Właściwości farmakodynamiczne
Melisa

Właściwości farmakodynamiczne melisy

Melisa lekarska (Melissa officinalis L.) jest rośliną leczniczą szeroko stosowaną w farmakoterapii ze względu na swoje wielokierunkowe działanie farmakologiczne. Liście i ziele melisy zawierają szereg związków biologicznie czynnych, które odpowiadają za jej właściwości terapeutyczne. Analiza danych farmakodynamicznych dostępnych produktów leczniczych zawierających melisę pozwala na szczegółowe scharakteryzowanie jej mechanizmów działania.¹

Działanie na układ nerwowy

Melisa wykazuje udokumentowane działanie uspokajające (sedatywne), które jest przypisywane głównie związkom lotnym zawartym w jej liściach. Etanolowe roztwory składników lotnych z liści melisy, szczególnie cytralu i citronellalu, wykazują działanie sedatywne w badaniach farmakologicznych. Dzięki tym właściwościom melisa jest składnikiem wielu produktów leczniczych stosowanych tradycyjnie przy stanach wzmożonego napięcia nerwowego, trudnościach z zasypianiem oraz łagodnych zaburzeniach snu.^{2 3 4}

Alkohole terpenowe występujące w olejku melisowym (cytronelal, cytral, linalol) posiadają potwierdzone w badaniach na zwierzętach działanie uspokajające. Najnowsze badania potwierdzają również działanie uspokajające i nasenne liofilizowanych wyciągów z liści melisy.⁵

Działanie na przewód pokarmowy

Melisa wykazuje również istotne działanie na przewód pokarmowy. Związki występujące w melisie zwiększają wydzielanie soku żołądkowego na drodze odruchowej. Jest to szczególnie istotne w przypadku, gdy melisa stanowi składnik mieszanek ziołowych zwiększających łaknienie. Związki goryczowe zawarte w melisie, podobnie jak w zielu szanty czy krwawnika, przyczyniają się do poprawy funkcji trawiennych i zwiększenia apetytu.⁶

Szczególnie interesujące są właściwości spazmolityczne (rozkurczające) melisy. Roztwory flawonoidów zawartych w zielu melisy wykazują działanie przeciwskurczowe w warunkach ex vivo. Dzięki tym właściwościom melisa jest składnikiem preparatów stosowanych w dolegliwościach żołądkowo-jelitowych przebiegających ze skurczami mięśni gładkich przewodu pokarmowego.^{7 8}

Właściwości w złożonych preparatach

W preparacie Iberogast, gdzie melisa stanowi jeden z dziewięciu składników ziołowych, obserwuje się synergistyczne działanie wszystkich komponentów. Wyciąg z liści melisy przyczynia się do złożonego mechanizmu działania produktu, który wykazuje dwukierunkowe działanie zarówno w testach in vitro, jak i w badaniach prowadzonych na różnych odcinkach przewodu pokarmowego (żołądek i jelita) u zwierząt.⁹

W preparacie Iberogast melisa współdziała z innymi składnikami, przyczyniając się do:

• Zmniejszenia wrażliwości aferentnej jelita na bodźce indukowane przez rozciągnięcie jelit i serotoninę
• Zwiększenia stężenia chroniących błonę śluzową prostaglandyn i mucyny
• Obniżenia stężenia niszczących błonę śluzową leukotrienów
• Hamowania wydzielania soku żołądkowego przez komórki okładzinowe żołądka
• Właściwości przeciwzapalnych, wiatropędnych, przeciwutleniających i przeciwbakteryjnych

¹⁰

Mechanizmy molekularne działania

Na poziomie molekularnym, składniki melisy mogą oddziaływać z różnymi receptorami, co tłumaczy jej wielokierunkowe działanie farmakologiczne. W preparatach złożonych, takich jak Iberogast, składniki melisy wraz z innymi komponentami wiążą się z receptorami serotoninowymi oraz częściowo z receptorami muskarynowymi i opioidowymi.¹¹

Ponadto, właściwości przeciwzapalne melisy i innych składników złożonych preparatów ziołowych mogą być przypisywane hamowaniu enzymu 5-lipoksygenazy, co przyczynia się do redukcji stanu zapalnego w przewodzie pokarmowym.¹²

Badania kliniczne

Preparaty zawierające melisę były przedmiotem badań klinicznych, które potwierdziły ich skuteczność w konkretnych wskazaniach. W badaniach klinicznych z podwójnie ślepą próbą stwierdzono, że preparaty zawierające melisę, jak np. Tabletki uspokajające Labofarm, wpływają na szybkość zasypiania i poprawiają jakość snu.^{13 14}

Podsumowanie mechanizmów działania

Melisa lekarska (Melissa officinalis L.) posiada wielokierunkowe działanie farmakodynamiczne obejmujące:

Należy zaznaczyć, że dla wielu produktów zawierających melisę nie przeprowadzono szczegółowych badań farmakodynamicznych, a ich skuteczność opiera się na tradycyjnym zastosowaniu i doświadczeniu klinicznym. Preparaty te są klasyfikowane jako tradycyjne produkty lecznicze roślinne, których skuteczność i bezpieczeństwo opierają się wyłącznie na długim okresie stosowania i doświadczeniu.^{15 16 17}