Właściwości farmakokinetyczne
Vancomycin-MIP 1000 1000 mg

Właściwości farmakokinetyczne wankomycyny – wprowadzenie

Wankomycyna to antybiotyk glikopeptydowy, stosowany w leczeniu ciężkich zakażeń wywołanych przez bakterie Gram-dodatnie. Dostępna jest w postaci proszku do sporządzania roztworu do infuzji i roztworu doustnego w dawkach 500 mg oraz 1000 mg (1 g). Charakterystyka farmakokinetyczna wankomycyny obejmuje procesy jej wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu i eliminacji z organizmu, które zostały szczegółowo opisane poniżej.¹

Wchłanianie wankomycyny

W leczeniu zakażeń ogólnoustrojowych wankomycyna jest podawana dożylnie. Przy prawidłowej czynności nerek, dożylna infuzja dawki 1 g wankomycyny (15 mg/kg mc.) trwająca 60 minut prowadzi do uzyskania charakterystycznych stężeń w osoczu: 50-60 mg/l bezpośrednio po infuzji, 20-25 mg/l po 2 godzinach oraz 5-10 mg/l po 10 godzinach od zakończenia infuzji. Warto podkreślić, że stężenia w osoczu osiągane po podaniu wielokrotnym są zbliżone do tych uzyskiwanych po podaniu pojedynczej dawki.²

Po podaniu doustnym wankomycyna zwykle nie jest wchłaniana do krwi. Jednakże u pacjentów z rzekomobłoniastym zapaleniem jelita grubego może dojść do jej wchłaniania. W takich przypadkach istnieje ryzyko kumulacji wankomycyny w organizmie, szczególnie u pacjentów z współistniejącymi zaburzeniami czynności nerek.³

Dystrybucja wankomycyny w organizmie

Objętość dystrybucji wankomycyny wynosi około 60 l/1,73 m² pola powierzchni ciała. Przy stężeniach w surowicy wynoszących od 10 mg/l do 100 mg/l, stopień wiązania leku z białkami osocza oceniany metodą ultrafiltracji wynosi około 30-55%.⁴

Wankomycyna charakteryzuje się dobrą przenikalnością przez łożysko i dociera do krwi pępowinowej. W przypadku opon mózgowo-rdzeniowych bez stanu zapalnego, wankomycyna przenika przez barierę krew-mózg tylko w niewielkim stopniu.⁵

Metabolizm wankomycyny

Wankomycyna metabolizowana jest w organizmie w bardzo małym stopniu. Po podaniu pozajelitowym wydalana jest niemal wyłącznie jako substancja mikrobiologicznie czynna (około 75-90% w ciągu 24 godzin) poprzez filtrację kłębuszkową przez nerki.⁶

Eliminacja wankomycyny

Okres półtrwania wankomycyny w fazie eliminacji wynosi 4-6 godzin u pacjentów z prawidłową czynnością nerek, natomiast u dzieci jest krótszy i wynosi 2,2-3 godziny. Klirens osoczowy wankomycyny wynosi około 0,058 l/kg mc. na h, a klirens nerkowy około 0,048 l/kg mc. na h. W pierwszych 24 godzinach około 80% podanej dawki jest wydalane z moczem na drodze filtracji kłębuszkowej.⁷

Zaburzenia czynności nerek znacząco wpływają na proces eliminacji wankomycyny, opóźniając jej wydalanie. U pacjentów bez czynności nerek średni okres półtrwania jest wydłużony i wynosi 7,5 dnia. Ze względu na ototoksyczność wankomycyny, w takich przypadkach konieczne jest monitorowanie jej stężenia w osoczu.⁸

Wydalanie wankomycyny z żółcią jest nieznaczne i stanowi mniej niż 5% podanej dawki. Wankomycyna nie jest eliminowana w znaczącym stopniu poprzez hemodializę ani dializę otrzewnową, choć istnieją doniesienia o zwiększeniu klirensu wankomycyny dzięki zastosowaniu hemoperfuzji i hemofiltracji.⁹

W przypadku podania doustnego tylko niewielka część dawki jest wykrywana w moczu. Natomiast w stolcu osiągane są wysokie stężenia wankomycyny, przekraczające 3100 mg/kg przy dawkach 2 g/dobę.^{3100 mg/kg przy dawkach 2 g/dobę).”>10}

Liniowość i nieliniowość farmakokinetyki

Stężenia wankomycyny w osoczu generalnie wzrastają proporcjonalnie do zwiększającej się dawki, co wskazuje na liniowy charakter farmakokinetyki leku. Stężenia osiągane w osoczu podczas podawania wielokrotnego są podobne do tych, które występują po podaniu jednorazowym.¹¹

Farmakokinetyka w szczególnych grupach pacjentów

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

Ponieważ wankomycyna jest eliminowana głównie poprzez filtrację kłębuszkową, u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek obserwuje się wydłużenie końcowego okresu półtrwania w fazie eliminacji oraz zmniejszenie klirensu całkowitego. Z tego powodu konieczne jest dostosowanie dawkowania u tych pacjentów zgodnie z zaleceniami terapeutycznymi.¹²

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

Farmakokinetyka wankomycyny nie ulega zmianie u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby, co jest zgodne z minimalnym metabolizmem wątrobowym tego leku.¹³

Kobiety w ciąży

U kobiet w ciąży może być konieczne znaczące zwiększenie dawki wankomycyny w celu osiągnięcia terapeutycznego stężenia w surowicy, co wynika ze zmian fizjologicznych zachodzących w organizmie kobiety ciężarnej.¹⁴

Pacjenci z nadwagą

U pacjentów z nadwagą obserwuje się zmiany w dystrybucji wankomycyny, co jest spowodowane zwiększeniem objętości dystrybucji, klirensu nerkowego oraz zmianami w wiązaniu z białkami osocza. W tej grupie pacjentów stwierdza się wyższe stężenia wankomycyny w surowicy niż oczekiwane u zdrowych dorosłych mężczyzn, co należy uwzględnić przy ustalaniu schematu dawkowania.¹⁵

Dzieci i młodzież

Farmakokinetyka wankomycyny u dzieci i młodzieży charakteryzuje się dużą zmiennością międzyosobniczą, szczególnie u wcześniaków i noworodków urodzonych o czasie. Poniższa tabela przedstawia podstawowe parametry farmakokinetyczne wankomycyny w populacji pediatrycznej:¹⁶

U noworodków obserwuje się dłuższy okres półtrwania wankomycyny (3,5-10 godzin) w porównaniu do dorosłych, co jest związane z mniejszymi wartościami klirensu w tej grupie wiekowej.¹⁷