Przeciwwskazania stosowania
Gwajafenezyna

Przeciwwskazania stosowania gwajafenezyny. Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tej substancji?

Gwajafenezyna to substancja wykrztuśna stosowana w leczeniu objawów przeziębienia i grypy związanych z kaszlem mokrym. Występuje w wielu preparatach złożonych jak i jednoskładnikowych. Prawidłowa kwalifikacja pacjenta do leczenia wymaga znajomości przeciwwskazań do stosowania tej substancji, zarówno w monoterapii, jak i w preparatach złożonych. Poniżej przedstawiono szczegółowy przegląd sytuacji klinicznych, w których stosowanie gwajafenezyny jest przeciwwskazane.¹

Nadwrażliwość na gwajafenezynę

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania gwajafenezyny, występującym we wszystkich preparatach zawierających tę substancję, jest nadwrażliwość na gwajafenezynę. Należy uważnie zebrać wywiad dotyczący wcześniejszych reakcji alergicznych po stosowaniu leków wykrztuśnych. Przeciwwskazaniem jest również nadwrażliwość na którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w danym preparacie.^{2 3}

Ograniczenia wiekowe

Stosowanie gwajafenezyny jest ograniczone wiekiem pacjenta, co zależy od konkretnego preparatu:

• Preparaty zawierające etanol, jak Baladex syrop, nie powinny być stosowane u dzieci poniżej 6 lat ze względu na zawartość alkoholu⁴
• Robitussin Expectorans syrop również nie powinien być stosowany u dzieci poniżej 6 lat⁵
• Preparaty złożone typu Gripex Pro MUCUS nie mogą być stosowane u dzieci poniżej 12 lat⁶

Przeciwwskazania związane z układem pokarmowym

W przypadku niektórych preparatów złożonych zawierających gwajafenezynę i teofilinę (np. Baladex), choroba wrzodowa żołądka i/lub dwunastnicy stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania.⁷

Zaburzenia czynności narządów wewnętrznych

Ocena funkcji wątroby i nerek jest kluczowa przed rozpoczęciem leczenia preparatami zawierającymi gwajafenezynę, szczególnie w połączeniu z innymi substancjami aktywnymi:

• Choroby nerek są przeciwwskazaniem do stosowania Baladexu⁸
• Zaburzenia czynności wątroby lub ciężkie zaburzenia czynności nerek wykluczają stosowanie preparatów złożonych takich jak Coldrex Complex Grip, Theraflu Total Grip oraz Vicks AntiGrip Complex^{9 10}
• Ciężka niewydolność wątroby lub nerek wyklucza stosowanie Gripex Pro MUCUS¹¹

Przeciwwskazania kardiologiczne

Preparaty złożone zawierające gwajafenezynę są często przeciwwskazane u pacjentów z chorobami układu sercowo-naczyniowego. Należy szczególnie zwrócić uwagę na:

• Zawał serca – przeciwwskazanie do stosowania Baladexu¹²
• Zaburzenia rytmu serca – przeciwwskazanie do stosowania Baladexu i Gripex Pro MUCUS^{13 14}
• Choroby serca i zaburzenia sercowo-naczyniowe – przeciwwskazanie do stosowania Coldrex Complex Grip, Theraflu Total Grip, Vicks AntiGrip Complex i Gripex Pro MUCUS^{15 16 17 18}

Nadciśnienie tętnicze

Nadciśnienie tętnicze stanowi istotne przeciwwskazanie do stosowania preparatów złożonych zawierających gwajafenezynę w połączeniu z substancjami sympatykomimetycznymi (np. fenylefryna). Leki takie jak Coldrex Complex Grip, Theraflu Total Grip, Vicks AntiGrip Complex oraz Gripex Pro MUCUS nie powinny być stosowane u pacjentów z nadciśnieniem.^{19 20 21 22}

Zaburzenia endokrynologiczne

Preparaty zawierające gwajafenezynę mają szereg przeciwwskazań związanych z zaburzeniami hormonalnymi:

• Nadczynność tarczycy – przeciwwskazanie do stosowania Baladexu, Coldrex Complex Grip, Theraflu Total Grip, Vicks AntiGrip Complex oraz Gripex Pro MUCUS^{23 24 25 26 27}
• Cukrzyca – przeciwwskazanie do stosowania Coldrex Complex Grip, Theraflu Total Grip, Vicks AntiGrip Complex oraz Gripex Pro MUCUS^{28 29 30 31}
• Guz chromochłonny nadnerczy – przeciwwskazanie do stosowania Coldrex Complex Grip, Theraflu Total Grip, Vicks AntiGrip Complex oraz Gripex Pro MUCUS^{32 33 34}

Schorzenia neurologiczne i okulistyczne

Określone schorzenia neurologiczne i okulistyczne również mogą stanowić przeciwwskazania do stosowania preparatów z gwajafenezyną:

• Padaczka – przeciwwskazanie do stosowania Baladexu³⁵
• Jaskra z zamkniętym kątem przesączania – przeciwwskazanie do stosowania Coldrex Complex Grip, Theraflu Total Grip, Vicks AntiGrip Complex (określana jako jaskra z wąskim kątem przesączania) oraz Gripex Pro MUCUS^{36 37 38 39}

Przeciwwskazania urologiczne

W przypadku złożonych preparatów z gwajafenezyną należy zwrócić uwagę na następujące przeciwwskazania urologiczne:

• Rozrost gruczołu krokowego – przeciwwskazanie do stosowania Gripex Pro MUCUS⁴⁰
• Zatrzymanie moczu – przeciwwskazanie do stosowania Coldrex Complex Grip⁴¹

Schorzenia hematologiczne i metaboliczne

Niektóre preparaty zawierające gwajafenezynę są przeciwwskazane w następujących schorzeniach hematologicznych i metabolicznych:

• Wrodzony niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej i reduktazy methemoglobinowej – przeciwwskazanie do stosowania Gripex Pro MUCUS⁴²
• Porfiria – przeciwwskazanie do stosowania Gripex Pro MUCUS i Vicks AntiGrip Complex^{43 44}
• Ciężka niedokrwistość hemolityczna – przeciwwskazanie do stosowania Coldrex Complex Grip⁴⁵

Interakcje lekowe jako przeciwwskazania

Stosowanie preparatów złożonych zawierających gwajafenezynę jest przeciwwskazane u pacjentów przyjmujących określone grupy leków, ze względu na ryzyko interakcji:

Inhibitory monoaminooksydazy (IMAO)

Nie należy stosować preparatów takich jak Coldrex Complex Grip, Theraflu Total Grip, Vicks AntiGrip Complex oraz Gripex Pro MUCUS u pacjentów przyjmujących IMAO lub w ciągu 14 dni od zaprzestania ich stosowania.^{46 47 48 49}

Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne

Równoczesne stosowanie trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych z preparatami zawierającymi gwajafenezynę w połączeniu z sympatykomimetykami jest przeciwwskazane w przypadku Coldrex Complex Grip, Theraflu Total Grip, Vicks AntiGrip Complex oraz Gripex Pro MUCUS.^{50 51 52 53}

Beta-blokery

Stosowanie preparatów złożonych zawierających gwajafenezynę i fenylefrynę jest przeciwwskazane u pacjentów przyjmujących leki blokujące receptory beta-adrenergiczne, co dotyczy Coldrex Complex Grip, Theraflu Total Grip i Vicks AntiGrip Complex.^{54 55 56}

Inne leki sympatykomimetyczne

Jednoczesne stosowanie innych leków sympatykomimetycznych (takich jak leki obkurczające naczynia, zmniejszające łaknienie i leki psychostymulujące podobne do amfetaminy) jest przeciwwskazaniem do podawania preparatów Coldrex Complex Grip, Theraflu Total Grip i Vicks AntiGrip Complex.^{57 58 59}

Zydowudyna

Jednoczesne stosowanie zydowudyny z Gripex Pro MUCUS jest przeciwwskazane.⁶⁰

Jednoczesne stosowanie paracetamolu

W przypadku Coldrex Complex Grip, który zawiera paracetamol w połączeniu z gwajafenezyną, przeciwwskazane jest jednoczesne stosowanie innych leków zawierających paracetamol.⁶¹

Przeciwwskazania związane z ciążą i karmieniem piersią

Stosowanie złożonych preparatów zawierających gwajafenezynę jest przeciwwskazane w okresie ciąży lub karmienia piersią, co dotyczy Coldrex Complex Grip i Gripex Pro MUCUS.^{62 63}

Podsumowanie kliniczne

Przepisując preparaty zawierające gwajafenezynę, należy dokładnie przeanalizować stan kliniczny pacjenta, ze szczególnym uwzględnieniem wymienionych przeciwwskazań. Należy pamiętać, że większość przeciwwskazań dotyczy preparatów złożonych, gdzie gwajafenezyna występuje w połączeniu z innymi substancjami aktywnymi (np. teofilina, paracetamol, fenylefryna), które to substancje często determinują zakres przeciwwskazań.

W przypadku monoterapii gwajafenezyną (np. Guajazyl, Robitussin Expectorans) przeciwwskazania są znacznie bardziej ograniczone i dotyczą głównie nadwrażliwości na substancję czynną lub pomocniczą oraz ograniczeń wiekowych.^{64 65}

Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku pacjentów z chorobami sercowo-naczyniowymi, nadciśnieniem tętniczym, nadczynnością tarczycy, cukrzycą, guzem chromochłonnym oraz jaskrą z zamkniętym kątem przesączania, u których stosowanie preparatów złożonych z gwajafenezyną jest najczęściej przeciwwskazane.