Przeciwwskazania stosowania
Chloropromazyna

Przeciwwskazania do stosowania chloropromazyny

Chloropromazyna, substancja czynna zawarta w produktach leczniczych Fenactil w różnych postaciach farmaceutycznych (krople doustne o stężeniu 40 mg/g oraz roztwory do wstrzykiwań o stężeniach 5 mg/ml i 25 mg/ml), podlega określonym przeciwwskazaniom, które wymagają szczególnej uwagi ze strony lekarzy podczas kwalifikacji pacjentów do leczenia. Względne i bezwzględne przeciwwskazania określają sytuacje kliniczne, w których stosowanie chloropromazyny może wiązać się z nadmiernym ryzykiem dla pacjenta.¹

Nadwrażliwość na składniki preparatu

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania produktów zawierających chloropromazynę jest nadwrażliwość na substancję czynną (chloropromazyny chlorowodorek) lub którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w leku. W przypadku preparatu Fenactil w postaci kropli doustnych (40 mg/g) należy zwrócić szczególną uwagę na zawartość substancji pomocniczych o znanym działaniu, takich jak sacharoza (84,5 mg) oraz etanol 96% (v/v) (100 mg) w każdym gramie roztworu (czyli w 31 kroplach).²

W przypadku roztworu do wstrzykiwań Fenactil (5 mg/ml lub 25 mg/ml) przeciwwskazaniem będzie również nadwrażliwość na obecne w składzie substancje pomocnicze, w tym sodu wodorsiarczyn oraz sód.³

Zahamowanie czynności szpiku

Zahamowanie czynności szpiku kostnego stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania chloropromazyny w każdej postaci farmaceutycznej. Dotyczy to pacjentów z rozpoznaną supresją szpiku kostnego, niezależnie od jej etiologii. Podanie chloropromazyny u pacjentów z niewydolnością szpiku może prowadzić do nasilenia istniejących zaburzeń hematologicznych i zwiększać ryzyko wystąpienia powikłań, w tym infekcji i krwawień.⁴

Inne sytuacje wymagające rozwagi klinicznej

Choć w oficjalnej charakterystyce produktu leczniczego Fenactil wymienione są jedynie dwa bezwzględne przeciwwskazania (nadwrażliwość i zahamowanie czynności szpiku), lekarz powinien zachować szczególną ostrożność przy kwalifikacji pacjentów do leczenia chloropromazyną, biorąc pod uwagę postać leku oraz jego skład. Istotne jest uwzględnienie zawartości etanolu w kroplach doustnych Fenactil (100 mg w 1 g roztworu) przy przepisywaniu leku pacjentom z chorobami wątroby, padaczką, uzależnieniem od alkoholu lub kobietom w ciąży.⁵

W przypadku roztworu do wstrzykiwań Fenactil, zawartość sodu (2,67 mg/ml w stężeniu 5 mg/ml i 2,96 mg/ml w stężeniu 25 mg/ml) może wymagać ostrożności u pacjentów stosujących dietę z kontrolowaną zawartością sodu.⁶

Zalecenia dla lekarzy dotyczące kwalifikacji pacjentów

Przed przepisaniem preparatów zawierających chloropromazynę, lekarz powinien przeprowadzić dokładny wywiad w kierunku występowania nadwrażliwości na fenotiazyny lub inne składniki preparatu. Zaleca się również wykonanie podstawowych badań laboratoryjnych, w tym morfologii krwi z rozmazem, aby wykluczyć zahamowanie czynności szpiku kostnego.⁷

Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku pacjentów leczonych lekami mielotoksycznymi lub poddawanych radioterapii, które mogą wpływać na czynność szpiku kostnego. W takich sytuacjach zaleca się regularny monitoring parametrów hematologicznych w trakcie terapii chloropromazyną.⁸

Postępowanie w przypadku pacjentów z nadwrażliwością

Jeśli pacjent zgłasza w wywiadzie reakcje nadwrażliwości na fenotiazyny lub inne neuroleptykyym lekarz powinien odradzić stosowanie chloropromazyny i rozważyć alternatywne opcje terapeutyczne. W przypadku wystąpienia objawów nadwrażliwości podczas stosowania leku Fenactil, takich jak wysypka, świąd, obrzęk naczynioruchowy czy duszność, należy natychmiast przerwać podawanie leku i wdrożyć odpowiednie postępowanie przeciwalergiczne.⁹

Monitorowanie czynności szpiku

U pacjentów przyjmujących chloropromazynę zaleca się okresowe kontrolowanie parametrów morfologii krwi, szczególnie podczas długotrwałej terapii. Pierwsze oznaczenie należy wykonać przed rozpoczęciem leczenia w celu wykluczenia zahamowania czynności szpiku kostnego. W przypadku wystąpienia w trakcie leczenia objawów wskazujących na supresję szpiku (takich jak niewyjaśniona gorączka, infekcje, krwawienia, wybroczyny) konieczne jest natychmiastowe wykonanie badań laboratoryjnych i rozważenie odstawienia leku.¹⁰

Szczegółowe zalecenia dotyczące poszczególnych postaci farmaceutycznych

Fenactil krople doustne

W przypadku postaci doustnej Fenactilu (40 mg/g) należy uwzględnić przeciwwskazania wynikające z obecności w składzie etanolu i sacharozy. Lekarz powinien odradzić stosowanie tego preparatu pacjentom z:¹¹

• nietolerancją fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy lub niedoborem sacharazy-izomaltazy
• chorobami wątroby
• padaczką
• uzależnieniem od alkoholu
• kobietom w ciąży i karmiącym piersią

¹²

Fenactil roztwór do wstrzykiwań

W przypadku roztworów do wstrzykiwań Fenactil (5 mg/ml i 25 mg/ml) należy uwzględnić przeciwwskazania związane z drogą podania oraz składem preparatu. Zawartość sodu wodosiarczynu może być szczególnie istotna u pacjentów z astmą lub historią reakcji nadwrażliwości na siarczyny.¹³

Dodatkowo, zawartość sodu w preparatach do wstrzykiwań (2,67 mg/ml w stężeniu 5 mg/ml i 2,96 mg/ml w stężeniu 25 mg/ml) powinna być brana pod uwagę u pacjentów stosujących dietę z kontrolowaną zawartością sodu.¹⁴

Roztwór do wstrzykiwań Fenactil powinien być stosowany ze szczególną ostrożnością u pacjentów z:¹⁵

• zaburzeniami krzepnięcia krwi
• trombocytopenią
• stosujących jednocześnie leki przeciwzakrzepowe
• chorych z zaburzeniami funkcji układu sercowo-naczyniowego

¹⁶