Właściwości farmakodynamiczne
Metamizol sodowy

Właściwości farmakodynamiczne metamizolu sodowego – wprowadzenie

Metamizol sodowy (metamizolum natricum) jest pochodną pirazolonu, klasyfikowaną w grupie farmakoterapeutycznej jako lek przeciwbólowy, należący do innych leków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych; pirazolonów. Substancja ta oznaczona jest kodem ATC: N02BB02.^{1 2}

Mechanizm działania

Mechanizm działania metamizolu sodowego nie został dotychczas w pełni wyjaśniony. Badania wskazują, że metamizol i jego główny metabolit (4-N-metyloaminoantypiryna, 4-MAA) działają prawdopodobnie zarówno poprzez ośrodkowy, jak i obwodowy mechanizm działania.^{3 4 5}

Według danych dotyczących leku Benlek, mechanizm działania metamizolu może być związany m.in. z hamowaniem cyklooksygenazy kwasu arachidonowego, podobnie do działania niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Prawdopodobnie metamizol pobudza również uwalnianie endorfin, a także obniża poziom endogennego pyrogenu oraz wpływa bezpośrednio na ośrodek termoregulacyjny w podwzgórzu.⁶

Informacje dostępne dla preparatu Scopolan compositum wskazują, że działanie przeciwbólowe metamizolu sodowego jednowodnego jest wynikiem hamowania aktywności neuronalnej cyklooksygenazy, które prowadzi do zahamowania syntezy prostaglandyn w centralnym układzie nerwowym, przy czym głównym punktem uchwytu jest prawdopodobnie rdzeń kręgowy. Inhibicja cyklooksygenazy występuje także na obwodzie i może współuczestniczyć w działaniu przeciwbólowym leku. Poza hamowaniem syntezy prostaglandyn, które wywołują hiperalgezję i modulują przepływ informacji nocyceptywnej, brane są pod uwagę inne mechanizmy ośrodkowe. Metamizol sodowy jednowodny (prawdopodobnie poprzez swoje aktywne metabolity) może w sposób bezpośredni ingerować w rdzeniową transmisję bodźców bólowych oraz, w wyniku aktywacji mózgowych mechanizmów wzmocnienia pozytywnego, zwiększać tolerancję bólu.⁷

Aktywność metabolitów

Istotnym aspektem działania farmakodynamicznego metamizolu jest aktywność jego metabolitów. Aktywny metabolit, 4-MAA (4-metyloaminoantypiryna) jest około 40 razy bardziej skuteczny w hamowaniu cyklooksygenazy w porównaniu z macierzystym związkiem – metamizolem.⁸

Spektrum działania farmakodynamicznego

Działanie przeciwbólowe

Metamizol wykazuje silne działanie przeciwbólowe, które przewyższa działanie wielu innych analgetyków. Jak wskazują informacje dotyczące leku Benlek, działanie przeciwbólowe metamizolu jest silniejsze od działania kwasu acetylosalicylowego, indometacyny czy paracetamolu. W porównaniu do opiatów, metamizol nie działa depresyjnie na ośrodek oddechowy, nawet w dużych dawkach, nie wpływa na perystaltykę jelit i nie powoduje zaparć.⁹

Skuteczność działania przeciwbólowego metamizolu jest bardzo duża, ustępuje jedynie opiatom. Metamizol jako lek przeciwbólowy jest szczególnie zalecany w przypadkach, w których opiaty są przeciwskazane. W przeciwieństwie do opiatów metamizol nie wywołuje uzależnienia.^{10 11}

Działanie przeciwgorączkowe

Metamizol sodowy charakteryzuje się również silnym działaniem przeciwgorączkowym, co potwierdzają informacje dotyczące wszystkich analizowanych preparatów.^{12 13 14}

Mechanizm działania przeciwgorączkowego związany jest z wpływem na ośrodek termoregulacyjny w podwzgórzu oraz obniżaniem poziomu endogennego pyrogenu.¹⁵

Działanie spazmolityczne

Metamizol wykazuje również działanie spazmolityczne, co znajduje potwierdzenie w charakterystykach badanych produktów leczniczych zawierających tę substancję.^{16 17 18}

Działanie przeciwzapalne

W odniesieniu do działania przeciwzapalnego, dane farmakodynamiczne dotyczące preparatu Benlek wskazują, że metamizol jest pochodną pyrazolonu o silnym działaniu przeciwbólowym i przeciwgorączkowym, natomiast działanie przeciwzapalne zostało wykazane w badaniach na zwierzętach.¹⁹

Z kolei w informacjach dotyczących preparatu Scopolan compositum wskazano, że metamizol sodowy jednowodny działa silnie przeciwbólowo i przeciwgorączkowo, a słabiej przeciwzapalnie. Wykazuje ponadto słabe działanie spazmolityczne i uspokajające.²⁰

Bezpieczeństwo stosowania i skuteczność kliniczna

Analiza danych dotyczących bezpieczeństwa wskazuje, że podczas przewlekłego stosowania metamizolu opisywano występowanie dyskrazji, takich jak: agranulocytoza, trombocytopenia, anemia aplastyczna. Jednakże badania kliniczne (Edwards & McQuay, 2002) wskazują, że występowanie tych dyskrazji jest rzadkie, nawet mniejsze w porównaniu do innych niesteroidowych leków przeciwzapalnych.²¹

Ostatnie dane sugerują, że metamizol być może nie jest tak toksyczny jak sądzono wcześniej.²²

Porównanie z innymi lekami przeciwbólowymi

W porównaniu do innych leków przeciwbólowych, metamizol wykazuje pewne unikalne właściwości farmakodynamiczne. Działanie przeciwbólowe metamizolu jest silniejsze od działania kwasu acetylosalicylowego, indometacyny i paracetamolu.²³

W przeciwieństwie do opiatów, metamizol sodowy nie wywołuje uzależnienia, nie działa depresyjnie na ośrodek oddechowy nawet przy stosowaniu dużych dawek, nie wpływa na perystaltykę jelit i nie powoduje zaparć.^{24 25}

Właściwości farmakodynamiczne w preparatach złożonych

Metamizol sodowy znajduje zastosowanie również w preparatach złożonych, gdzie jego profil farmakodynamiczny jest uzupełniany przez inne substancje czynne. W preparacie Benlek, metamizol sodowy jest łączony z tiaminą (witamina B1) i kofeiną:²⁶

• Kofeina pobudza ośrodkowy układ nerwowy i prawdopodobnie wywiera działanie przeciwbólowe.
• Witamina B1 (tiamina) wywiera wieloraki wpływ na metabolizm. Jest składnikiem wielu enzymów, w tym częścią kokarboksylazy, enzymu ułatwiającego metabolizm węglowodanów. Przez dekarboksylację wielu kwasów korzystnie działa na procesy zapalne układu nerwowego.

²⁷

W preparacie Scopolan compositum, metamizol sodowy jest łączony z butylobromkiem hioscyny, który wykazuje działanie spazmolityczne. Butylobromek hioscyny działa spazmolitycznie w sposób pośredni, blokując niewybiórczo receptory cholinergiczne muskarynowe w pozazwojowych neuronach przywspółczulnych i receptory nikotynowe w zwojach wegetatywnych. Ta kombinacja substancji aktywnych pozwala na uzyskanie synergistycznego działania przeciwbólowego i rozkurczowego.²⁸