Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Jodiksanol

Jodiksanol, niejonowy, dimeryczny środek kontrastowy zawierający 6 atomów jodu, dostępny w preparacie Visipaque w stężeniach 550 mg/ml (270 mg jodu/ml) oraz 652 mg/ml (320 mg jodu/ml), charakteryzuje się izotonicznością względem płynów ustrojowych i osmolalnością 290 mOsm/kg H₂O w 37°C, co czyni go bezpieczniejszym w stosowaniu u kobiet w okresie reprodukcyjnym. Brak jest jednoznacznych danych klinicznych dotyczących jego bezpieczeństwa w ciąży, jednak badania przedkliniczne nie wykazały szkodliwego wpływu na rozwój zarodka, płodu ani przebieg ciąży. Z tego względu jodiksanol powinien być stosowany u kobiet ciężarnych wyłącznie w sytuacjach, gdy korzyści diagnostyczne przewyższają potencjalne ryzyko, a decyzja o badaniu powinna uwzględniać także ryzyko ekspozycji na promieniowanie jonizujące. Po ekspozycji płodu na jodowe środki kontrastowe zaleca się monitorowanie czynności tarczycy noworodka ze względu na możliwy wpływ jodu na układ hormonalny.

Wpływ jodiksanolu na płodność, ciążę i laktację

Jodiksanol jest niejonowym, dimerycznym, sześciojodowym, rozpuszczalnym w wodzie środkiem kontrastowym, stosowanym w diagnostyce obrazowej. Występuje w preparacie Visipaque w stężeniach 550 mg/ml (270 mg jodu/ml) oraz 652 mg/ml (320 mg jodu/ml). Ze względu na swoje właściwości fizyczne, w tym izotoniczność względem płynów ustrojowych oraz osmolalność mniejszą niż krew pełna, wymaga szczególnej uwagi w kontekście stosowania u kobiet w okresie reprodukcyjnym.1

Jodiksanol a ciąża

W praktyce klinicznej brakuje udokumentowanych danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania jodiksanolu (Visipaque) u kobiet ciężarnych. Dostępne informacje opierają się głównie na badaniach przedklinicznych, które nie wykazały bezpośredniego ani pośredniego szkodliwego wpływu na procesy reprodukcyjne, rozwój zarodka lub płodu, przebieg ciąży, jak również na rozwój około- i pourodzeniowy.2

Istotne jest jednak, aby pamiętać, że wyniki badań na modelach zwierzęcych nie zawsze można bezpośrednio ekstrapolować na populację ludzką. Z tego względu jodiksanol powinien być aplikowany kobietom ciężarnym wyłącznie w przypadkach klinicznie uzasadnionych, gdy potencjalne korzyści diagnostyczne przewyższają możliwe ryzyko.3

Ekspozycja na promieniowanie a podanie jodiksanolu w ciąży

Podejmując decyzję o wykonaniu badania z zastosowaniem jodiksanolu u kobiety ciężarnej, należy uwzględnić nie tylko potencjalne działanie samego środka kontrastowego, ale również ryzyko związane z ekspozycją na promieniowanie rentgenowskie. Z zasady, u kobiet w ciąży należy dążyć do minimalizacji narażenia na promieniowanie jonizujące. Lekarz powinien starannie ocenić, czy korzyści diagnostyczne wynikające z badania radiologicznego z użyciem jodiksanolu przewyższają potencjalne ryzyko zarówno dla matki, jak i dla płodu.4

Monitoring czynności tarczycy u noworodków

W przypadku ekspozycji płodu na jodowe środki kontrastowe, w tym jodiksanol, istotne jest odpowiednie postępowanie po narodzinach dziecka. U noworodków, które były narażone na jodowe środki kontrastowe in utero, zaleca się monitorowanie czynności tarczycy. Jest to szczególnie ważne ze względu na potencjalny wpływ jodu na rozwijający się układ hormonalny noworodka.5

Jodiksanol a karmienie piersią

W odniesieniu do karmienia piersią, dostępne dane wskazują, że jodiksanol przenika do mleka kobiecego w niewielkich ilościach. Dodatkowo, ilość środka kontrastowego, która mogłaby zostać wchłonięta przez przewód pokarmowy dziecka, również jest minimalna. Z tego względu nie istnieje potrzeba przerywania karmienia piersią po podaniu jodiksanolu matce.6

Zalecenia dla lekarzy dotyczące informowania pacjentek

Lekarze, którzy kwalifikują kobiety ciężarne lub karmiące piersią do badań z zastosowaniem jodiksanolu, powinni przekazać pacjentkom następujące informacje:

  • Wyjaśnić, że brak jest jednoznacznych danych klinicznych dotyczących stosowania jodiksanolu w ciąży, jednak badania na zwierzętach nie wykazały szkodliwego wpływu na rozwój płodu7
  • Poinformować, że badanie z użyciem jodiksanolu zostało zalecone ze względu na istotne korzyści diagnostyczne przewyższające potencjalne ryzyko8
  • Wyjaśnić konieczność monitorowania czynności tarczycy u noworodków po ekspozycji płodu na jodiksanol9
  • Zapewnić, że karmienie piersią może być kontynuowane bez przerwania po podaniu jodiksanolu matce10
Parametry fizykochemiczne jodiksanolu istotne w podawaniu kobietom ciężarnym i karmiącym

Przy podawaniu jodiksanolu kobietom ciężarnym i karmiącym, warto zwrócić uwagę na jego parametry fizykochemiczne, które mogą mieć znaczenie dla bezpieczeństwa stosowania:

Stężenie jodiksanolu Osmolalność (mOsm/kg H₂O) w 37°C Lepkość (mPa·s) w 20°C Lepkość (mPa·s) w 37°C
550 mg/ml (270 mg I/ml) 290 11,3 5,8
652 mg/ml (320 mg I/ml) 290 25,4 11,4

11

Izotoniczność jodiksanolu względem płynów ustrojowych, uzyskana poprzez dodatek elektrolitów, może być korzystnym parametrem przy stosowaniu u kobiet ciężarnych i karmiących piersią, minimalizując potencjalne zaburzenia homeostazy płynowej.12

Należy również pamiętać o zawartości sodu w preparatach z jodiksanolem: Visipaque 270 mg I/ml zawiera 0,76 mg (0,03 mmol) sodu w każdym mililitrze roztworu, natomiast Visipaque 320 mg I/ml zawiera 0,45 mg (0,02 mmol) sodu w każdym mililitrze. Informacja ta może być istotna przy doborze odpowiedniego stężenia u kobiet ciężarnych z nadciśnieniem lub stanem przedrzucawkowym, gdzie kontrola gospodarki sodowej jest ważnym elementem postępowania klinicznego.13

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 10.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl