Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Melisa

Preparaty zawierające melisę (Melissa officinalis L.) wymagają szczególnej ostrożności ze względu na różnorodność postaci farmaceutycznych oraz ograniczenia wiekowe wynikające z braku danych klinicznych u dzieci. Syropy z melisą nie są zalecane u dzieci poniżej 3 lat, a inne preparaty, takie jak Melisal forte, Intractum Melissae Phytopharm czy Iberogast, mają określone minimalne granice wieku (od 6 do 18 lat). Wiele z tych preparatów to wyciągi alkoholowe o zawartości etanolu od 7% do nawet 70% (V/V), co przekłada się na istotne dawki etanolu w pojedynczej dawce (np. 2,5 ml Intractum Melissae Phytopharm zawiera 1,26 g etanolu, odpowiadające 32 ml piwa lub 13 ml wina). Z tego powodu preparaty te są przeciwwskazane u osób z chorobą alkoholową, chorobami wątroby, padaczką oraz u kobiet w ciąży i karmiących piersią. Podanie 5 ml Nervosolu dziecku 6-12 lat (20-40 kg) może podnieść stężenie alkoholu we krwi o 9-18 mg/100 ml, a 5 ml Intractum Melissae Phytopharm u osoby dorosłej (70 kg) o około 6 mg/100 ml. Dodatkowo, niektóre syropy zawierają znaczne ilości sacharozy (np. Apetiherb 62 g/100 g, Melissed 4,05 g/5 ml), co wyklucza ich stosowanie u pacjentów z nietolerancją fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy oraz niedoborem sacharazy-izomaltazy.

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania melisy

Melisa (Melissa officinalis L.) jako składnik produktów leczniczych wymaga zachowania szczególnych środków ostrożności podczas stosowania. Poniżej przedstawiono najważniejsze informacje dotyczące bezpieczeństwa stosowania preparatów zawierających melisę, uwzględniając różne postaci farmaceutyczne oraz populacje pacjentów.1

Ograniczenia wiekowe w stosowaniu melisy

Większość preparatów zawierających melisę podlega ograniczeniom wiekowym ze względu na niewystarczające dane kliniczne potwierdzające bezpieczeństwo stosowania u dzieci:2

  • Syropy zawierające melisę (np. Apetiherb) nie powinny być stosowane u dzieci poniżej 3 lat3
  • Preparat Melisal forte może być stosowany u dzieci w wieku 6-12 lat wyłącznie po konsultacji z lekarzem pediatrą4
  • Większość preparatów ziołowych, takich jak Melisa Fix, Zioła uspokajające czy Nervosan fix, nie powinna być stosowana u dzieci poniżej 12 lat5 6 7
  • Preparaty Intractum Melissae Phytopharm nie są zalecane do stosowania u dzieci poniżej 12 lat8
  • Płyn doustny Iberogast (zawierający wyciąg z liści melisy) nie jest zalecany dzieciom poniżej 6 lat9
  • Cravisol zawierający wyciąg z melisy nie powinien być stosowany u osób poniżej 18 lat ze względu na zawartość etanolu i charakter wskazań10

Ostrzeżenia związane z zawartością etanolu

Wiele preparatów zawierających melisę to wyciągi alkoholowe, co wymaga szczególnej uwagi przy stosowaniu. Zawartość etanolu w poszczególnych preparatach jest zróżnicowana:11

Nazwa preparatu Zawartość etanolu Ilość etanolu w dawce jednorazowej Odpowiednik w alkoholu spożywczym
Intractum Melissae Phytopharm 52-62% (V/V) 1,26 g w 2,5 ml
2,52 g w 5 ml		 32 ml piwa lub 13 ml wina (2,5 ml)
63 ml piwa lub 25 ml wina (5 ml)
Cravisol 52-62% (V/V) Do 2,5 g w 5 ml 62 ml piwa lub 26 ml wina
Iberogast 29,5-32,6% (V/V) Do 240 mg w 20 kroplach 6,2 ml piwa lub 2,6 ml wina
Melis-Tonic 30-35% (V/V) Około 1,4 g w 5 ml 35 ml piwa lub 15 ml wina
Nervosol 50-57% (V/V) Około 2,16 g w 5 ml
Około 4,32 g w 10 ml		 54 ml piwa lub 22 ml wina (5 ml)
108 ml piwa lub 44 ml wina (10 ml)
Nervosol-K 50-57% (V/V) 0,9 g w 2 ml
2,25 g w 5 ml		 22,8 ml piwa lub 9,6 ml wina (2 ml)
57 ml piwa lub 24 ml wina (5 ml)
Nerwobonisol 60-70% (V/V) Do 1,42 g w 2,5 ml 36 ml piwa lub 15 ml wina
Stresolek Około 50% (V/V) 1,2 g w 3 ml
2,0 g w 5 ml		 Nie podano odpowiednika
Melissed Do 7% (V/V) Do 270 mg w 5 ml 6,9 ml piwa lub 2,8 ml wina

Ze względu na zawartość alkoholu, preparaty zawierające melisę w postaci wyciągów alkoholowych nie są zalecane dla następujących grup pacjentów:12 13

Warto zwrócić uwagę, że zawartość etanolu w preparatach może prowadzić do zwiększenia stężenia alkoholu we krwi. Przykładowo, dawka 5 ml preparatu Nervosol podana dziecku w wieku 6-12 lat o masie ciała 20-40 kg może powodować zwiększenie stężenia alkoholu we krwi o około 9,0-18,0 mg/100 ml.20

W przypadku preparatu Intractum Melissae Phytopharm, dawka 5 ml podana osobie dorosłej o masie ciała 70 kg spowoduje narażenie na etanol wynoszące około 36 mg/kg mc., co może zwiększyć stężenie alkoholu we krwi o około 6 mg/100 ml.21

Ostrzeżenia dotyczące zawartości sacharozy

Niektóre preparaty zawierające melisę zawierają znaczne ilości sacharozy, co stanowi przeciwwskazanie u pacjentów z określonymi schorzeniami:22

  • Apetiherb zawiera 62 g sacharozy w 100 g syropu
  • Melissed zawiera 4,05 g sacharozy w 5 ml syropu23

Powyższe preparaty nie powinny być stosowane u pacjentów z:24

  • Nietolerancją fruktozy
  • Zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy
  • Niedoborem sacharazy-izomaltazy

Ostrzeżenia dotyczące uszkodzenia wątroby

W przypadku produktu Iberogast, zawierającego m.in. wyciąg z liści melisy, notowano przypadki polekowego uszkodzenia wątroby. Pacjenci przyjmujący ten preparat powinni być świadomi objawów uszkodzenia wątroby, do których należą:25

  • Zażółcenie skóry lub oczu
  • Ciemny mocz
  • Odbarwiony stolec
  • Ból w nadbrzuszu

W przypadku wystąpienia powyższych objawów należy natychmiast przerwać stosowanie leku i skonsultować się z lekarzem.26

Ostrzeżenia związane z nadwrażliwością na promieniowanie UV

Produkty zawierające w składzie korzeń arcydzięgla (Angelica archangelica L.) obok melisy, mogą powodować nadwrażliwość na światło (fotoalergię). Wynika to z obecności furokumaryn (psoralenów), które mogą indukować reakcje nadwrażliwości skóry na światło i potencjalnie nasilać działanie rakotwórcze światła słonecznego.27

Podczas stosowania takich preparatów jak:28

  • Melisal Forte
  • Nervosol
  • Nervosol-K
  • Melis-Tonic

Należy bezwzględnie unikać ekspozycji na promieniowanie UV, w tym:29

  • Dłuższego przebywania na słońcu
  • Korzystania z solarium
  • Intensywnego naświetlania promieniami UV

Powyższe środki ostrożności wynikają z możliwości przekształcenia przez promieniowanie UV furokumaryn w formy karcinogenne oraz ryzyka wystąpienia stanów zapalnych skóry.30

Inne środki ostrożności dotyczące stosowania melisy

W przypadku preparatów zawierających melisę w połączeniu z zielem serdecznika (np. Tabletki uspokajające Labofarm, Optimum Tabletki uspokajające Labofarm), należy zwrócić uwagę na:31 32

  • Ryzyko nadwrażliwości na promieniowanie UV
  • Właściwości hamujące krzepliwość – należy zaprzestać stosowania preparatu co najmniej dwa tygodnie przed planowanym zabiegiem operacyjnym

Alkohol może nasilać działanie preparatów z korzeniem kozłka, który często występuje w preparatach złożonych z melisą.33 34

W przypadku preparatów zawierających melisę w połączeniu z miętą pieprzową (np. Nervosan fix, Zioła uspokajające), należy zachować ostrożność u pacjentów z:35

Ostrożność zaleca się również przy stosowaniu preparatu Melis-Tonic (zawierającego wyciąg z melisy i kminku) u osób z:38

  • Chorobą wątroby
  • Zapaleniem dróg żółciowych
  • Bezkwaśnością
  • Kamicą żółciową i innymi zaburzeniami dróg żółciowych

Zalecenia dotyczące konsultacji lekarskiej

Konsultacja lekarska jest zalecana w następujących przypadkach:39 40

  • Objawy nasilają się podczas stosowania preparatu
  • W ciągu 7 dni leczenia nie następuje oczekiwana poprawa
  • Objawy utrzymują się pomimo stosowania preparatu
  • U dzieci poniżej 6 lat każdy ból brzucha powinien być konsultowany z lekarzem (dotyczy preparatu Iberogast)41

W przypadku Tabletki uspokajające Labofarm i Optimum, jeśli objawy nie ustąpią po 2-4 tygodniach lub nasilą się w trakcie stosowania leku, należy skonsultować się z lekarzem.42 43

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 10.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl