Przeciwwskazania stosowania
Mleczan

Mleczan, jako składnik roztworów do dializy otrzewnowej i hemofiltracji, pełni funkcję buforu w utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej, jednak jego stosowanie jest przeciwwskazane w kwasicy mleczanowej ze względu na ryzyko pogorszenia stanu pacjenta. Dodatkowo, roztwory mleczanowe są niewskazane przy znacznej hipokaliemii, gdyż mogą nasilać zaburzenia polaryzacji komórkowej i prowadzić do arytmii. W zależności od zawartości wapnia (1,25 mmol/l lub 1,75 mmol/l), przeciwwskazania obejmują znaczne zaburzenia wapnia: hipokalcemia przy niższym stężeniu wapnia oraz hiperkalcemia przy wyższym, co może skutkować tężyczką, zaburzeniami rytmu serca lub kamicą nerkową. Roztwory o wysokim stężeniu glukozy (4,25%) dodatkowo wymagają ostrożności u pacjentów z hipowolemią i niskim ciśnieniem tętniczym ze względu na ryzyko pogorszenia stanu hemodynamicznego.

  1. Przeciwwskazania stosowania mleczanu w lecznictwie
    1. Kwasica mleczanowa jako bezwzględne przeciwwskazanie
    2. Zaburzenia elektrolitowe jako przeciwwskazania
    3. Przeciwwskazania dla roztworów o wysokim stężeniu glukozy
    4. Przeciwwskazania do dializy otrzewnowej
    5. Dodatkowe przeciwwskazania dla hemofiltacji
    6. Nadwrażliwość na składniki roztworu
  2. Decyzje kliniczne podczas dializoterapii
    1. Kolejne rozdziały

Przeciwwskazania stosowania mleczanu w lecznictwie

Mleczan jest ważnym składnikiem roztworów do dializy otrzewnowej oraz hemofiltacji, pełniąc funkcję buforu w utrzymywaniu równowagi kwasowo-zasadowej organizmu. Jednak istnieją określone stany kliniczne, w których stosowanie produktów zawierających mleczan jest przeciwwskazane lub wymaga szczególnej ostrożności. Poniżej przedstawiono szczegółowe przeciwwskazania do stosowania mleczanu w kontekście preparatów dostępnych w lecznictwie.1

Kwasica mleczanowa jako bezwzględne przeciwwskazanie

Podstawowym i bezwzględnym przeciwwskazaniem do stosowania roztworów zawierających mleczan jest kwasica mleczanowa. Stan ten charakteryzuje się patologicznym gromadzeniem kwasu mlekowego w organizmie, co prowadzi do obniżenia pH krwi poniżej wartości fizjologicznych. Podanie roztworów zawierających mleczan u pacjentów z kwasicą mleczanową mogłoby dodatkowo pogorszyć ich stan, gdyż organizm nie jest w stanie prawidłowo metabolizować dostarczonego mleczanu.2 3

Należy podkreślić, że przeciwwskazanie to dotyczy wszystkich analizowanych produktów zawierających mleczan, niezależnie od stężenia glukozy czy wapnia w roztworze.4 5

Zaburzenia elektrolitowe jako przeciwwskazania

Oprócz kwasicy mleczanowej, istotnymi przeciwwskazaniami do stosowania roztworów zawierających mleczan są określone zaburzenia elektrolitowe:6

Znaczna hipokaliemia

Znaczna hipokaliemia (obniżone stężenie potasu w surowicy) stanowi przeciwwskazanie do stosowania roztworów z mleczanem. Mleczan, będąc anionem, może wpływać na równowagę elektrolitową i w przypadku istniejącej już hipokaliemii, może nasilać zaburzenia polaryzacji komórkowej, zwłaszcza w mięśniu sercowym, prowadząc do potencjalnie zagrażających życiu arytmii.7 8

Zaburzenia gospodarki wapniowej

W zależności od zawartości wapnia w roztworze, przeciwwskazania obejmują:

  • Znaczna hipokalcemia – dotyczy roztworów o niższej zawartości wapnia (1,25 mmol/l) – podanie takich roztworów u pacjentów z już obniżonym poziomem wapnia mogłoby pogłębić hipokalcemię i wywołać objawy tężyczki, zaburzenia rytmu serca lub osłabienie kurczliwości mięśnia sercowego.9
  • Znaczna hiperkalcemia – dotyczy roztworów o wyższej zawartości wapnia (1,75 mmol/l) – zastosowanie takich roztworów mogłoby nasilić już istniejącą hiperkalcemię, co może prowadzić do zaburzeń świadomości, arytmii lub kamicy nerkowej.10

Przeciwwskazania dla roztworów o wysokim stężeniu glukozy

W przypadku roztworów dializacyjnych zawierających wyższe stężenia glukozy (4,25%), oprócz wyżej wymienionych przeciwwskazań, dodatkowo należy uwzględnić:11

  • Hipowolemia – ze względu na wysoki gradient osmotyczny, roztwory o wysokim stężeniu glukozy mogą powodować szybsze usuwanie wody z organizmu pacjenta, co u osób z hipowolemią może prowadzić do dalszego zmniejszenia objętości krwi krążącej i pogorszenia stanu hemodynamicznego.12
  • Niskie ciśnienie tętnicze – roztwory o wysokim stężeniu glukozy mogą powodować nadmierne usuwanie wody z organizmu, co u pacjentów z już obniżonym ciśnieniem może prowadzić do hipotonii, wstrząsu i pogorszenia perfuzji narządów.13

Przeciwwskazania do dializy otrzewnowej

Poza przeciwwskazaniami związanymi bezpośrednio z mleczanem i składem elektrolitowym roztworów, należy pamiętać o ogólnych przeciwwskazaniach do dializy otrzewnowej, które również determinują możliwość zastosowania roztworów z mleczanem:14

Przeciwwskazania związane z jamą brzuszną
  • Niedawne zabiegi chirurgiczne lub urazy jamy brzusznej – ryzyko uszkodzenia świeżo zszytych tkanek oraz zwiększone ryzyko zakażenia15
  • Operacje jamy brzusznej z pozostawionymi zrostami – mogą utrudniać prawidłową dystrybucję płynu dializacyjnego i zwiększać ryzyko powikłań16
  • Ciężkie oparzenia powłok brzusznych – zwiększone ryzyko infekcji i uszkodzenia tkanek17
  • Perforacja jelit – ryzyko rozprzestrzeniania zakażenia i rozwoju zapalenia otrzewnej18
  • Rozległe stany zapalne skóry powłok brzucha (dermatitis) – zwiększone ryzyko infekcji miejsca wprowadzenia cewnika19
  • Choroby zapalne jelit takie jak choroba Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zapalenie uchyłka – ryzyko nasilenia stanu zapalnego i perforacji20
  • Zapalenie otrzewnej – dializa może nasilić stan zapalny i rozprzestrzenić zakażenie21
  • Wewnętrzna lub zewnętrzna przetoka brzuszna – ryzyko wycieku płynu dializacyjnego i zakażenia22
  • Przepukliny brzuszne (pępkowa, pachwinowa lub inne) – ryzyko wycieku płynu dializacyjnego i zmniejszenia efektywności dializy23
  • Guzy jamy brzusznej – mogą utrudniać prawidłową dystrybucję płynu dializacyjnego i zwiększać ryzyko powikłań24
  • Niedrożność jelita – ryzyko pogorszenia stanu pacjenta i nasilenia objawów25
Przeciwwskazania ogólnoustrojowe
  • Choroby płuc, szczególnie zapalenie płuc – dializa otrzewnowa może utrudniać wentylację płuc i nasilać problemy oddechowe26
  • Sepsa – obecność cewnika dializacyjnego może stanowić dodatkową drogę zakażenia lub punkt wyjścia dla rozprzestrzeniania się infekcji27
  • Skrajna hiperlipidemia – dializa otrzewnowa może nasilać zaburzenia lipidowe ze względu na wchłanianie glukozy z płynu dializacyjnego28
  • Mocnzica oporna na dializę otrzewnową – w rzadkich przypadkach, gdy objawy mocznicy nie mogą być skutecznie kontrolowane za pomocą dializy otrzewnowej29 30
  • Wyniszczenie i znaczna utrata masy ciała – zwłaszcza gdy niemożliwe jest zapewnienie odpowiedniego spożycia białka; dializa otrzewnowa może nasilać katabolizm białek31
Przeciwwskazania związane z pacjentem

Niezdolność pacjenta do wykonywania dializy – u pacjentów, którzy z powodów fizycznych lub umysłowych nie są w stanie wykonać dializy otrzewnowej zgodnie z instrukcją lekarza, stosowanie tej metody jest przeciwwskazane, gdyż może prowadzić do błędów w procedurze i poważnych powikłań.32

Dodatkowe przeciwwskazania dla hemofiltacji

W przypadku roztworów mleczanowych stosowanych w hemodializie/hemofiltracji (jak Prismasol), należy także uwzględnić następujące przeciwwskazania:33

  • Niewystarczające ciśnienie tętnicze w dostępie naczyniowym – uniemożliwiające przeprowadzenie efektywnego zabiegu34
  • Antykoagulacja ogólnoustrojowa przy wysokim ryzyku krwotoku – stosowanie leków przeciwkrzepliwych niezbędnych podczas hemofiltracji może stanowić zagrożenie u pacjentów z tendencją do krwawień35
  • Alkaloza metaboliczna – ze względu na właściwości buforujące mleczanu, jego stosowanie u pacjentów z alkalozą metaboliczną może prowadzić do nasilenia zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej36

Nadwrażliwość na składniki roztworu

Istotnym przeciwwskazaniem, które należy zawsze brać pod uwagę, jest nadwrażliwość na substancje czynne lub pomocnicze zawarte w roztworze. W przypadku preparatów zawierających mleczan, szczególną uwagę należy zwrócić na możliwość reakcji nadwrażliwości na glukozę otrzymywaną z hydrolizowanej skrobi kukurydzianej, która może zawierać śladowe ilości antygenów skrobi.37

Decyzje kliniczne podczas dializoterapii

Warto podkreślić, że w przypadku, gdy podczas dializy otrzewnowej u pacjenta rozwinie się którekolwiek z wymienionych przeciwwskazań, decyzja o dalszym postępowaniu powinna być podejmowana indywidualnie przez lekarza prowadzącego. W niektórych przypadkach może być konieczna zmiana metody dializy, modyfikacja składu roztworu dializacyjnego lub nawet czasowe przerwanie leczenia.38

Decyzja o stosowaniu roztworów z mleczanem w dializie otrzewnowej powinna być zawsze poprzedzona dokładną oceną stanu klinicznego pacjenta, wyników badań laboratoryjnych oraz potencjalnych korzyści i ryzyka związanego z tego typu terapią. Istotne jest także monitorowanie parametrów biochemicznych podczas leczenia, aby wcześnie wykryć ewentualne powikłania.39

Produkt Stężenie glukozy Stężenie wapnia Główne przeciwwskazania
balance 1,5% z 1,5% glukozą i wapniem 1,25 mmol/l 1,5% 1,25 mmol/l Kwasica mleczanowa, znaczna hipokaliemia, znaczna hipokalcemia
balance 2,3% z 2,3% glukozą i wapniem 1,25 mmol/l 2,3% 1,25 mmol/l Kwasica mleczanowa, znaczna hipokaliemia, znaczna hipokalcemia
balance 4,25% z 4,25% glukozą i wapniem 1,25 mmol/l 4,25% 1,25 mmol/l Kwasica mleczanowa, znaczna hipokaliemia, znaczna hipokalcemia, hipowolemia, niskie ciśnienie tętnicze
balance 1,5% z 1,5% glukozą i wapniem 1,75 mmol/l 1,5% 1,75 mmol/l Kwasica mleczanowa, znaczna hipokaliemia, znaczna hiperkalcemia
balance 2,3% z 2,3% glukozą i wapniem 1,75 mmol/l 2,3% 1,75 mmol/l Kwasica mleczanowa, znaczna hipokaliemia, znaczna hiperkalcemia
balance 4,25% z 4,25% glukozą i wapniem 1,75 mmol/l 4,25% 1,75 mmol/l Kwasica mleczanowa, znaczna hipokaliemia, znaczna hiperkalcemia, hipowolemia, niskie ciśnienie tętnicze
Prismasol 2 mmol/l potasu 6,1 mmol/l glukozy 1,75 mmol/l Hipokaliemia, alkaloza metaboliczna, nadwrażliwość (w tym na antygen skrobi)

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 10.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl