Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Melisa

Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania melisy

Melisa lekarska (Melissa officinalis L.) jest składnikiem wielu produktów leczniczych dostępnych na rynku farmaceutycznym. Dane przedkliniczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania tej substancji pochodzą głównie z badań nad wyciągami i przetworami zawierającymi liść lub ziele melisy, a ich zakres jest zróżnicowany w zależności od konkretnego preparatu.¹

Badania toksykologiczne

Dla większości preparatów zawierających melisę nie przeprowadzono kompleksowych badań toksykologicznych. W przypadku produktów leczniczych takich jak Apetiherb, Cravisol, Melis-Tonic, Nervosol czy Nervosol K w dokumentacji wprost wskazano na brak danych z badań toksyczności.^{2 3 4 5 6}

W przypadku produktu Intractum Melissae Phytopharm dostępne są dane dotyczące toksyczności ostrej i przewlekłej. Badania wykazały, że podanie wodno-etanolowego wyciągu z melisy szczurom dożylnie w dawce 25 mg/kg powodowało zmniejszenie stężenia TSH w surowicy krwi i przysadce mózgowej. To łagodne działanie antytyrotropowe może być spowodowane zawartością składników polifenolowych, które łączą się z grupami proteinowymi TSH, co prowadzi do zmniejszenia zdolności wiązania z receptorem TSH.⁷

Podobne dane przedstawiono w charakterystyce produktu Melisa Fix, gdzie wskazano, że dane z badań in vitro oraz na zwierzętach sugerują, iż wodny wyciąg z liścia melisy może hamować aktywność hormonu tyreotropowego (TSH), jednak znaczenie kliniczne tego zjawiska pozostaje nieznane.⁸

Działanie mutagenne i genotoksyczne

W przypadku nalewki z liści melisy (etanol 70%, 1:5) uzyskano ujemne wyniki w teście Ames’a przy użyciu szczepów Salmonella typhimurium TA 98 i TA 100, zarówno z aktywacją metaboliczną, jak i bez niej. Nie zaobserwowano również działania genotoksycznego dla 20% nalewki z liści melisy w oznaczeniu somatycznej segregacji przy użyciu szczepu Aspergillus nidulans D-30.⁹

Dla większości produktów zawierających melisę nie przeprowadzono badań genotoksyczności. W dokumentacji produktów takich jak Melisa Fix, Melissed, Nervosol, Nervosan fix czy Stresolek wyraźnie zaznaczono, że badania genotoksyczności nie były prowadzone.^{10 11 12 13}

Obszerne badania bezpieczeństwa

Najpełniejsze dane przedkliniczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania melisy jako składnika kompozycji ziołowej przedstawiono w dokumentacji produktu Iberogast. Przeprowadzono szerokie badania toksyczności ostrej, podostrej i przewlekłej (3 i 6 miesięcy) na dwóch gatunkach zwierząt. Badano również wpływ na reprodukcję, rozwój embrionalny, przedurodzeniowy i pourodzeniowy, a także właściwości mutagenne w dawkach przekraczających zalecane do 1200 razy. Wyniki tych kompleksowych badań nie wskazują na występowanie żadnego z wymienionych potencjałów ryzyka u ludzi.¹⁴

Badania toksykologiczne dla produktów złożonych

W przypadku produktów złożonych zawierających melisę jako jeden ze składników, dostępne dane przedkliniczne często odnoszą się do innych substancji aktywnych obecnych w preparacie. Przykładowo, dla produktów Optimum Tabletki uspokajające Labofarm oraz Tabletki uspokajające Labofarm przedstawiono dane dotyczące toksyczności waleranonu, składnika korzenia kozłka (Valeriana officinalis), który jest również składnikiem tych preparatów:

• Ostra toksyczność dla waleranonu wynosi 460-3160 mg/kg dla myszy oraz 1000-3160 mg/kg dla szczurów
• Wartość LD50 dla obu gatunków zwierząt była wyższa od 3160 mg/kg
• Nie są znane dane dotyczące toksyczności walepotriatów i olejku

^{15 16}

W tych samych produktach zawarto również informację odnoszącą się do innego składnika – szyszek chmielu (Humulus lupulus). Wcześniejsze doniesienia o estrogennym działaniu wyciągów z szyszek chmielu nie zostały potwierdzone, jednak istnieją doniesienia, że oczyszczona frakcja wodna może powodować niewielkie zmniejszenie wagi jajników u myszy i potencjalnie zmniejszać wrażliwość jajników na gonadotropinę.^{17 18}

Potencjalne interakcje z promienioiwaniem UV

W przypadku produktu Melisal Forte, który zawiera w swoim składzie wyciąg z korzenia arcydzięgla (Angelica archangelica L.) oprócz melisy, przedstawiono dane przedkliniczne wskazujące na potencjalne działanie fototoksyczne. Za ten efekt odpowiedzialne są zawarte w arcydzięglu furanokumaryny, takie jak 8-metoksypsoralen (8-MOP) i 5-metoksypsoralen (5-MOP). W badaniach stwierdzono, że podawanie wyizolowanych furanokumaryn u części chorych naświetlanych promieniami UVA wywoływało ostre reakcje skórne (zaczerwienienie, świąd i pigmentacja skóry). W doświadczeniach na zwierzętach wykazano wpływ fotokancerogenny dla 8-MOP i 5-MOP.¹⁹

Podobnie w dokumentacji produktu Nervosol K zwrócono uwagę na możliwość wystąpienia efektu genotoksycznego i rakotwórczego w przypadku znacznej ekspozycji na promieniowanie UV.²⁰

Bezpieczeństwo oparte na doświadczeniu klinicznym

Dla wielu produktów zawierających melisę bezpieczeństwo stosowania opiera się przede wszystkim na długotrwałym doświadczeniu klinicznym i tradycji stosowania. W przypadku Intractum Melissae Phytopharm wyraźnie zaznaczono, że produkt jest w obrocie od 1990 roku i nie obserwowano niepokojących objawów. W Europie bezpieczeństwo stosowania wyciągów etanolowych opiera się na wieloletniej tradycji i doświadczeniu stosowania u ludzi.²¹

Podobnie w dokumentacji produktu Zioła uspokajające podkreślono, że dla tradycyjnego produktu leczniczego roślinnego wyniki badań przedklinicznych nie są wymagane, a dla produktu nie odnotowano dotychczas żadnych danych o działaniach niepożądanych.²² Podobną informację zawarto w charakterystyce produktu Nerwobonisol.²³

Podsumowanie danych przedklinicznych

Ogólnie dane przedkliniczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania melisy są ograniczone i często opierają się na długotrwałym doświadczeniu klinicznym. Dostępne badania wskazują na:

• Potencjalne działanie antytyrotropowe (hamowanie aktywności TSH), jednak o niejasnym znaczeniu klinicznym
• Brak działania mutagennego w testach Ames’a
• Brak działania genotoksycznego w badaniach na Aspergillus nidulans
• Dobry profil bezpieczeństwa w kompleksowych badaniach toksykologicznych (dla produktu Iberogast)
• Możliwe interakcje z promieniowaniem UV w przypadku produktów zawierających również wyciąg z korzenia arcydzięgla

Dla większości produktów nie przeprowadzono badań toksyczności reprodukcyjnej, genotoksyczności i kancerogenności, co jest zgodne z wytycznymi dla tradycyjnych produktów leczniczych roślinnych, gdzie podstawę oceny bezpieczeństwa stanowi długoletnia tradycja stosowania.²⁴