Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Gwajafenezyna

Gwajafenezyna – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania

Gwajafenezyna (guaifenesinum) to substancja o działaniu wykrztuśnym stosowana w preparatach złożonych i jednoskładnikowych do leczenia mokrego kaszlu związanego z przeziębieniem i infekcjami górnych dróg oddechowych. Prawidłowe stosowanie tej substancji wymaga uwzględnienia szeregu specjalnych ostrzeżeń i zachowania odpowiednich środków ostrożności, które dotyczą zarówno samej gwajafenezyny, jak i substancji pomocniczych występujących w preparatach ją zawierających.¹

Populacje wymagające szczególnej uwagi

Stosowanie gwajafenezyny wymaga zachowania szczególnej ostrożności u osób z określonymi schorzeniami i w pewnych grupach pacjentów:

• Palacze tytoniu^{2 3}
• Pacjenci z astmą oskrzelową^{4 5}
• Pacjenci z przewlekłym zapaleniem oskrzeli⁶
• Pacjenci z rozedmą płuc⁷
• Osoby z uporczywym lub przewlekłym kaszlem⁸
• Pacjenci z kaszlem z nadmierną ilością śluzu⁹

Czas stosowania i kontrola objawów

Gwajafenezyna nie powinna być stosowana długotrwale bez konsultacji z lekarzem. Należy przestrzegać następujących zasad:¹⁰

• Jeśli kaszel utrzymuje się dłużej niż 7 dni, należy skonsultować się z lekarzem¹¹
• Jeśli kaszel nawraca lub towarzyszy mu gorączka, wysypka lub uporczywy ból głowy, należy skonsultować się z lekarzem¹²
• W preparatach złożonych zawierających gwajafenezynę (z paracetamolem i fenylefryną) zaleca się stosowanie nie dłużej niż przez 3 dni¹³

Długotrwałe samoleczenie może maskować objawy wymagające bardziej złożonego leczenia.¹⁴

Interakcje z innymi lekami i alkoholem

Przy stosowaniu preparatów zawierających gwajafenezynę należy pamiętać o następujących interakcjach:

• Należy unikać jednoczesnego stosowania leków przeciwkaszlowych¹⁵
• W przypadku preparatów złożonych zawierających gwajafenezynę, paracetamol i fenylefrynę, nie należy przyjmować innych leków zawierających te same składniki¹⁶
• Należy unikać spożywania alkoholu podczas stosowania preparatów z gwajafenezyną, szczególnie tych zawierających paracetamol^{17 18}

Ostrzeżenia związane z preparatami złożonymi

Wiele preparatów zawierających gwajafenezynę to leki złożone, które zawierają również paracetamol i/lub fenylefrynę. W przypadku takich preparatów należy uwzględnić dodatkowe ostrzeżenia:

Uwagi dotyczące paracetamolu

W przypadku preparatów zawierających oprócz gwajafenezyny również paracetamol, należy zachować szczególną ostrożność:

• U pacjentów z niewydolnością wątroby¹⁹
• U pacjentów nadużywających alkoholu²⁰
• U pacjentów głodzonych lub niedożywionych²¹
• U pacjentów z niewydolnością nerek²²
• U pacjentów z niedoborem glutationu²³

Szczególną uwagę należy zwrócić na jednoczesne stosowanie paracetamolu z flukloksacyliną, ze względu na zwiększone ryzyko kwasicy metabolicznej z dużą luką anionową (HAGMA), zwłaszcza u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek, posocznicą, niedożywieniem i innymi przyczynami niedoboru glutationu.²⁴

Uwagi dotyczące fenylefryny

W przypadku preparatów zawierających fenylefrynę jako dodatkowy składnik, należy zachować ostrożność u pacjentów z:

• Przerostem gruczołu krokowego (mogą wystąpić trudności z oddawaniem moczu)^{25 26}
• Chorobą okluzyjną naczyń, np. objawem Raynauda^{27 28}
• Dusznicą bolesną²⁹

Ostrzeżenia związane z substancjami pomocniczymi

Preparaty zawierające gwajafenezynę często zawierają różne substancje pomocnicze, które mogą wymagać uwzględnienia szczególnych ostrzeżeń:³⁰

Etanol

Niektóre preparaty zawierają etanol, co może mieć znaczenie kliniczne, zwłaszcza u dzieci, pacjentów z chorobami wątroby, chorobą alkoholową, padaczką oraz u kobiet w ciąży i karmiących piersią.^{31 32}

Zawartość etanolu może wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn oraz może wchodzić w interakcje z innymi lekami.³³

Cukry i substancje słodzące

W zależności od preparatu mogą występować różne cukry i substancje słodzące, które wymagają uwzględnienia u określonych grup pacjentów:

• Sacharoza – pacjenci z cukrzycą oraz rzadkimi dziedzicznymi zaburzeniami związanymi z nietolerancją fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy lub niedoborem sacharazy-izomaltazy nie powinni przyjmować produktów zawierających sacharozę³⁴
• Glukoza – pacjenci z zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy nie powinni przyjmować produktów zawierających glukozę³⁵
• Sorbitol – pacjenci z dziedziczną nietolerancją fruktozy nie mogą przyjmować produktów zawierających sorbitol³⁶
• Maltitol – pacjenci z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją fruktozy nie powinni przyjmować produktów zawierających maltitol³⁷

Należy pamiętać, że sorbitol może wpływać na biodostępność innych, podawanych równocześnie drogą doustną, produktów leczniczych.³⁸

Inne substancje pomocnicze

• Sód – zawartość sodu może być istotna u osób na diecie niskosodowej³⁹
• Benzoesan sodu – obecny w niektórych preparatach⁴⁰
• Czerwień koszenilowa (E 124) i etylu parahydroksybenzoesan – mogą powodować reakcje alergiczne⁴¹
• Aspartam (E 951) – źródło fenyloalaniny, może być szkodliwy dla pacjentów z fenyloketonurią⁴²

Stosowanie u dzieci

Preparaty zawierające gwajafenezynę mogą mieć ograniczenia wiekowe:

• Produkty zawierające etanol często nie powinny być stosowane u dzieci poniżej 6 lat⁴³
• Preparaty złożone (z paracetamolem i fenylefryną) mogą mieć ograniczenia dla dzieci poniżej 16 lat i młodzieży o masie ciała poniżej 50 kg⁴⁴

Zalecenia ogólne

Podczas stosowania gwajafenezyny, szczególnie w preparatach złożonych, należy pamiętać o następujących ogólnych zasadach:

• Nie należy przekraczać zalecanych dawek⁴⁵
• Podczas stosowania preparatów złożonych nie należy jednocześnie przyjmować innych leków zawierających te same składniki (np. paracetamol, fenylefryna)⁴⁶
• Lekarz lub farmaceuta powinien sprawdzić, czy pacjent nie przyjmuje jednocześnie różnymi drogami (np. doustnie i miejscowo) produktów zawierających substancje sympatykomimetyczne⁴⁷
• Należy unikać jednoczesnego stosowania innych produktów przeznaczonych do leczenia kaszlu, przeziębienia lub produktów udrożniających nos⁴⁸

Preparaty złożone zawierające gwajafenezynę powinny być stosowane tylko wtedy, gdy występują wszystkie objawy, do których leczenia są przeznaczone (np. ból i/lub gorączka, przekrwienie błony śluzowej nosa i mokry kaszel).^{49 50}