Działania niepożądane
Izofluran

Działania niepożądane izofluranu – wprowadzenie

Izofluran, jako substancja czynna stosowana w anestezji wziewnej, może wywoływać szereg działań niepożądanych, które głównie stanowią zależne od dawki przedłużenie jego działania farmakofizjologicznego. Do najczęstszych należą depresja oddechowa, niedociśnienie tętnicze oraz zaburzenia rytmu serca. Warto podkreślić, że potencjalnie najgroźniejszymi działaniami niepożądanymi są hipertermia złośliwa, reakcje anafilaktyczne oraz zaburzenia czynności wątroby, które wymagają szczególnej uwagi personelu medycznego.^{1 2}

W okresie pooperacyjnym po znieczuleniu izofluranem u pacjentów często obserwuje się objawy takie jak dreszcze, nudności, wymioty oraz niedrożność jelit. Odnotowano również przypadki zatrzymania akcji serca w związku z zastosowaniem tego anestetyku wziewnego.^{3 4}

Spektrum działań niepożądanych izofluranu

Działania niepożądane izofluranu obejmują szeroki zakres układów i narządów. Częstość ich występowania określa się według standardowej klasyfikacji: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), bardzo rzadko (<1/10 000) oraz częstość nieznana (niemożliwa do określenia na podstawie dostępnych danych).^{1/10), często (>1/100 do 1/1000 do 1/10 000 do <1/1000), bardzo rzadko (5} <sup data-drug="Sedaconda" data-section="Działania niepożądane" title="W klasyfikacji układów i narządów działania niepożądane są wymienione w grupach o określonej częstości występowania według następujących kategorii: bardzo często (≥1/10); często (≥1/100 do <1/10); niezbyt często (≥1/1000 do <1/100); rzadko (≥1/10 000 do <1/1000); bardzo rzadko (6

Wiele działań niepożądanych izofluranu zostało zidentyfikowanych zarówno w badaniach klinicznych, jak i w okresie po wprowadzeniu produktu do obrotu. Dla większości z nich częstość występowania jest trudna do oszacowania na podstawie dostępnych danych, dlatego klasyfikuje się ją jako nieznaną.^{7 8}

Działania niepożądane w specyficznych grupach pacjentów

Szczególną uwagę należy zwrócić na specyficzne grupy pacjentów, u których stosowanie izofluranu wiąże się z podwyższonym ryzykiem działań niepożądanych:

Dzieci i młodzież

U dzieci i młodzieży odnotowano rzadkie, ale poważne przypadki zwiększenia stężenia potasu w surowicy (hiperkaliemia) po stosowaniu wziewnych środków znieczulających, w tym izofluranu. Hiperkaliemia może prowadzić do zaburzeń rytmu serca, a w skrajnych przypadkach nawet do zgonu w okresie pooperacyjnym.⁹

Ponadto, podczas indukcji znieczulenia u dzieci może dojść do zwiększenia wydzielania śliny i wydzieliny tchawiczo-oskrzelowej, co może spowodować skurcz krtani wymagający natychmiastowej interwencji.¹⁰

Pacjenci z chorobami nerwowo-mięśniowymi

Pacjenci z utajonym lub jawnym schorzeniem nerwowo-mięśniowym, szczególnie z dystrofią mięśniową Duchenne’a, są narażeni na wystąpienie hiperkaliemii po zastosowaniu izofluranu, co może prowadzić do zaburzeń rytmu serca i zgonu. W przypadku wystąpienia takich objawów zalecana jest wczesna i zdecydowana interwencja w celu wyrównania hiperkaliemii oraz leczenia utrzymujących się zaburzeń rytmu serca. Po incydencie wskazana jest ocena w kierunku utajonej choroby nerwowo-mięśniowej.¹¹

Pacjenci w podeszłym wieku

U pacjentów w podeszłym wieku zwykle wymagane jest mniejsze stężenie izofluranu do podtrzymania znieczulenia podczas zabiegu chirurgicznego, co wynika ze zmienionej farmakokinetyki i farmakodynamiki leku w tej grupie wiekowej. Należy dostosować dawkowanie, aby zmniejszyć ryzyko działań niepożądanych.¹²

Szczegółowy opis działań niepożądanych

Działania niepożądane układu immunologicznego

Wśród działań niepożądanych dotyczących układu immunologicznego obserwuje się reakcje anafilaktyczne oraz różnego typu reakcje nadwrażliwości. Rzadko zgłaszano przypadki nadwrażliwości, które mogą manifestować się jako kontaktowe zapalenie skóry, wysypka, duszność, świszczący oddech, dyskomfort w klatce piersiowej, obrzęk twarzy lub reakcja anafilaktyczna. Tego typu reakcje obserwowano zwłaszcza w związku z długotrwałą ekspozycją zawodową na wziewne środki znieczulające, w tym izofluran. Reakcje te były potwierdzane w testach klinicznych, na przykład przy użyciu próby prowokacyjnej z metacholiną.^{13 14}

Działania niepożądane metaboliczne

Do działań niepożądanych dotyczących metabolizmu należy przede wszystkim hiperkaliemia, która jest szczególnie niebezpieczna u dzieci i młodzieży oraz pacjentów z chorobami nerwowo-mięśniowymi. Obserwowano również zwiększenie stężenia glukozy we krwi.^{15 16}

Działania niepożądane neurologiczne i psychiczne

Izofluran może powodować drgawki, pobudzenie, zaburzenia sprawności intelektualnej, majaczenie oraz zmiany nastroju. Objawy te są zwykle przejściowe i ustępują po zakończeniu podawania leku.^{17 18}

Działania niepożądane sercowo-naczyniowe

Zaburzenia sercowo-naczyniowe należą do najczęstszych działań niepożądanych izofluranu. Obejmują one zaburzenia rytmu serca (bradykardia, tachykardia, zaburzenia rytmu typu torsade de pointes), wydłużenie odstępu QT w zapisie EKG oraz niedociśnienie tętnicze. W skrajnych przypadkach może dojść do zatrzymania akcji serca.^{19 20}

Działania niepożądane dotyczące układu oddechowego

Podawanie izofluranu może prowadzić do depresji oddechowej, skurczu oskrzeli, duszności, świszczącego oddechu oraz skurczu krtani. Te działania niepożądane mogą wymagać natychmiastowej interwencji, zwłaszcza u pacjentów z nadreaktywnością dróg oddechowych.^{21 22}

Działania niepożądane żołądkowo-jelitowe

Po znieczuleniu izofluranem często występują nudności i wymioty. Opisywano również przypadki niedrożności jelit.^{23 24}

Działania niepożądane dotyczące wątroby

Do najpoważniejszych działań niepożądanych dotyczących wątroby należy martwica wątroby. Obserwowano również inne formy uszkodzenia wątroby, w tym zwiększenie stężenia bilirubiny we krwi oraz wzrost aktywności enzymów wątrobowych.^{25 26}

Działania niepożądane nerkowe

W czasie i po znieczuleniu izofluranem obserwuje się nieznacznie zwiększone stężenie fluoru nieorganicznego w surowicy wskutek biodegradacji izofluranu. Jest mało prawdopodobne, aby fluor nieorganiczny w obserwowanych małych stężeniach (średnio 4,4 mikromol/l) wywoływał działanie nefrotoksyczne, gdyż stężenia te są znacznie poniżej proponowanych poziomów progowych dla nefrotoksyczności.²⁷

Inne działania niepożądane dotyczące nerek obejmują zwiększenie stężenia kreatyniny we krwi oraz zmniejszenie stężenia mocznika we krwi.^{28 29}

Działania niepożądane mięśniowo-szkieletowe

W rzadkich przypadkach podczas stosowania izofluranu może dojść do <a href="/tag/rabdomioliza/” title=”rabdomioliza” class=”to-tag” data-termid=”16679″>rabdomiolizy oraz mioglobinurii, które mogą być związane z hiperpyreksją złośliwą lub innymi predysponującymi czynnikami.^{30 31}

Inne działania niepożądane

Obserwowano przemijające zwiększenie liczby białych krwinek nawet przy braku stresu będącego wynikiem zabiegu chirurgicznego. Zgłaszano również przypadki hipertermii złośliwej, dyskomfortu w klatce piersiowej oraz dreszczy w okresie pooperacyjnym.^{32 33}

Odnotowano także zmiany w badaniach laboratoryjnych, takie jak zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, nieprawidłowy zapis elektroencefalogramu, zmniejszenie stężenia cholesterolu we krwi, zmniejszenie aktywności fosfatazy zasadowej we krwi oraz zwiększenie aktywności fosfokinazy kreatynowej we krwi.³⁴

Tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych izofluranu

^35
36

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych po zastosowaniu izofluranu, należy podjąć odpowiednie działania terapeutyczne zależne od rodzaju i nasilenia objawów. W przypadku ciężkich reakcji, takich jak hipertermia złośliwa, reakcje anafilaktyczne czy zaburzenia rytmu serca, wskazana jest natychmiastowa interwencja i leczenie objawowe.

Szczególnie istotne jest monitorowanie pacjentów z grup podwyższonego ryzyka – dzieci i młodzieży, osób z chorobami nerwowo-mięśniowymi oraz pacjentów w podeszłym wieku. W przypadku stwierdzenia hiperkaliemii u dzieci i młodzieży po znieczuleniu izofluranem zalecana jest wczesna i zdecydowana interwencja w celu wyrównania poziomu potasu we krwi i leczenia zaburzeń rytmu serca.³⁷

Monitorowanie bezpieczeństwa stosowania izofluranu

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem odpowiednich instytucji, takich jak Departament Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.³⁸