Właściwości farmakodynamiczne fentanylu

Fentanyl, substancja czynna zawarta w produktach leczniczych Vellofent, należy do grupy farmakoterapeutycznej pochodnych fenylopiperydyny i oznaczony jest kodem ATC: N02AB03. Jest to opioidowy lek przeciwbólowy, który wchodzi w interakcje głównie z receptorem opioidowym μ. ¹

Podstawowe działanie lecznicze

Zasadniczym działaniem terapeutycznym fentanylu jest zniesienie bólu i uspokojenie. Działanie przeciwbólowe tego leku jest ściśle związane z jego stężeniem w osoczu krwi pacjenta. Zarówno stężenie skuteczne, jak i stężenie odpowiadające za działanie toksyczne, zwiększają się wraz z rosnącą tolerancją na opioidy. Należy podkreślić, że szybkość rozwoju tolerancji różni się znacząco u poszczególnych pacjentów, co uzasadnia konieczność indywidualnego dostosowania dawki produktu Vellofent. ²

Drugorzędne działania farmakologiczne

Poza podstawowym działaniem przeciwbólowym, fentanyl wywołuje również szereg efektów drugorzędnych, do których należą:

• Depresja oddechowa – wszystkie leki z grupy agonistów opioidowego receptora μ, w tym fentanyl, powodują depresję oddechową zależną od dawki. Istotne jest, że ryzyko jej wystąpienia jest mniejsze u pacjentów stosujących długotrwałą terapię opioidową, u których rozwija się tolerancja na działanie depresyjne na układ oddechowy. ³
• Bradykardia – spowalnianie akcji serca.
• Hipotermia – obniżenie temperatury ciała.
• Zaparcie – opioidy zwiększają napięcie oraz zmniejszają skurcze propulsywne mięśni gładkich układu pokarmowego, co prowadzi do wydłużenia czasu pasażu jelitowego i w konsekwencji zaparć. ⁴
• Zwężenie źrenicy oka (mioza).
• Uzależnienie fizyczne – długotrwałe stosowanie może prowadzić do rozwoju tolerancji i uzależnienia.
• Euforia – uczucie wzmożonego zadowolenia. ⁵

Wpływ na układ moczowy

Opioidy, w tym fentanyl, zasadniczo zwiększają napięcie mięśni gładkich układu moczowego. Należy jednak zaznaczyć, że następstwa tego działania mogą być różne u poszczególnych pacjentów – w niektórych przypadkach może to być zwiększona potrzeba oddawania moczu, a w innych – trudności w jego oddawaniu. ⁶

Wpływ na układ hormonalny

Fentanyl, podobnie jak inne opioidy, może wpływać na oś podwzgórze-przysadka-nadnercza lub oś podwzgórze-przysadka-gonady. Wśród obserwowanych zmian można wymienić:

• Zwiększenie stężenia prolaktyny w surowicy
• Zmniejszenie stężenia kortyzolu w osoczu
• Zmniejszenie stężenia testosteronu w osoczu

Powyższe zmiany hormonalne mogą prowadzić do wystąpienia określonych objawów klinicznych, zarówno przedmiotowych, jak i podmiotowych. ⁷

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Ocenę skuteczności i bezpieczeństwa stosowania produktu leczniczego Vellofent przeprowadzono w randomizowanym, skrzyżowanym, podwójnie zaślepionym badaniu z grupą kontrolną placebo. W badaniu uczestniczyło 91 dorosłych pacjentów leczonych opioidami z powodu bólu nowotworowego, u których występowało przeciętnie od 1 do 4 epizodów bólu przebijającego (BTP) dziennie. ⁸

Wyniki badań klinicznych

W przeprowadzonym badaniu klinicznym analizowano następujące punkty końcowe:

Pierwszorzędowy punkt końcowy:

• Średnia wartość sumy różnic w intensywności bólu badanej w okresie 30 minut od podania dawki (SPID30 – sum of pain intensity differences 30) – wykazano statystycznie znamienną różnicę w porównaniu z placebo (p<0,0001). <sup data-drug="Vellofent" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Pierwszorzędowym punktem końcowym była średnia wartość sumy różnic w intensywności bólu badanej w okresie 30 minut od podania dawki (ang. SPID30 – sum of pain intensity differences 30), która była statystycznie znamienna w porównaniu z placebo (p9

Dodatkowo wykazano, że średnia wartość sumy różnic w intensywności bólu badanej w okresie 6-60 minut od podania dawki również była statystycznie znamienna w porównaniu z placebo (p=0,02 po 6 minutach i p<0,0001 po 60 minutach). <sup data-drug="Vellofent" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Średnia wartość sumy różnic w intensywności bólu badanej w okresie 6 – 60 minut od podania pacjentowi dawki badanego leku również była statystycznie znamienna w porównaniu z placebo (p = 0,02 po 6 minutach i p 10

Drugorzędowe punkty końcowe:

1. Średnia wartość różnicy intensywności bólu (PID) badanej w okresie 6-60 minut od podania dawki leku w przypadkach bólu przebijającego leczonych fentanylem była statystycznie znamienna w porównaniu do placebo (odpowiednio p=0,003 i p<0,0001). <sup data-drug="Vellofent" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="średnia wartość różnicy intensywności bólu (PID ang. pain intensity difference) badanej w okresie 6 – 60 minut od podania dawki leku w przypadkach bólu przebijającego leczonych fentanylem była statystycznie znamienna w porównaniu do placebo (odpowiednio, p = 0,003 i p 11
2. Średnie wartości zmniejszenia odczuwanego bólu u pacjentów z bólem przebijającym leczonych fentanylem, badane w okresie 6-60 minut od podania dawki, były statystycznie znamienne w porównaniu do placebo (odpowiednio p=0,002 i p<0,0001). <sup data-drug="Vellofent" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="średnie wartości zmniejszenia odczuwanego bólu u pacjentów z bólem przebijającym leczonych fentanylem badanego w okresie 6 – 60 minut od podania dawki była statystycznie znamienna w porównaniu do placebo (odpowiednio, p = 0,002 i p 12
3. Częstość stosowania doraźnego leczenia bólu – pacjenci leczeni produktem Vellofent z powodu epizodów bólu przebijającego (BTP) znacznie rzadziej wymagali doraźnego leczenia bólu niż pacjenci otrzymujący placebo. ¹³
4. Znaczące zmniejszenie bólu – u pacjentów przyjmujących Vellofent z powodu epizodów bólu przebijającego (BTP) odnotowano znaczne zmniejszenie bólu (≥33% i ≥50%) w czasie 15 i 30 minut od podania leku. ¹⁴

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Nie przeprowadzono badań dotyczących stosowania produktu Vellofent u dzieci i młodzieży, dlatego brak jest odpowiednich danych klinicznych w tej grupie wiekowej. ¹⁵