Działania niepożądane
Enalapryl

Działania niepożądane substancji enalapryl

Enalapryl (maleinian enalaprylu) jest inhibitorem konwertazy angiotensyny (ACE) stosowanym powszechnie w leczeniu nadciśnienia tętniczego, niewydolności serca oraz zapobieganiu nefropatii u pacjentów z cukrzycą. Podobnie jak inne leki z tej grupy, enalapryl może powodować szereg działań niepożądanych o różnym nasileniu i częstości występowania. Znajomość spektrum działań niepożądanych jest kluczowa dla właściwego monitorowania pacjentów i zapewnienia bezpieczeństwa farmakoterapii.<sup data-drug="Benalapril 10" data-section="Działania niepożądane" title="Do określenia częstości działań niepożądanych zastosowano następującą konwencję: Bardzo często: ≥ 1/10 Często: ≥ 1/100 do < 1/10 Niezbyt często: ≥ 1/1 000 do < 1/100 Rzadko: ≥ 1/10 000 do < 1/1 000 Bardzo rzadko: 1

Najczęstsze działania niepożądane

Wśród najczęściej zgłaszanych działań niepożądanych związanych ze stosowaniem enalaprylu wyróżniamy:²

• Kaszel – suchy, męczący, nieproduktywny, który występuje bardzo często (≥1/10)
• Zawroty głowy pochodzenia ośrodkowego – bardzo często (≥1/10)
• Niewyraźne widzenie – bardzo często (≥1/10)
• Nudności – bardzo często (≥1/10)
• Osłabienie – bardzo często (≥1/10)

³

Częste (≥1/100 do <1/10) działania niepożądane obejmują również: ból głowy, depresję, omdlenia, zaburzenia smaku, duszność, biegunkę, ból brzucha, wysypkę oraz zmęczenie. U pacjentów stosujących enalapryl często obserwuje się również niedociśnienie (w tym niedociśnienie ortostatyczne), ból w klatce piersiowej, zaburzenia rytmu serca, dusznicę bolesną i tachykardię.⁴

Działania niepożądane w poszczególnych układach

Układ krwionosny i limfatyczny

W zakresie układu krwiotwórczego i limfatycznego enalapryl może wywoływać szereg poważnych zaburzeń, choć występują one stosunkowo rzadko. Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) obserwuje się niedokrwistość (w tym aplastyczną i hemolityczną). Rzadziej (≥1/10 000 do <1/1 000) zgłaszane są przypadki neutropenii, zmniejszenia stężenia hemoglobiny, zmniejszenia wartości hematokrytu, trombocytopenii, agranulocytozy, zahamowania czynności szpiku kostnego, pancytopenii, limfadenopatii oraz chorób autoimmunologicznych.⁵

Układ endokrynologiczny

Choć z częstością nieznaną, warto zwrócić uwagę na możliwość wystąpienia zespołu nieprawidłowego wydzielania hormonu antydiuretycznego (SIADH) u pacjentów przyjmujących enalapryl.⁶

Zaburzenia metabolizmu i odżywania

Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) może wystąpić hipoglikemia, natomiast z częstością nieznaną raportowano przypadki kwasicy mleczanowej, szczególnie przy jednoczesnym stosowaniu określonych leków.⁷

Układ nerwowy i zaburzenia psychiczne

Poza wymienionymi wcześniej częstymi działaniami niepożądanymi ze strony układu nerwowego, niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) występują również: dezorientacja, senność, bezsenność, nerwowość, parestezje oraz zawroty głowy pochodzenia błędnikowego. Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) pacjenci mogą doświadczać nieprawidłowości snu i zaburzeń snu.⁸

Narząd wzroku i słuchu

W zakresie narządu wzroku bardzo często (≥1/10) obserwuje się niewyraźne widzenie, a niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) pacjenci zgłaszają szumy w uszach.⁹

Układ sercowo-naczyniowy

Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) obserwuje się niedociśnienie ortostatyczne, nagłe zaczerwienienie (zwłaszcza twarzy), kołatanie serca, a w niektórych przypadkach zawał mięśnia sercowego lub incydent naczyniowo-mózgowy, prawdopodobnie wtórne do nasilonego niedociśnienia u pacjentów z grupy dużego ryzyka. Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) może wystąpić objaw Raynauda.¹⁰

Układ oddechowy

Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) występuje wyciek wodnisty z nosa, ból gardła i chrypka, skurcz oskrzeli lub napad astmy. Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) mogą pojawić się nacieki w płucach, nieżyt błony śluzowej nosa, alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych lub eozynofilowe zapalenie płuc.¹¹

Układ pokarmowy

W zakresie układu pokarmowego niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) mogą wystąpić: niedrożność jelit, zapalenie trzustki, wymioty, niestrawność, zaparcie, brak łaknienia, podrażnienie żołądka, suchość błony śluzowej jamy ustnej i wrzód trawienny. Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) obserwuje się zapalenie jamy ustnej/owrzodzenia aftowe i zapalenie języka, natomiast bardzo rzadko (<1/10 000) może wystąpić obrzęk naczynioruchowy jelit.¹²

Układ wątrobowy i drogi żółciowe

Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) może wystąpić niewydolność wątroby, zapalenie wątroby (wątrobowokomórkowe lub cholestatyczne), zapalenie wątroby z martwicą oraz cholestaza (w tym żółtaczka).¹³

Skóra i tkanka podskórna

Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) obserwuje się nadmierne pocenie się, świąd, pokrzywkę i łysienie. Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) mogą wystąpić poważne reakcje skórne, takie jak rumień wielopostaciowy, zespół Stevensa-Johnsona, złuszczające zapalenie skóry, toksyczne martwicze oddzielenie się naskórka, pęcherzyca i erytrodermia.¹⁴

Z częstością nieznaną raportowano zespół, który może obejmować kilka lub wszystkie z następujących objawów: gorączka, zapalenie błon surowiczych, zapalenie naczyń krwionośnych, ból/zapalenie mięśni, ból/zapalenie stawów, dodatnie miano przeciwciał przeciwjądrowych (ANA), przyspieszone OB, eozynofilia i leukocytoza. Mogą też wystąpić wysypka, nadwrażliwość na światło i inne objawy dermatologiczne.¹⁵

Układ mięśniowo-szkieletowy

Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) występują kurcze mięśni.¹⁶

Układ moczowy i rozrodczy

Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) obserwuje się zaburzenia czynności nerek, niewydolność nerek i białkomocz, a rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) skąpomocz. W zakresie układu rozrodczego niezbyt często występuje impotencja, a rzadko ginekomastia.¹⁷

Zaburzenia ogólne

Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) obserwuje się złe samopoczucie i gorączkę.¹⁸

Nieprawidłowości w badaniach laboratoryjnych

Często (≥1/100 do <1/10) obserwuje się hiperkaliemię i zwiększone stężenie kreatyniny w surowicy krwi. Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) występuje zwiększone stężenie mocznika we krwi i hiponatremia. Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) stwierdza się zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych i zwiększone stężenie bilirubiny w surowicy.¹⁹

Szczegółowe ryzyko działań niepożądanych

Obrzęk naczynioruchowy

Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko obrzęku naczynioruchowego, który może dotyczyć twarzy, kończyn, warg, języka, głośni i/lub krtani. Jest to poważne działanie niepożądane, które występuje często (≥1/100 do <1/10) i może zagrażać życiu pacjenta, szczególnie gdy dotyczy dróg oddechowych. Obrzęk naczynioruchowy jelit występuje bardzo rzadko, ale również stanowi potencjalne zagrożenie dla pacjenta.²⁰

Zaburzenia czynności nerek

Enalapryl może powodować zaburzenia czynności nerek, niewydolność nerek i białkomocz (niezbyt często, ≥1/1 000 do <1/100), a w rzadkich przypadkach skąpomocz. Jest to szczególnie istotne u pacjentów z już istniejącymi schorzeniami nerek lub przy jednoczesnym stosowaniu innych leków nefrotoksycznych.²¹

Niedociśnienie

Niedociśnienie (w tym niedociśnienie ortostatyczne) występuje często (≥1/100 do <1/10) i może być szczególnie niebezpieczne u pacjentów z grupy wysokiego ryzyka, prowadząc nawet do zawału mięśnia sercowego lub udaru mózgu. Ryzyko to jest większe u pacjentów z hipowolemią (np. przyjmujących duże dawki diuretyków), z niewydolnością serca czy po dializie.²²

Hiperkaliemia

Hiperkaliemia występuje często (≥1/100 do <1/10) i jest szczególnie niebezpieczna u pacjentów z niewydolnością nerek, cukrzycą lub stosujących jednocześnie suplementy potasu lub leki oszczędzające potas.²³

Kaszel

Charakterystyczny suchy, uporczywy kaszel jest bardzo częstym (≥1/10) działaniem niepożądanym związanym ze stosowaniem enalaprylu i wszystkich inhibitorów ACE. Jest to objaw, który często prowadzi do zaprzestania leczenia. U niektórych pacjentów kaszel może utrzymywać się przez dłuższy czas po odstawieniu leku.^{24 25}

Tabela działań niepożądanych enalaprylu

<sup data-drug="Benalapril 10" data-section="Działania niepożądane" title="Do określenia częstości działań niepożądanych zastosowano następującą konwencję: Bardzo często: ≥ 1/10 Często: ≥ 1/100 do < 1/10 Niezbyt często: ≥ 1/1 000 do < 1/100 Rzadko: ≥ 1/10 000 do < 1/1 000 Bardzo rzadko: 26

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych konieczne może być odpowiednie postępowanie kliniczne:

• Przy obrzęku naczynioruchowym wymagającym pilnej interwencji należy natychmiast przerwać podawanie enalaprylu i wdrożyć odpowiednie leczenie (podanie adrenaliny, kortykosteroidów, leków przeciwhistaminowych).²⁷
• W przypadku niedociśnienia należy ułożyć pacjenta na plecach z uniesionymi nogami i rozważyć podanie płynów.²⁸
• Przy kaszlu można zredukować dawkę lub, jeśli jest to konieczne, zamienić enalapryl na lek z innej grupy hipotensyjnej.²⁹
• W przypadku hiperkaliemii konieczna może być redukcja dawki enalaprylu, odstawienie suplementów potasu lub leków oszczędzających potas.³⁰
• Przy zaburzeniach czynności nerek może być konieczne dostosowanie dawki enalaprylu lub jego odstawienie.³¹

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.³²