Działania niepożądane
Melatonina

Działania niepożądane melatoniny – wprowadzenie

Melatonina jest hormonem naturalnie wytwarzanym przez szyszynkę, stosowanym jako lek w różnych zaburzeniach snu. Pomimo stosunkowo dobrego profilu bezpieczeństwa, stosowanie melatoniny może wiązać się z występowaniem działań niepożądanych o różnym nasileniu i częstości. Zgłaszane działania niepożądane pochodzą zarówno z badań klinicznych, jak i spontanicznych raportów po wprowadzeniu produktów zawierających melatoninę do obrotu.^{1 2}

Warto podkreślić, że wymienione w niniejszym opracowaniu działania niepożądane dotyczą przede wszystkim tych, które występowały u pacjentów z częstością równą lub większą niż w grupie placebo w badaniach klinicznych.^{3 4}

Profil bezpieczeństwa melatoniny

Melatonina charakteryzuje się stosunkowo dobrym profilem bezpieczeństwa, szczególnie przy krótkotrwałym stosowaniu. W badaniach klinicznych z udziałem 1931 pacjentów stosujących melatoninę i 1642 pacjentów otrzymujących placebo, działania niepożądane zgłoszono u 48,8% pacjentów leczonych melatoniną w porównaniu z 37,8% otrzymujących placebo.⁵ Jednak porównując wskaźniki pacjentów z działaniami niepożądanymi na 100 pacjento-tygodni, wyższy wskaźnik odnotowano po placebo niż po melatoninie (5,743 dla placebo w porównaniu z 3,013 dla melatoniny).⁶

W przypadku krótkotrwałego stosowania melatoniny przez kilka dni, działania niepożądane są bardzo nieliczne i przemijające.⁷ Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi w przypadku typowych dawek klinicznych przyjmowanych przez okres od kilku dni do kilku tygodni są: senność, ból głowy, zawroty głowy/dezorientacja i nudności.⁸

Klasyfikacja działań niepożądanych według częstości występowania

Działania niepożądane melatoniny klasyfikowane są według częstości występowania zgodnie z następującą konwencją:⁹

• Bardzo często (≥ 1/10)
• Często (≥ 1/100 do < 1/10)
• Niezbyt często (≥ 1/1000 do < 1/100)
• Rzadko (≥ 1/10 000 do < 1/1000)
• Bardzo rzadko (< 1/10 000)
• Częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych)

¹⁰

Szczegółowa lista działań niepożądanych

Poniżej przedstawiono szczegółową listę działań niepożądanych melatoniny, pogrupowanych według układów i narządów, wraz z określeniem częstości ich występowania.

Zaburzenia układu nerwowego

Zaburzenia układu nerwowego należą do najczęściej zgłaszanych działań niepożądanych związanych ze stosowaniem melatoniny. Dominują wśród nich:^{11 12}

• Niezbyt często: migrena, ból głowy, letarg, pobudzenie psychoruchowe, zawroty głowy, senność
• Częstość nieznana: omdlenia, zaburzenia pamięci, zaburzenia koncentracji, stan marzeniowy, zespół niespokojnych nóg, niska jakość snu, parestezje

¹³

Szczególną uwagę należy zwrócić na zwiększenie liczby napadów padaczkowych u dzieci z uszkodzeniami ośrodkowego układu nerwowego i padaczką, które może wystąpić podczas stosowania melatoniny.^{14 15}

Zaburzenia psychiczne

Melatonina może wywoływać szereg zaburzeń psychicznych, które obejmują:^{16 17}

• Niezbyt często: drażliwość, nerwowość, niepokój, bezsenność, nietypowe sny, koszmary senne, lęk
• Częstość nieznana: zmiany nastroju, agresja, pobudzenie, płacz, objawy napięcia, dezorientacja, budzenie się wcześnie rano, zwiększone libido, nastrój depresyjny, depresja

¹⁸

Zaburzenia żołądka i jelit

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe stanowią istotną grupę działań niepożądanych melatoniny i obejmują:^{19 20}

• Niezbyt często: bóle brzucha, bóle w nadbrzuszu, dyspepsja, owrzodzenie jamy ustnej, suchość w jamie ustnej, nudności
• Częstość nieznana: choroba refluksowa przełyku, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, pęcherze na błonie śluzowej jamy ustnej, owrzodzenie języka, rozstrój żołądka, wymioty, odbiegające od normy odgłosy perystaltyki jelit, wzdęcia, nadmierne wydzielanie śliny, cuchnący oddech, dolegliwości brzuszne, zaburzenia żołądkowe, zapalenie żołądka

²¹

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Reakcje skórne mogą pojawiać się podczas stosowania melatoniny i obejmują:^{22 23}

• Niezbyt często: zapalenie skóry, pocenie się w nocy, świąd, wysypka, uogólniony świąd, suchość skóry
• Częstość nieznana: wyprysk, rumień, zapalenie skóry rąk, łuszczyca, ogólna wysypka, wysypka ze świądem, pokrzywka, zmiany chorobowe płytki paznokciowej, obrzęk naczynioruchowy twarzy, obrzęk języka

²⁴

Zaburzenia układu krążenia

Do zaburzeń układu krążenia związanych ze stosowaniem melatoniny należą:^{25 26}

• Niezbyt często:
  • Zaburzenia serca: dusznica bolesna, kołatanie serca, tachykardia
  • Zaburzenia naczyniowe: nadciśnienie, uderzenia krwi do głowy („uderzenia gorąca”)

²⁷

Inne zaburzenia i działania niepożądane

Poza wymienionymi powyżej, melatonina może powodować również szereg innych działań niepożądanych, w tym:^{28 29}

• Zakażenia i zarażenia pasożytnicze:
  • Niezbyt często: półpasiec
• Zaburzenia krwi i układu chłonnego:
  • Rzadko: leukopenia, małopłytkowość
• Zaburzenia układu immunologicznego:
  • Częstość nieznana: reakcja nadwrażliwości
• Zaburzenia metabolizmu i odżywiania:
  • Niezbyt często: hipertriglicerydemia, hipokalcemia, hiponatremia
• Zaburzenia oka:
  • Niezbyt często: zmniejszona ostrość widzenia, niewyraźne widzenie, nasilone łzawienie
• Zaburzenia ucha i błędnika:
  • Niezbyt często: zawroty głowy przy zmianie pozycji, zawroty głowy pochodzenia błędnikowego
• Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych:
  • Niezbyt często: hiperbilirubinemia
• Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej:
  • Niezbyt często: bóle kończyn
  • Częstość nieznana: zapalenie stawów, skurcze mięśni, ból karku, skurcze w nocy
• Zaburzenia nerek i dróg moczowych:
  • Niezbyt często: cukromocz, białkomocz
  • Częstość nieznana: wielomocz, hematuria, moczenie nocne
• Zaburzenia układu rozrodczego i piersi:
  • Niezbyt często: objawy menopauzalne
  • Częstość nieznana: priapizm, zapalenie gruczołu krokowego, ginekomastia, mlekotok
• Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania:
  • Niezbyt często: astenia, ból w klatce piersiowej, obniżenie temperatury ciała
  • Częstość nieznana: uczucie znużenia, bóle, pragnienie
• Badania diagnostyczne:
  • Niezbyt często: nieprawidłowe wyniki badań czynności wątroby, zwiększenie masy ciała
  • Częstość nieznana: zwiększona aktywność enzymów wątrobowych, nieprawidłowe stężenie elektrolitów we krwi, nieprawidłowe wyniki badań laboratoryjnych

³⁰

Tabela działań niepożądanych melatoniny

Poniższa tabela przedstawia zestawienie działań niepożądanych melatoniny z uwzględnieniem klasyfikacji układów i narządów oraz częstości występowania.

Działania niepożądane u dzieci i młodzieży

U dzieci i młodzieży działania niepożądane melatoniny są zazwyczaj łagodne i charakteryzują się niską częstością występowania. Liczba działań niepożądanych nie różni się znacząco między grupą dzieci otrzymujących placebo oraz dzieci otrzymujących melatoninę.³¹

Do najczęstszych działań niepożądanych u dzieci i młodzieży należą:³²

• Ból głowy
• Nadpobudliwość
• Zawroty głowy
• Ból brzucha

³³

Należy zwrócić szczególną uwagę na możliwość zwiększenia liczby napadów padaczkowych u dzieci z uszkodzeniami ośrodkowego układu nerwowego i padaczką podczas leczenia melatoniną.^{34 35}

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego.³⁶

Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych:³⁷

• Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa
• Tel.: + 48 22 49 21 301
• Faks: + 48 22 49 21 309
• Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

³⁸

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu za wprowadzenie do obrotu danego produktu leczniczego zawierającego melatoninę.³⁹

Wnioski dotyczące bezpieczeństwa stosowania melatoniny

Melatonina charakteryzuje się stosunkowo dobrym profilem bezpieczeństwa, szczególnie przy krótkotrwałym stosowaniu. Większość działań niepożądanych ma charakter łagodny i przemijający.⁴⁰ Najczęściej zgłaszane działania niepożądane to senność, ból głowy, zawroty głowy i nudności.⁴¹

Podczas stosowania melatoniny należy zwrócić szczególną uwagę na pacjentów z padaczką, zwłaszcza dzieci z uszkodzeniami ośrodkowego układu nerwowego, ze względu na możliwość zwiększenia liczby napadów padaczkowych.^{42 43}

Należy także pamiętać o możliwości wystąpienia działań niepożądanych ze strony układu endokrynologicznego, szczególnie ginekomastii.⁴⁴

W przypadku wystąpienia jakichkolwiek działań niepożądanych, należy je zgłaszać do odpowiednich instytucji w celu monitorowania bezpieczeństwa stosowania melatoniny i umożliwienia ciągłej oceny stosunku korzyści do ryzyka związanego z jej stosowaniem.⁴⁵