Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Melisa

Wpływ melisy na płodność, ciążę i laktację

Melisa lekarska (Melissa officinalis L.) jest składnikiem wielu produktów leczniczych, stosowanych głównie jako środki uspokajające i łagodzące objawy napięcia nerwowego. Jako lekarz przepisujący preparaty zawierające melisę, należy szczególnie uważnie rozważyć ich zastosowanie u kobiet w okresie reprodukcyjnym, szczególnie podczas ciąży i laktacji. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące wpływu melisy na płodność, ciążę oraz okres karmienia piersią, które powinny być przekazane pacjentkom w tych grupach.¹

Melisa a ciąża

Dotychczasowe dane kliniczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania melisy w okresie ciąży są niewystarczające. W przypadku większości produktów leczniczych zawierających melisę, z uwagi na brak odpowiednich badań potwierdzających bezpieczeństwo, nie zaleca się ich stosowania w czasie ciąży.^{2 3}

W przypadku produktu Iberogast, który zawiera ekstrakty z liści melisy, dostępne są ograniczone dane (mniej niż 300 kobiet w ciąży) dotyczące stosowania u kobiet ciężarnych. Badania na zwierzętach nie wykazały bezpośredniego lub pośredniego szkodliwego wpływu na reprodukcję, jednak w celu zachowania ostrożności zaleca się unikanie stosowania tego preparatu w okresie ciąży.⁴

Szczególną uwagę należy zwrócić na zawartość etanolu w produktach zawierających melisę, gdyż wiele z nich występuje w postaci nalewek lub wyciągów alkoholowych. Przykładowo, Cravisol, Nervosol, Nervosol K, Stresolek czy Nerwobonisol zawierają znaczne ilości etanolu (od 30% do 70% V/V), co stanowi dodatkowe przeciwwskazanie do stosowania tych preparatów w okresie ciąży.^{5 6 7}

W przypadku produktu Intractum Melissae Phytopharm, który zawiera 52-62% V/V alkoholu, jednoznacznie stwierdzono, że nie należy go stosować w okresie ciąży.⁸

Niektóre produkty, jak Nerwobonisol czy Tabletki uspokajające Labofarm oraz Optimum Tabletki uspokajające Labofarm powlekane, posiadają kategoryczny zapis przeciwwskazujący ich stosowanie w okresie ciąży, bez względu na trymester.^{9 10 11}

Melisa a laktacja

Podobnie jak w przypadku ciąży, brak jest wystarczających danych klinicznych potwierdzających bezpieczeństwo stosowania melisy w okresie karmienia piersią. Z tego względu nie zaleca się stosowania produktów zawierających melisę u matek karmiących.^{12 13}

W odniesieniu do produktu Iberogast, brak jest wystarczających danych dotyczących przenikania substancji czynnych lub ich metabolitów do mleka ludzkiego. Nie można wykluczyć zagrożenia dla dzieci karmionych piersią, dlatego lekarz powinien rozważyć, czy korzyści z karmienia piersią dla dziecka przewyższają korzyści z leczenia dla matki. W razie konieczności zastosowania leku zaleca się podjęcie decyzji o przerwaniu karmienia piersią lub zaprzestaniu podawania produktu.¹⁴

Szczególną uwagę należy zwrócić na preparaty zawierające etanol. Zawartość alkoholu w produktach zawierających melisę, takich jak Cravisol, Melis-Tonic, Nervosol, Nervosol K, Stresolek czy Nerwobonisol (od 30% do 70% V/V), stanowi dodatkowe przeciwwskazanie do ich stosowania w okresie karmienia piersią.^{15 16}

W przypadku produktu Apetiherb, który jest syropem zawierającym wyciąg z liści melisy, również nie zaleca się stosowania podczas karmienia piersią z uwagi na brak danych klinicznych dotyczących bezpieczeństwa.¹⁷

Niektóre produkty, jak Nerwobonisol, Tabletki uspokajające Labofarm, Optimum Tabletki uspokajające Labofarm powlekane czy Zioła uspokajające, posiadają jednoznaczny zapis przeciwwskazujący ich stosowanie w okresie karmienia piersią.^{18 19}

Melisa a płodność

W odniesieniu do wpływu melisy na płodność kobiet i mężczyzn, w charakterystykach większości produktów leczniczych zawierających tę substancję roślinną brak jest odpowiednich danych. W charakterystykach produktów takich jak Apetiherb, Melisal Forte, Melisa Fix, Iberogast, Cravisol, Nervosol, Nervosol K, Melis-Tonic, Stresolek, Nervosan fix, Nerwobonisol, Tabletki uspokajające Labofarm powlekane, Melissed, Optimum Tabletki uspokajające Labofarm i Zioła uspokajające jednoznacznie wskazano na brak danych dotyczących wpływu tych preparatów na płodność.^{20 21 22}

W przypadku preparatu Intractum Melissae Phytopharm podkreślono, że nie ustalono wpływu produktu na płodność.²³

Należy podkreślić, że brak danych nie jest równoznaczny z brakiem potencjalnych zagrożeń. W związku z tym, lekarz powinien dokładnie rozważyć potencjalne korzyści i ryzyko związane z zastosowaniem preparatów zawierających melisę u pacjentek planujących ciążę lub leczonych z powodu niepłodności.

Zalecenia dla lekarzy

Lekarz przepisujący preparaty zawierające melisę powinien przekazać pacjentce następujące informacje:

• Brak jest wystarczających danych potwierdzających bezpieczeństwo stosowania melisy w okresie ciąży i karmienia piersią²⁴
• Większość produktów leczniczych zawierających melisę nie jest zalecana do stosowania w okresie ciąży i laktacji²⁵
• Preparaty zawierające etanol są bezwzględnie przeciwwskazane w okresie ciąży i karmienia piersią²⁶
• Brak jest danych dotyczących wpływu melisy na płodność²⁷
• W przypadku konieczności stosowania produktu zawierającego melisę u matki karmiącej piersią, należy rozważyć przerwanie karmienia piersią na czas leczenia²⁸
• Pacjentka powinna poinformować lekarza o planowanej lub istniejącej ciąży oraz karmieniu piersią przed zastosowaniem jakiegokolwiek produktu zawierającego melisę

Podsumowanie wskazówek dla praktyki klinicznej

Analizując dostępne dane z charakterystyk produktów leczniczych zawierających melisę, należy stwierdzić, że:

• W okresie ciąży: nie zaleca się stosowania preparatów zawierających melisę ze względu na brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa.²⁹
• W okresie karmienia piersią: nie zaleca się stosowania preparatów zawierających melisę ze względu na brak wystarczających danych dotyczących przenikania substancji czynnych do mleka oraz ich bezpieczeństwa dla dziecka.³⁰
• Wpływ na płodność: brak danych dotyczących wpływu melisy na płodność kobiet i mężczyzn.³¹
• Preparaty z zawartością etanolu: są bezwzględnie przeciwwskazane w okresie ciąży i karmienia piersią ze względu na potencjalne działanie teratogenne alkoholu oraz jego przenikanie do mleka matki.³²

Jako lekarz, należy zawsze rozważyć stosunek potencjalnych korzyści do ryzyka przy przepisywaniu jakiegokolwiek produktu leczniczego zawierającego melisę kobietom w wieku rozrodczym, zwłaszcza planującym ciążę, będącym w ciąży lub karmiącym piersią. W większości przypadków zaleca się rozważenie alternatywnych, bezpieczniejszych metod leczenia.