Przedawkowanie
Gwajafenezyna

Przedawkowanie gwajafenezyny

Gwajafenezyna (Guaifenesinum) to substancja o działaniu wykrztuśnym, stosowana w preparatach złożonych w leczeniu kaszlu mokrego. Przedawkowanie tej substancji może prowadzić do różnorodnych objawów, od łagodnych zaburzeń żołądkowo-jelitowych po poważniejsze konsekwencje zdrowotne w przypadku przyjęcia bardzo dużych dawek. Wiedza na temat objawów i postępowania w przypadku przedawkowania gwajafenezyny jest istotna dla prawidłowego postępowania klinicznego.¹

Objawy przedawkowania

Przedawkowanie gwajafenezyny może manifestować się szeregiem objawów klinicznych, które różnią się w zależności od przyjętej dawki. Nawet po przyjęciu znacznych dawek gwajafenezyny rzadko dochodzi do ciężkich zaburzeń.² W przypadku niewielkiego lub umiarkowanego przedawkowania mogą wystąpić:³

• Zawroty głowy pochodzenia ośrodkowego
• Senność
• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

⁴

Przy przedawkowaniu gwajafenezyny najczęściej występującymi objawami są dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego:^{5 6}

• Nudności
• Wymioty
• Bóle żołądka
• Biegunka

⁷

W przypadku przyjęcia bardzo dużych dawek gwajafenezyny mogą dodatkowo wystąpić:^{8 9}

• Pobudzenie
• Dezorientacja
• Depresja oddechowa

¹⁰

Powikłania przedawkowania

Długotrwałe przyjmowanie gwajafenezyny w nadmiarowych ilościach może prowadzić do poważniejszych konsekwencji zdrowotnych, takich jak:^{11 12}

• Kamica nerkowa – udokumentowano przypadki powstawania kamieni nerkowych u pacjentów, którzy przyjmowali duże ilości produktów zawierających gwajafenezynę, szczególnie w połączeniu z efedryną

^{13 14}

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku przedawkowania gwajafenezyny zaleca się następujące postępowanie:^{15 16}

1. Płukanie żołądka (szczególnie gdy od momentu przedawkowania nie upłynęło dużo czasu)
2. Leczenie objawowe zaburzeń żołądkowo-jelitowych
3. Uzupełnianie płynów i kontrola stężenia elektrolitów w przypadku wymiotów
4. W przypadku kamicy nerkowej – leczenie zgodnie z wytycznymi naukowymi dotyczącymi kamicy moczowej

^{17 18}

Należy zaznaczyć, że wchłonięta gwajafenezyna jest szybko metabolizowana i wydalana z moczem, co w pewnym stopniu ogranicza potencjalne ryzyko ciężkiego zatrucia.¹⁹

Przedawkowanie leków złożonych zawierających gwajafenezynę

Gwajafenezyna często występuje w preparatach złożonych, najczęściej w połączeniu z paracetamolem i fenylefryną. W przypadku przedawkowania takich leków, objawy zatrucia mogą wynikać głównie z działania pozostałych składników, które mogą powodować znacznie poważniejsze konsekwencje zdrowotne niż sama gwajafenezyna.²⁰

Przedawkowanie paracetamolu w lekach złożonych

Paracetamol w dawkach toksycznych może prowadzić do ciężkiego uszkodzenia wątroby, które może być potencjalnie śmiertelne. Uszkodzenie wątroby jest możliwe u pacjentów dorosłych po zastosowaniu paracetamolu w dawce 10 g lub większej. Przyjęcie paracetamolu w dawce 5 g lub większej może prowadzić do uszkodzenia wątroby, jeśli u pacjenta występują czynniki ryzyka.^{21 22}

Czynniki ryzyka hepatotoksyczności paracetamolu:^{23 24}

• Długotrwałe stosowanie leków indukujących enzymy wątrobowe (karbamazepina, fenobarbital, fenytoina, prymidon, ryfampicyna, dziurawiec)
• Regularne spożywanie alkoholu etylowego w nadmiernych ilościach
• Niedobór glutationu (zaburzenia odżywiania, mukowiscydoza, zakażenie HIV, głodzenie, wyniszczenie)

²⁵

Przedawkowanie fenylefryny w lekach złożonych

Fenylefryna w dawkach toksycznych może prowadzić do poważnych zaburzeń hemodynamicznych i innych objawów.^{26 27}

Do najpoważniejszych objawów przedawkowania fenylefryny należą:^{28 29}

• Podwyższone ciśnienie krwi z towarzyszącą odruchową bradykardią
• Tachykardia, zaburzenia rytmu serca
• Zapaść naczyniowa z towarzyszącą depresją oddechową
• Ciężkie zwężenie naczyń obwodowych i trzewnych
• Splątanie, omamy, drgawki

³⁰

Tabela objawów przedawkowania gwajafenezyny

Postępowanie terapeutyczne w przedawkowaniu

Postępowanie w przedawkowaniu gwajafenezyny jako pojedynczej substancji

W przypadku przedawkowania samej gwajafenezyny zaleca się następujące działania:^{31 32}

1. Płukanie żołądka – szczególnie gdy lek został przyjęty niedawno
2. Leczenie objawowe zaburzeń żołądkowo-jelitowych
3. Uzupełnianie płynów i kontrola stężenia elektrolitów w przypadku wymiotów
4. W przypadku kamicy nerkowej – leczenie według standardowych wytycznych dotyczących kamicy moczowej

^{33 34}

Postępowanie w przedawkowaniu leków złożonych zawierających gwajafenezynę

W przypadku przedawkowania preparatów złożonych zawierających gwajafenezynę, postępowanie terapeutyczne powinno być ukierunkowane głównie na najbardziej toksyczny składnik, którym najczęściej jest paracetamol.³⁵

Postępowanie w przedawkowaniu paracetamolu:^{36 37}

1. Natychmiastowa pomoc medyczna, nawet jeśli nie występują widoczne objawy
2. Sprowokowanie wymiotów, jeśli od spożycia nie upłynęło więcej niż godzina
3. Podanie węgla aktywowanego (60-100 g doustnie)
4. Oznaczenie stężenia paracetamolu w osoczu po 4 godzinach od przyjęcia leku
5. Podanie N-acetylocysteiny jako antidotum (maksymalne działanie ochronne do 8 godzin po przyjęciu leku)
6. Alternatywnie podanie metioniny (jeśli nie ma wymiotów i pacjent znajduje się poza szpitalem)
7. Intensywne monitorowanie funkcji wątroby

^{38 39}

Postępowanie w przedawkowaniu fenylefryny:^{40 41}

1. Płukanie żołądka
2. Podawanie leków beta-adrenolitycznych
3. Leczenie nadciśnienia tętniczego antagonistami receptorów alfa (np. fentolaminą podawaną dożylnie)
4. W przypadku bradykardii – podanie atropiny
5. W przypadku drgawek – podanie diazepamu
6. Monitorowanie czynności życiowych
7. Wspomaganie oddechu i krążenia w warunkach intensywnej terapii w ciężkich przypadkach

^{42 43}

W każdym przypadku przedawkowania leków złożonych zawierających gwajafenezynę, paracetamol i fenylefrynę, należy niezwłocznie skierować pacjenta do szpitala w celu podjęcia odpowiedniego leczenia, nawet przy braku wyraźnych objawów toksyczności.^{44 45}

Warto podkreślić, że w przypadku przedawkowania leków złożonych zawierających gwajafenezynę, najważniejsze jest ukierunkowanie leczenia na najbardziej toksyczny składnik preparatu, którym najczęściej jest paracetamol.^{46 47}