Właściwości farmakokinetyczne
Jodiksanol

Właściwości farmakokinetyczne jodiksanolu

Jodiksanol to niejonowy, dimeryczny, sześciojodowy, rozpuszczalny w wodzie środek kontrastowy. Jest dostępny w postaci roztworu do wstrzykiwań Visipaque o dwóch stężeniach: 550 mg/ml (co odpowiada 270 mg jodu/ml) oraz 652 mg/ml (co odpowiada 320 mg jodu/ml). Charakteryzuje się szczególnymi właściwościami fizykochemicznymi i farmakokinetycznymi, które mają znaczenie dla jego zastosowania klinicznego.¹

Dystrybucja jodiksanolu w organizmie

Po podaniu dożylnym jodiksanol cechuje się szybką dystrybucją w organizmie ze średnim czasem połowicznej dystrybucji wynoszącym około 21 minut. Substancja rozprzestrzenia się wyłącznie w przestrzeni pozakomórkowej, o czym świadczy objętość dystrybucji odpowiadająca objętości płynu pozakomórkowego (0,26 l/kg mc.). Jest to istotna informacja potwierdzająca, że jodiksanol nie penetruje do wnętrza komórek.²

Istotną właściwością jodiksanolu jest bardzo niski stopień wiązania z białkami osocza, który wynosi mniej niż 2%. Ten fakt ma znaczenie kliniczne, gdyż minimalizuje ryzyko interakcji z innymi lekami silnie wiążącymi się z białkami oraz zapewnia lepszą biodostępność substancji.³

Metabolizm jodiksanolu

Badania farmakokinetyczne wykazały, że jodiksanol nie podlega procesom metabolicznym w organizmie. Nie wykryto żadnych metabolitów substancji, co oznacza, że jodiksanol jest wydalany w formie niezmienionej. Jest to korzystna cecha z punktu widzenia bezpieczeństwa stosowania, gdyż eliminuje ryzyko powstawania potencjalnie toksycznych metabolitów.⁴

Eliminacja jodiksanolu

Jodiksanol jest wydalany z organizmu głównie przez nerki w procesie filtracji kłębkowej. Średni czas połowicznej eliminacji wynosi około 2 godzin. U zdrowych ochotników, po dożylnym podaniu, około 80% dawki znajdowało się w moczu w formie niezmetabolizowanej już w ciągu 4 godzin od podania, a 97% w ciągu 24 godzin. Jedynie niewielka część, około 1,2% podanej dawki, jest wydalana z kałem w ciągu 72 godzin po podaniu.⁵

Maksymalne stężenie jodiksanolu w moczu pojawia się w czasie około 1 godziny po wstrzyknięciu, co świadczy o szybkim procesie eliminacji substancji. Warto podkreślić, że w zakresie zalecanych dawek nie zaobserwowano, by kinetyka produktu leczniczego zależała od wielkości podanej dawki. Oznacza to, że farmakokinetyka jodiksanolu ma charakter liniowy w zakresie stosowanych klinicznie dawek.⁶

Właściwości fizykochemiczne istotne dla farmakokinetyki

Jodiksanol, dostępny w preparacie Visipaque, charakteryzuje się specyficznymi właściwościami fizykochemicznymi, które wpływają na jego zachowanie w organizmie. Czyste roztwory wodne jodiksanolu, we wszystkich stosowanych klinicznie stężeniach, mają osmolalność mniejszą niż krew pełna czy niejonowe monomeryczne środki kontrastowe w odpowiadających stężeniach.⁷

Izotoniczność produktu leczniczego Visipaque w stosunku do płynów ustrojowych uzyskano poprzez dodatek elektrolitów, co ma istotne znaczenie dla tolerancji i bezpieczeństwa stosowanego środka kontrastowego. Wartości osmolalności i lepkości w różnych stężeniach przedstawiono w poniższej tabeli.⁸

⁹

Należy zwrócić uwagę, że lepkość roztworu jodiksanolu znacząco zmniejsza się wraz ze wzrostem temperatury ciała, co jest istotne przy podawaniu dożylnym. Dla roztworu o stężeniu 270 mg I/ml lepkość spada z 11,3 mPa·s w 20°C do 5,8 mPa·s w 37°C, natomiast dla roztworu 320 mg I/ml z 25,4 mPa·s do 11,4 mPa·s. Taka właściwość wpływa korzystnie na przepływ kontrastu w naczyniach oraz jego dystrybucję w organizmie.¹⁰

Znaczenie kliniczne właściwości farmakokinetycznych

Opisane powyżej właściwości farmakokinetyczne jodiksanolu mają istotne implikacje kliniczne. Szybka dystrybucja w przestrzeni pozakomórkowej, brak metabolizmu oraz sprawna eliminacja głównie przez nerki zapewniają efektywne obrazowanie diagnostyczne przy minimalizacji ryzyka działań niepożądanych. Krótki czas półtrwania (około 2 godzin) i wysokie wydalanie nerkowe (97% w ciągu 24 godzin) wskazują na niskie ryzyko kumulacji substancji, nawet u pacjentów poddawanych powtarzanym badaniom diagnostycznym.¹¹

Warto również zwrócić uwagę na zawartość sodu w preparacie Visipaque, która wynosi 0,76 mg (0,03 mmol) w każdym mililitrze roztworu o stężeniu 270 mg I/ml oraz 0,45 mg (0,02 mmol) w roztworze o stężeniu 320 mg I/ml. Informacja ta jest istotna przy kwalifikacji pacjentów, którzy kontrolują zawartość sodu w diecie.¹²