Właściwości farmakodynamiczne
Chloropromazyna

Właściwości farmakodynamiczne chloropromazyny

Chloropromazyna, substancja czynna zawarta w produktach leczniczych Fenactil, należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwpsychotycznych, a konkretnie do pochodnych fenotiazyny z łańcuchem alifatycznym, oznaczonej kodem ATC N05AA01. Związek ten charakteryzuje się kompleksowym mechanizmem działania obejmującym wpływ na różne układy receptorowe w ośrodkowym układzie nerwowym.¹

Główne działania farmakologiczne

Chloropromazyna wykazuje złożony profil aktywności farmakologicznej, przy czym na pierwszy plan wysuwają się jej właściwości przeciwpsychotyczne. Substancja ta charakteryzuje się silnym działaniem przeciwpsychotycznym oraz wyraźnym efektem uspokajającym. Ponadto cechuje ją umiarkowane działanie przeciwlękowe i przeciwautystyczne. Uzupełnieniem profilu farmakologicznego jest działanie przeciwwymiotne.²

Mechanizm działania na poziomie receptorowym

Podstawowym mechanizmem odpowiedzialnym za efekty kliniczne chloropromazyny jest jej działanie antagonistyczne wobec receptorów dopaminowych. Substancja ta hamuje przekaźnictwo dopaminergiczne w kluczowych dla efektu przeciwpsychotycznego obszarach mózgu: w układzie limbicznym oraz w układzie nigrostriatalnym. Ten efekt wynika z bezpośredniego antagonistycznego działania wobec receptorów dopaminowych.³

Profil receptorowy chloropromazyny jest jednak szerszy i obejmuje również blokowanie innych typów receptorów:

• Silna blokada receptorów serotoninergicznych 5-HT2
• Znaczące blokowanie receptorów adrenergicznych α1
• Umiarkowane działanie cholinolityczne (antagonizm wobec receptorów muskarynowych)
• Niewielkie działanie przeciwhistaminowe (antagonizm wobec receptorów H1)

⁴

Wpływ na ośrodki regulacyjne w ośrodkowym układzie nerwowym

Poza wpływem na układy receptorowe, chloropromazyna oddziałuje na ośrodki regulacyjne w mózgu. Szczególnie istotny jest jej wpływ na ośrodek termoregulacji, wobec którego wykazuje działanie hamujące. Efekt ten odpowiada za obniżenie temperatury ciała obserwowane po podaniu tej substancji, a także związane jest z jej potencjałem przeciwgorączkowym.⁵

Zależność działań od dawki

Efekty farmakologiczne chloropromazyny wykazują pewną zależność od stosowanej dawki. W niższych dawkach dominuje działanie uspokajające i przeciwlękowe, natomiast wraz ze zwiększaniem dawki nasilają się właściwości przeciwpsychotyczne. Działanie przeciwwymiotne ujawnia się już przy niewielkich stężeniach leku, co wynika z blokady receptorów dopaminowych w strefie wyzwalającej chemoreceptora (chemoreceptor trigger zone) w ośrodkowym układzie nerwowym.⁶

Wpływ na neurotransmisję

Chloropromazyna, poprzez działanie antagonistyczne wobec receptorów dopaminowych, powoduje zmiany w neurotransmisji dopaminergicznej, co stanowi podstawowy mechanizm jej działania przeciwpsychotycznego. Blokowanie receptorów dopaminowych w szlaku mezolimbicznym i mezokortykalnym odpowiada za efekt przeciwpsychotyczny, natomiast blokada receptorów dopaminowych w szlaku nigrostriatalnym może prowadzić do wystąpienia objawów pozapiramidowych. Ponadto, wpływ na inne układy neurotransmiterów (serotoninergiczny, cholinergiczny, adrenergiczny) przyczynia się do kompleksowego profilu działania tej substancji i jest odpowiedzialny za jej różnorodne efekty terapeutyczne i działania niepożądane.⁷

Działania farmakologiczne w poszczególnych postaciach leku

Preparaty Fenactil zawierające chloropromazynę dostępne są w różnych postaciach farmaceutycznych, w tym jako roztwór do wstrzykiwań (5 mg/ml i 25 mg/ml) oraz krople doustne (40 mg/g). Niezależnie od drogi podania, mechanizm działania chloropromazyny pozostaje taki sam, jednak droga podania może wpływać na szybkość wystąpienia efektu terapeutycznego. Postać parenteralna pozwala na szybsze osiągnięcie efektu przeciwpsychotycznego i uspokajającego niż postać doustna, co ma szczególne znaczenie w stanach ostrych wymagających natychmiastowej interwencji farmakologicznej.⁸