Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Mleczan

Mleczan sodu w stężeniu 35 mmol/l jest kluczowym składnikiem roztworów do dializy otrzewnowej, pełniącym funkcję bufora i wspomagającym utrzymanie równowagi kwasowo-zasadowej. W terapii należy zwrócić szczególną uwagę na zaburzenia gospodarki wapniowej i potasowej, dostosowując stężenie wapnia w dializacie (1,25 mmol/l lub 1,75 mmol/l) oraz monitorując poziomy potasu, zwłaszcza u pacjentów z nadczynnością przytarczyc, hipokalemią, hiperkalcemią czy leczonych glikozydami naparstnicy. Konieczne jest także systematyczne monitorowanie parametrów klinicznych, takich jak masa ciała, elektrolity (Na, K, Ca, Mg, fosforany), równowaga kwasowo-zasadowa, białka, kreatynina, mocznik, parathormon, glukoza oraz resztkowa czynność nerek, aby optymalizować terapię i zapobiegać powikłaniom, takim jak alkaloza metaboliczna czy hiperglikemia u chorych na cukrzycę.

Podczas długotrwałego stosowania roztworów mleczanowych obserwuje się ryzyko utraty białek, aminokwasów i witamin rozpuszczalnych w wodzie, co wymaga odpowiedniej suplementacji. Należy także monitorować przezroczystość i objętość dializatu, gdyż zmętnienie i ból brzucha mogą wskazywać na zapalenie otrzewnej. Długotrwała dializa otrzewnowa z mleczanem może prowadzić do zmian w ultrafiltracji i rzadkiego, ale poważnego powikłania – otorbiającego stwardnienia otrzewnej. Roztwory te nie powinny być stosowane do infuzji dożylnych ze względu na ryzyko poważnych powikłań. W przypadku hemodiafiltracji konieczne jest stosowanie odpowiedniego sprzętu i nadzór lekarza specjalisty. Przed podaniem roztworu należy sprawdzić jego klarowność i integralność opakowania, a ogrzewanie roztworu powinno odbywać się wyłącznie suchym źródłem ciepła do 37°C.

  1. Mleczan w dializie otrzewnowej – charakterystyka kliniczna
    1. Stosowanie mleczanu w specjalnych grupach pacjentów
    2. Pacjenci z zaburzeniami gospodarki wapniowej
    3. Pacjenci z zaburzeniami gospodarki potasowej
    4. Pacjenci z nerkami wielotorbielowatymi
    5. Metaboliczne aspekty stosowania mleczanu
  2. Monitorowanie parametrów klinicznych podczas stosowania mleczanu
    1. Ocena skuteczności dializy otrzewnowej
    2. Powikłania długoterminiowego stosowania mleczanu
    3. Stosowanie mleczanu u pacjentów w podeszłym wieku
  3. Przeciwwskazania dotyczące stosowania mleczanu
    1. Reakcje nadwrażliwości
    2. Stosowanie mleczanu w hemodializie
    3. Kolejne rozdziały

Mleczan w dializie otrzewnowej – charakterystyka kliniczna

Mleczan sodu jest jednym z kluczowych składników roztworów do dializy otrzewnowej, pełniącym funkcję bufora i umożliwiającym utrzymanie równowagi kwasowo-zasadowej u pacjentów z niewydolnością nerek. W preparatach do dializy otrzewnowej występuje najczęściej w stężeniu 35 mmol/l i wymaga szczególnej uwagi klinicznej ze względu na potencjalne działania niepożądane oraz interakcje. 1 2

Stosowanie mleczanu w specjalnych grupach pacjentów

Należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania roztworów zawierających mleczan u pacjentów z określonymi schorzeniami lub w szczególnych sytuacjach klinicznych. Poniżej przedstawiono najważniejsze środki ostrożności dotyczące stosowania mleczanu w różnych grupach pacjentów.

Pacjenci z zaburzeniami gospodarki wapniowej

Przy stosowaniu roztworów zawierających mleczan należy zwrócić szczególną uwagę na pacjentów z zaburzeniami gospodarki wapniowej. W przypadku pacjentów z nadczynnością przytarczyc leczonych preparatami z niższym stężeniem wapnia (1,25 mmol/l), terapia powinna obejmować podawanie zawierających wapń środków wiążących fosforany i/lub witaminy D w celu zapewnienia adekwatnej podaży wapnia drogą jelitową. 3

W przypadku hipokalcemii może być konieczne czasowe lub stałe stosowanie płynu dializacyjnego z wyższym stężeniem wapnia (1,75 mmol/l), jeśli nie jest możliwe dostarczenie odpowiedniej ilości wapnia drogą jelitową za pomocą zawierających wapń środków wiążących fosforany i/lub witaminy D. 4

Natomiast u pacjentów z hiperkalcemią, np. wynikającą z podawania zawierających wapń środków wiążących fosforany i/lub witaminy D, należy rozważyć okresowe lub stałe zastosowanie roztworu do dializy otrzewnowej o niższym stężeniu wapnia (1,25 mmol/l). 5

Pacjenci z zaburzeniami gospodarki potasowej

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów leczonych mleczanem w przypadku zaburzeń gospodarki potasowej. W sytuacji utraty elektrolitów spowodowanej wymiotami i/lub biegunką, konieczne może być czasowe zastosowanie roztworu dializacyjnego zawierającego potas. 6

U pacjentów leczonych glikozydami naparstnicy, którzy otrzymują roztwory zawierające mleczan, konieczne jest systematyczne monitorowanie stężenia potasu w surowicy. Znaczna hipokaliemia może wymagać zastosowania roztworu dializacyjnego zawierającego potas, łącznie z odpowiednimi zaleceniami dietetycznymi. 7

W przypadku stosowania mleczanu w hemodiafiltracji z użyciem produktów zawierających potas, należy ściśle monitorować stężenie potasu w surowicy. Zależnie od wyjściowego stężenia potasu, w trakcie terapii może rozwinąć się hipokaliemia lub hiperkaliemia. 8

Pacjenci z nerkami wielotorbielowatymi

Roztwory dializacyjne zawierające mleczan należy stosować ze szczególną ostrożnością u pacjentów z nerkami dużymi wielotorbielowatymi. W takich przypadkach konieczna jest dokładna ocena korzyści i ryzyka związanego z terapią. 9

Metaboliczne aspekty stosowania mleczanu

Podczas dializy otrzewnowej z użyciem mleczanu dochodzi do utraty białek, aminokwasów i witamin rozpuszczalnych w wodzie. Aby zapobiec niedoborom, należy zapewnić pacjentowi właściwą dietę lub suplementację. 10

Mleczan w połączeniu z glukozą może prowadzić do rozwoju hiperglikemii, szczególnie u pacjentów chorych na cukrzycę. Dlatego należy regularnie monitorować stężenie glukozy we krwi. 11

Roztwory zawierające mleczan mogą wpływać na równowagę kwasowo-zasadową pacjenta, działając jako prekursor wodorowęglanu. Jeśli w trakcie leczenia wystąpi lub pogłębi się alkaloza metaboliczna, może zaistnieć potrzeba zmniejszenia szybkości podawania lub wstrzymania podawania produktu. 12

Monitorowanie parametrów klinicznych podczas stosowania mleczanu

W trakcie leczenia dializą otrzewnową z zastosowaniem roztworów zawierających mleczan zaleca się systematyczne monitorowanie szeregu parametrów klinicznych:

13

Ocena skuteczności dializy otrzewnowej

Podczas stosowania dializy otrzewnowej z użyciem roztworów zawierających mleczan, należy systematycznie sprawdzać przezroczystość i objętość zdrenowanego dializatu. Zmętnienie dializatu i/lub ból brzucha mogą wskazywać na zapalenie otrzewnej – jedno z najpoważniejszych powikłań dializy otrzewnowej. 14

Charakterystyka przenikania przez błonę otrzewnową może ulec zmianie w trakcie długotrwałego leczenia dializą otrzewnową z zastosowaniem mleczanu, co objawia się głównie utratą zdolności ultrafiltracji. W przypadkach ciężkich należy zaprzestać leczenia dializą otrzewnową i wdrożyć hemodializę. 15

Powikłania długoterminiowego stosowania mleczanu

Otorbiające stwardnienie otrzewnej jest znanym, rzadkim powikłaniem długotrwałego leczenia dializą otrzewnową z zastosowaniem roztworów zawierających mleczan. W niektórych przypadkach może ono prowadzić do zgonu. 16

Stosowanie mleczanu u pacjentów w podeszłym wieku

U pacjentów w podeszłym wieku, przed podjęciem decyzji o rozpoczęciu dializy otrzewnowej z zastosowaniem roztworów zawierających mleczan, należy wziąć pod uwagę większą częstość występowania przepuklin w tej grupie wiekowej. 17

Przeciwwskazania dotyczące stosowania mleczanu

Roztwory do dializy otrzewnowej zawierające mleczan nie powinny być stosowane do infuzji dożylnych. Ich podawanie drogą dożylną może prowadzić do poważnych powikłań. 18

Reakcje nadwrażliwości

Choć nie zgłaszano przypadków ciężkich reakcji nadwrażliwości na składniki pochodzenia kukurydzianego (glukoza pochodząca z hydrolizowanej skrobi kukurydzianej), roztworów zawierających takie składniki nie powinno się stosować u pacjentów ze stwierdzoną alergią na kukurydzę lub produkty kukurydziane. W przypadku wystąpienia jakichkolwiek objawów podejrzewanej reakcji nadwrażliwości, należy natychmiast przerwać podawanie roztworu i zastosować odpowiednie postępowanie terapeutyczne. 19

Stosowanie mleczanu w hemodializie

W przypadku stosowania mleczanu w procedurach hemodiafiltracji/hemodializy, szczególnie istotne jest zachowanie odpowiednich środków ostrożności. Roztwór powinien być używany wyłącznie przez lub pod nadzorem lekarza wykwalifikowanego w leczeniu niewydolności nerek z zastosowaniem hemofiltracji, hemodiafiltracji i ciągłej hemodializy. 20

Parametr Balance 1,5% glukoza, Ca 1,25 mmol/l Balance 2,3% glukoza, Ca 1,25 mmol/l Balance 4,25% glukoza, Ca 1,25 mmol/l
Stężenie (S)-mleczanu 35 mmol/l 35 mmol/l 35 mmol/l
pH roztworu ≈ 7,0 ≈ 7,0 ≈ 7,0
Osmolarność teoretyczna 356 mOsm/l 399 mOsm/l 509 mOsm/l
Zawartość glukozy 83,2 mmol/l 126,1 mmol/l 235,8 mmol/l

W przypadku roztworów zawierających mleczan przeznaczonych do hemodializy, roztwór elektrolitowy musi zostać przed użyciem zmieszany z roztworem buforowym, aby uzyskać odtworzony roztwór o odpowiednich właściwościach. Należy stosować wyłącznie z odpowiednim sprzętem do pozaustrojowej wymiany nerkowej. 21

Dla zwiększenia komfortu pacjenta, roztwór można ogrzać do temperatury 37°C. Ogrzanie roztworu przed użyciem należy wykonać przed rekonstytucją i wyłącznie przy użyciu suchego źródła ciepła. Roztworów nie należy ogrzewać w wodzie ani kuchence mikrofalowej. 22

Przed podaniem należy sprawdzić wizualnie roztwór w celu wykrycia obecności cząstek stałych oraz zmiany zabarwienia. Nie należy podawać roztworu, który nie jest przezroczysty lub którego spaw został naruszony. 23

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 10.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl