Przedawkowanie
Cholina salicylanu

Przedawkowanie choliny salicylanu

Przedawkowanie choliny salicylanu stanowi istotne zagrożenie kliniczne, które wymaga szybkiej interwencji medycznej. Toksyczność salicylanów występuje po spożyciu dawki przekraczającej 150 mg/kg masy ciała. Należy zauważyć, że jedno opakowanie produktu Axotonil Max zawiera 4,4 g choliny salicylanu, co oznacza, że jego przypadkowe lub celowe przyjęcie doustne nie stanowi bezpośredniego zagrożenia dla osób dorosłych o masie ciała powyżej 29 kg.¹

Przedawkowanie salicylanów najczęściej wiąże się ze stężeniem przekraczającym 350 mg/l (2,5 mmol/l) we krwi. Przypadki śmiertelne u dorosłych pacjentów zazwyczaj dotyczą stężeń powyżej 700 mg/l (5,1 mmol/l). Warto podkreślić, że pojedyncze dawki salicylanów mniejsze niż 100 mg/kg rzadko powodują poważne zatrucie.²

Objawy przedawkowania

Objawy, które mogą wystąpić po przypadkowym doustnym przedawkowaniu choliny salicylanu obejmują: stan dezorientacji, zawroty głowy, nadmierne pocenie się, wymioty, dzwonienie w uszach (szumy uszne) oraz hiperwentylację. W przypadku przyjęcia doustnego bardzo dużych dawek produktu może dojść do depresji ośrodkowego układu nerwowego.³

Charakterystyczne dla przedawkowania salicylanów są również: niedosłuch, uczucie gorąca w obrębie kończyn oraz zwiększona częstość oddechów. W większości przypadków obserwuje się zaburzenia gospodarki kwasowo-zasadowej o różnym charakterze w zależności od wieku pacjenta. U osób dorosłych i dzieci powyżej 10 lat zwykle występuje mieszana zasadowica oddechowa i kwasica metaboliczna z prawidłowym bądź wysokim pH krwi tętniczej. Natomiast u dzieci w wieku 4 lat lub młodszych dominuje kwasica metaboliczna z niskim pH krwi tętniczej. Warto zaznaczyć, że kwasica może nasilać przenikanie salicylanów przez barierę krew-mózg, co pogarsza rokowanie.⁴

Do rzadziej występujących objawów przedawkowania zalicza się: fusowate wymioty, bardzo wysoką gorączkę, hipoglikemię, hipokalemię, trombocytopenię, zwiększony INR/PTR, wykrzepianie wewnątrznaczyniowe, niewydolność nerek i niekardiogenny obrzęk płuc. Objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego, takie jak splątanie, zaburzenia orientacji, śpiączka i drgawki, występują częściej u dzieci niż u osób dorosłych.⁵

Postępowanie w przypadku przedawkowania

Postępowanie w przypadku doustnego przedawkowania choliny salicylanu obejmuje kilka kluczowych elementów:⁶

1. Usuwanie choliny salicylanu z organizmu:
   • Prowokowanie wymiotów (w początkowej fazie)
   • Płukanie żołądka, szczególnie jeśli od zatrucia nie upłynęła jeszcze godzina
   • Podawanie węgla aktywowanego w dawkach odpowiednich do wieku pacjenta
2. Monitorowanie stanu pacjenta:
   • Ocena równowagi wodno-elektrolitowej
   • Monitorowanie stężenia salicylanów we krwi
   • Ocena parametrów biochemicznych i objawów klinicznych
3. Leczenie objawowe:
   • Korygowanie zaburzeń równowagi wodno-elektrolitowej
   • Alkalizacja moczu
   • Wyrównywanie kwasicy metabolicznej za pomocą dożylnego podania 8,4% wodorowęglanu sodu (po uprzednim sprawdzeniu poziomu potasu)
   • W przypadku stężeń salicylanów w osoczu przekraczających 300 mg/L – rozważenie wymuszonej diurezy

^7
8

Należy jednak zaznaczyć, że forsowna diureza nie powinna być stosowana jako rutynowe postępowanie, ponieważ nie zwiększa wydalania salicylanów i może spowodować obrzęk płuc.⁹

W przypadkach ciężkiego zatrucia salicylanami metodą z wyboru jest hemodializa. Powinna być rozważona u pacjentów ze stężeniem salicylanów powyżej 700 mg/l (5,1 mmol/l) lub przy niższych stężeniach, ale związanych z ciężkimi objawami klinicznymi lub metabolicznymi. Pacjenci w wieku poniżej 10 lat lub powyżej 70 lat są bardziej narażeni na toksyczność salicylanów i może być u nich konieczna dializa na wcześniejszym etapie leczenia.¹⁰

Grupy szczególnego ryzyka

Szczególną uwagę należy zwrócić na grupy pacjentów o podwyższonym ryzyku powikłań związanych z przedawkowaniem choliny salicylanu:¹¹

• Dzieci poniżej 10 roku życia – większa skłonność do rozwoju kwasicy metabolicznej i objawów neurologicznych
• Osoby starsze (powyżej 70 lat) – zwiększona wrażliwość na toksyczne działanie salicylanów
• Dzieci poniżej 4 roku życia – dominująca kwasica metaboliczna z niskim pH krwi tętniczej
• Pacjenci z istniejącymi wcześniej zaburzeniami równowagi kwasowo-zasadowej – większe ryzyko nasilenia tych zaburzeń

¹²

Tabela objawów przedawkowania choliny salicylanu

^13
14