17

Populacje szczególne

Szczególnie narażone na wystąpienie działań niepożądanych nafazoliny są dzieci. Ogólne działania niepożądane mogą wystąpić po nieprawidłowym zastosowaniu u dzieci, głównie w grupie wiekowej poniżej 3 roku życia.18 Miejscowe objawy uczuleniowe (wysypka skórna, obrzęk warg) mogą występować często w przypadku zastosowania leku u uczulonych na sulfonamidy dzieci poniżej 12 roku życia, a zwłaszcza w grupie wiekowej poniżej 7 roku życia.19

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Wystąpienie reakcji ogólnoustrojowych lub utrzymywanie się miejscowego podrażnienia jest wskazaniem do odstawienia produktu leczniczego zawierającego nafazolinę.20 21 22

Szczególnym niebezpieczeństwem związanym z długotrwałym stosowaniem nafazoliny jest rozwój efektu „z odbicia”, który polega na nasileniu objawów przekrwienia błony śluzowej po zaprzestaniu działania leku, co prowadzi do błędnego koła stosowania preparatu w coraz krótszych odstępach czasu.23 24

Bardzo rzadkim, ale potencjalnie poważnym działaniem niepożądanym jest zespół Stevensa-Johnsona, ciężka reakcja skórna, która może zagrażać życiu pacjenta.25

Tabela działań niepożądanych nafazoliny

Klasyfikacja układów i narządów Działanie niepożądane Częstość występowania Opis
Zaburzenia metabolizmu i odżywiania Hiperglikemia Bardzo rzadko (<1/10 000) Wzrost stężenia glukozy we krwi, szczególnie istotny u pacjentów z cukrzycą
26 27
Zaburzenia układu nerwowego Bóle i zawroty głowy Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) Mogą wystąpić po wchłonięciu substancji do krwioobiegu
Senność Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) Może upośledzać zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn
Niepokój Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) Objaw pobudzenia układu współczulnego
28 29 30 31
Zaburzenia serca Zaburzenia rytmu serca Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) Wynik działania sympatykomimetycznego na układ sercowo-naczyniowy
Kołatanie serca Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) Subiektywne odczucie nieprawidłowej pracy serca
32 33 34 35
Zaburzenia naczyniowe Nadciśnienie tętnicze Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) Wzrost ciśnienia krwi, szczególnie niebezpieczny u pacjentów z chorobami układu krążenia
36 37 38 39
Zaburzenia żołądka i jelit Nudności Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) Mogą wystąpić po wchłonięciu substancji do krwioobiegu
40 41 42 43 44
Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej Nadmierne pocenie się Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) Objaw pobudzenia układu współczulnego
45 46 47
Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej Zespół Stevensa-Johnsona Częstość nieznana Ciężka, potencjalnie zagrażająca życiu reakcja skórna z wysypką, pęcherzami i złuszczaniem naskórka
48
Zaburzenia oka Pieczenie, świąd, przekrwienie spojówki, ból oczu, zaburzenia widzenia Często Przemijające objawy miejscowe po zastosowaniu kropli do oczu
Zwiększenie ciśnienia śródgałkowego Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) Może być szczególnie niebezpieczne u pacjentów z jaskrą
49
Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania Osłabienie Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) Może wystąpić po wchłonięciu substancji do krwioobiegu
Obrzmienie i przekrwienie błony śluzowej nosa Często Tzw. efekt „z odbicia” – nasilenie objawów po ustąpieniu działania leku
Reakcje nadwrażliwości i podrażnienie skóry Częstość nieznana Przy stosowaniu na skórę
Kichanie, kłujący ból nosa, uczucie pieczenia, zwiększone wydzielanie z nosa Częstość nieznana Miejscowe działania niepożądane przy stosowaniu donosowym
Stany uczuleniowe Częstość nieznana Reakcje alergiczne na substancję lub składniki pomocnicze
50 51 52 53

Monitorowanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego zawierającego nafazolinę do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego.54 55 56 57 58

Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.59 60 61 62 63

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu za dany produkt leczniczy.64 65 66 67 68

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 15.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl