Działania niepożądane
Vancomycin-MIP 1000 1000 mg

Vancomycin-MIP 1000 zawiera 1000 mg wankomycyny (1 000 000 j.m.) w postaci chlorowodorku wankomycyny i jest stosowany do infuzji dożylnej oraz podania doustnego. Profil bezpieczeństwa leku obejmuje liczne działania niepożądane, z których najczęstsze to zapalenie żyły, reakcje rzekomoalergiczne oraz zespół czerwonego człowieka, związany z szybkim podaniem dożylnym. Szczególnie istotne są ciężkie skórne reakcje polekowe (SCARs), takie jak zespół Stevensa-Johnsona (SJS), toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN), zespół DRESS oraz ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP). Wchłanianie wankomycyny z przewodu pokarmowego jest minimalne, jednak u pacjentów z ciężkim zapaleniem błony śluzowej jelita i zaburzeniami nerek mogą wystąpić działania niepożądane typowe dla podania pozajelitowego.

Pobierz ChPL PDF Vancomycin-MIP 1000 – Proszek do sporządzania roztworu do infuzji dożylnych i roztworu doustnego – 1000 mg
  1. Wprowadzenie do działań niepożądanych wankomycyny
  2. Ciężkie skórne działania niepożądane (SCARs)
  3. Wchłanianie i ryzyko przy podaniu doustnym
  4. Klasyfikacja działań niepożądanych
    1. Tabela szczegółowa działań niepożądanych
  5. Szczegółowa charakterystyka wybranych działań niepożądanych
    1. Zaburzenia hematologiczne
    2. Ototoksyczność
    3. Zespół czerwonego człowieka
    4. Nefrotoksyczność
    5. Ciężkie reakcje skórne
    6. Zaburzenia żołądkowo-jelitowe
  6. Zapobieganie i monitorowanie działań niepożądanych
    1. Kolejne rozdziały
Wskazania
  1. bakteriemia
  2. powikłane zakażenie skóry i tkanek miękkich
  3. pozaszpitalne zapalenie płuc
  4. respiratorowe zapalenie płuc
  5. szpitalne zapalenie płuc
  6. zakażenie kości i stawu
  7. zakażenie spowodowane przez Clostridium difficile
  8. zakaźne zapalenie wsierdzia
Substancja czynna
  1. wankomycyna
Kategoria leku
  1. antybiotyk
  2. antybiotyk glikopeptydowy

Wprowadzenie do działań niepożądanych wankomycyny

Vancomycin-MIP 1000 (1 g proszek do sporządzania roztworu do infuzji i roztworu doustnego) zawiera wankomycynę w postaci chlorowodorku wankomycyny. Każda fiolka zawiera 1000 mg wankomycyny (w postaci 1020 mg chlorowodorku wankomycyny), co odpowiada 1 000 000 j.m. wankomycyny. Podczas stosowania tego produktu leczniczego obserwuje się szereg działań niepożądanych, które wymagają szczególnej uwagi personelu medycznego.1

Profil bezpieczeństwa wankomycyny charakteryzuje się kilkoma istotnymi działaniami niepożądanymi, które mogą wystąpić podczas terapii. Najczęściej występującymi działaniami niepożądanymi są zapalenie żyły, reakcje rzekomoalergiczne oraz zespół czerwonego człowieka (lub zespół czerwonej szyi), związany ze zbyt szybkim dożylnym podaniem leku.2

Ciężkie skórne działania niepożądane (SCARs)

Szczególnie niepokojące są ciężkie skórne działania niepożądane (SCARs), które raportowano w związku ze stosowaniem wankomycyny. Do tej grupy należą:3

  • Zespół Stevensa-Johnsona (SJS) – ciężka reakcja skórna charakteryzująca się wysypką, pęcherzami i złuszczaniem naskórka
  • Toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN) – zagrażający życiu stan będący bardziej zaawansowaną postacią SJS
  • Reakcje polekowe z eozynofilią i objawami ogólnoustrojowymi (DRESS) – charakteryzujące się wysypką, gorączką, powiększeniem węzłów chłonnych i zaburzeniami wewnętrznych narządów
  • Ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP) – objawiająca się wysypką krostkową i gorączką

Wchłanianie i ryzyko przy podaniu doustnym

Należy zauważyć, że wchłanianie wankomycyny z przewodu pokarmowego jest zwykle zaniedbywalne. Jednak u pacjentów z ciężkim stanem zapalnym błony śluzowej jelita, szczególnie gdy współistnieją zaburzenia czynności nerek, mogą wystąpić działania niepożądane typowe dla podania pozajelitowego wankomycyny.4

Klasyfikacja działań niepożądanych

Działania niepożądane wankomycyny klasyfikowane są według częstości występowania zgodnie z konwencją MedDRA:5

  • bardzo często (≥ 1/10)
  • często (≥ 1/100 do < 1/10)
  • niezbyt często (≥ 1/1000 do < 1/100)
  • rzadko (≥ 1/10 000 do < 1/1000)
  • bardzo rzadko (< 1/10 000)
  • nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych)

Tabela szczegółowa działań niepożądanych

Klasyfikacja układów i narządów Częstość Działanie niepożądane Opis kliniczny
Zaburzenia krwi i układu chłonnego Rzadko Odwracalna neutropenia, agranulocytoza, eozynofilia, trombocytopenia, pancytopenia Zmiany w obrazie morfologicznym krwi, mogące prowadzić do zwiększonego ryzyka infekcji (neutropenia, agranulocytoza) lub zaburzeń krzepnięcia (trombocytopenia)
Zaburzenia układu immunologicznego Rzadko Reakcje nadwrażliwości, reakcje anafilaktyczne Mogą objawiać się wysypką, świądem, pokrzywką, obrzękiem, a w skrajnych przypadkach – wstrząsem anafilaktycznym zagrażającym życiu
Zaburzenia ucha i błędnika Niezbyt często Przejściowa lub trwała utrata słuchu Ototoksyczność związana z wankomycyną, zwłaszcza przy wysokich stężeniach w surowicy lub długotrwałym stosowaniu
Zaburzenia serca Bardzo rzadko Zatrzymanie serca Stan bezpośredniego zagrożenia życia wymagający natychmiastowej resuscytacji
Zaburzenia naczyniowe Często Zmniejszenie ciśnienia tętniczego Spadek ciśnienia mogący prowadzić do zawrotów głowy, omdleń, a w ciężkich przypadkach do wstrząsu
Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia Często Duszność, świst krtaniowy Objawy mogące towarzyszyć reakcjom nadwrażliwości lub być wynikiem bezpośredniego działania leku
Zaburzenia żołądka i jelit Rzadko Nudności Zaburzenia żołądkowo-jelitowe mogą występować przy podaniu dożylnym, ale są częstsze przy podaniu doustnym. Szczególnie niebezpieczne jest rzekomobłoniaste zapalenie jelit, mogące prowadzić do perforacji jelit i sepsy
Bardzo rzadko Rzekomobłoniaste zapalenie jelita i okrężnicy
Nieznana Wymioty, biegunka
Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej Często Przekrwienie górnej części ciała (zespół czerwonego człowieka), wykwity i zapalenie błon śluzowych, świąd, pokrzywka Skórne działania niepożądane mogą być od łagodnych (świąd, zaczerwienienie) do ciężkich, zagrażających życiu reakcji (TEN, SJS). Zespół czerwonego człowieka związany jest z szybkim podaniem i manifestuje się zaczerwienieniem szyi, twarzy i górnej części ciała
Bardzo rzadko Złuszczające zapalenie skóry, zespół Stevensa-Johnsona, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN), linijna IgA dermatoza pęcherzowa
Nieznana Zespół DRESS (wysypka polekowa z eozynofilią i objawami ogólnoustrojowymi), ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP)
Zaburzenia nerek i dróg moczowych Często Zaburzenia czynności nerek, objawiające się przede wszystkim jako zwiększenie stężenia kreatyniny i mocznika w surowicy Nefrotoksyczność jest jednym z głównych działań niepożądanych wankomycyny. Może manifestować się w różnym stopniu nasilenia – od bezobjawowego wzrostu parametrów nerkowych po ostrą niewydolność nerek
Rzadko Śródmiąższowe zapalenie nerek, ostra niewydolność nerek
Nieznana Ostra martwica kanalików nerkowych
Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania Często Zapalenie żyły, zaczerwienienie górnej części ciała i twarzy Reakcje miejscowe w miejscu podania oraz ogólnoustrojowe objawy mogące sugerować reakcję nadwrażliwości lub bezpośrednie działanie leku
Rzadko Gorączka polekowa, dreszcze, ból i skurcze mięśni klatki piersiowej i grzbietu

Szczegółowa charakterystyka wybranych działań niepożądanych

Zaburzenia hematologiczne

Wankomycyna może powodować różne zaburzenia hematologiczne, które choć występują rzadko, mogą mieć poważne konsekwencje kliniczne. Odwracalna neutropenia i agranulocytoza zwiększają ryzyko ciężkich infekcji, podczas gdy trombocytopenia może prowadzić do zaburzeń krzepnięcia i krwawień. Pancytopenia stanowi szczególnie poważne powikłanie, gdyż wpływa na wszystkie linie komórek krwi.6

Ototoksyczność

U pacjentów otrzymujących wankomycynę niezbyt często występuje przejściowa lub trwała utrata słuchu. Ryzyko to wzrasta przy wysokich stężeniach leku w surowicy (powyżej 60 mg/l), długotrwałym leczeniu, jednoczesnym stosowaniu innych leków ototoksycznych oraz u pacjentów z istniejącymi wcześniej zaburzeniami słuchu lub funkcji nerek.7

Zespół czerwonego człowieka

Zespół czerwonego człowieka (lub zespół czerwonej szyi) to charakterystyczna reakcja związana ze zbyt szybkim podaniem wankomycyny drogą dożylną. Objawia się zaczerwienieniem górnej części ciała, szyi i twarzy, czasem towarzyszy mu świąd, pokrzywka, hipotensja i tachykardia. Nie jest to reakcja alergiczna, ale wynik uwolnienia histaminy spowodowany przez szybkie podanie leku.8

Nefrotoksyczność

Uszkodzenie nerek jest jednym z najważniejszych działań niepożądanych wankomycyny. Manifestuje się najczęściej jako wzrost stężenia kreatyniny i mocznika w surowicy. W cięższych przypadkach może dojść do śródmiąższowego zapalenia nerek, ostrej niewydolności nerek lub ostrej martwicy kanalików nerkowych. Ryzyko nefrotoksyczności wzrasta przy jednoczesnym stosowaniu innych leków nefrotoksycznych, u pacjentów w podeszłym wieku oraz przy istniejących wcześniej zaburzeniach czynności nerek.9

Ciężkie reakcje skórne

Szczególnie niepokojącą grupą działań niepożądanych są ciężkie skórne reakcje polekowe (SCARs), które choć występują rzadko, mogą zagrażać życiu pacjenta. Należą do nich:10

  • Zespół Stevensa-Johnsona (SJS) – charakteryzujący się gorączką, rozległymi zmianami pęcherzowymi na skórze i błonach śluzowych
  • Toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN) – ciężka postać SJS z rozległym złuszczaniem naskórka obejmującym ponad 30% powierzchni ciała
  • Zespół DRESS – objawiający się wysypką, gorączką, powiększeniem węzłów chłonnych i zajęciem narządów wewnętrznych (wątroba, nerki, płuca)
  • Ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP) – charakteryzująca się szybko rozwijającą się wysypką krostkową, często z towarzyszącą gorączką i leukocytozą

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Przy stosowaniu wankomycyny mogą wystąpić różne zaburzenia żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności, wymioty i biegunka. Szczególnie niebezpiecznym powikłaniem jest rzekomobłoniaste zapalenie jelita i okrężnicy, które może być skutkiem nadkażenia Clostridioides difficile i prowadzić do poważnych komplikacji, w tym perforacji jelita. To powikłanie występuje bardzo rzadko, ale wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.11

Zapobieganie i monitorowanie działań niepożądanych

W celu minimalizacji ryzyka wystąpienia działań niepożądanych związanych ze stosowaniem wankomycyny, konieczne jest odpowiednie monitorowanie pacjenta i zastosowanie środków zapobiegawczych:

  1. Wolna infuzja dożylna (co najmniej 60 minut) w celu zapobiegania zespołowi czerwonego człowieka
  2. Regularne monitorowanie parametrów nerkowych (kreatynina, mocznik) podczas terapii
  3. Kontrola morfologii krwi, zwłaszcza w przypadku długotrwałego leczenia
  4. Monitorowanie stężenia wankomycyny w surowicy, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek
  5. Ocena słuchu przed, w trakcie i po zakończeniu leczenia, zwłaszcza u pacjentów z grupy ryzyka
  6. Natychmiastowe przerwanie leczenia w przypadku wystąpienia objawów ciężkich reakcji skórnych

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów otrzymujących jednocześnie inne leki nefro- lub ototoksyczne, u osób w podeszłym wieku oraz z istniejącymi wcześniej zaburzeniami czynności nerek.12

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 11.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl