Właściwości farmakodynamiczne

Rysperydon, substancja czynna preparatu Torendo Q-Tab, należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako „Inne leki przeciwpsychotyczne” o kodzie ATC: N05AX08. Poniżej przedstawiono szczegółowy opis właściwości farmakodynamicznych tego leku z uwzględnieniem mechanizmu działania oraz skuteczności klinicznej w różnych wskazaniach.¹

Mechanizm działania

Rysperydon wykazuje wybiórczy antagonizm monoaminergiczny o unikatowych właściwościach farmakodynamicznych. Charakteryzuje się wysokim powinowactwem do receptorów serotoninergicznych 5-HT2 oraz dopaminergicznych D2. Lek wiąże się również z receptorami alfa-1-adrenergicznymi, a z mniejszym powinowactwem oddziałuje na receptory histaminergiczne H1 oraz receptory alfa-2-adrenergiczne. Warto podkreślić, że rysperydon nie wykazuje powinowactwa do receptorów cholinergicznych.²

Pomimo silnego antagonistycznego działania wobec receptorów D2, co jest związane z korzystnym wpływem na wytwórcze objawy schizofrenii, rysperydon w mniejszym stopniu ogranicza aktywność motoryczną i wywołuje katalepsję w porównaniu do klasycznych neuroleptyków. Zrównoważone ośrodkowe działanie antagonistyczne na receptory serotoninergiczne i dopaminergiczne może zmniejszać prawdopodobieństwo wystąpienia pozapiramidowych działań niepożądanych oraz rozszerza oddziaływanie terapeutyczne na objawy negatywne i zaburzenia afektywne występujące w przebiegu schizofrenii.³

Skuteczność kliniczna

Skuteczność w schizofrenii

Skuteczność rysperydonu w krótkoterminowej terapii schizofrenii została potwierdzona w czterech badaniach klinicznych trwających od 4 do 8 tygodni, które objęły ponad 2500 pacjentów spełniających kryteria DSM-IV dla schizofrenii. Badania te wykazały następujące rezultaty:⁴

• W 6-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo z zastosowaniem rosnących dawek rysperydonu do 10 mg/dobę (podawanych dwa razy dziennie) wykazano, że rysperydon był bardziej skuteczny niż placebo według oceny w skali Brief Psychiatric Rating Scale (BPRS).⁵
• W 8-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo z zastosowaniem czterech stałych dawek rysperydonu (2 mg, 6 mg, 10 mg i 16 mg/dobę, podawanych dwa razy na dobę) wszystkie cztery grupy wykazały lepsze wyniki w skali Positive and Negative Syndrome Scale (PANSS) w porównaniu z placebo.⁶
• W 8-tygodniowym badaniu porównującym różne dawki z zastosowaniem pięciu stałych dawek rysperydonu (1 mg, 4 mg, 8 mg, 12 mg i 16 mg na dobę, podawanych dwa razy na dobę) stwierdzono lepsze wyniki w skali PANSS dla grup otrzymujących dawki 4 mg, 8 mg i 16 mg na dobę w porównaniu z grupą otrzymującą 1 mg rysperydonu na dobę.⁷
• W 4-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo porównującym dwie stałe dawki rysperydonu (4 mg i 8 mg na dobę, podawane raz dziennie) obie badane grupy uzyskały lepsze wyniki w skali PANSS w porównaniu z placebo, łącznie z całkowitym wynikiem PANSS i miarą odpowiedzi (definiowaną jako >20% zmniejszenia całkowitego wyniku PANSS).^{20% zmniejszenia całkowitego wyniku PANSS).”>8}

Skuteczność w epizodach maniakalnych w przebiegu zaburzeń afektywnych dwubiegunowych

Skuteczność rysperydonu w monoterapii ostrych epizodów manii związanych z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I została potwierdzona w trzech podwójnie ślepych badaniach kontrolowanych placebo przeprowadzonych na około 820 pacjentach z zaburzeniami dwubiegunowymi typu I (według kryteriów DSM-IV). Badania te wykazały, że:⁹

• Rysperydon w dawce od 1 mg do 6 mg na dobę (z dawką początkową 3 mg w dwóch badaniach i 2 mg w jednym badaniu) był znacząco bardziej skuteczny od placebo w odniesieniu do zmiany w stosunku do wyniku początkowego w skali Young Mania Rating Scale (YMRS) w tygodniu 3.¹⁰
• Odsetek pacjentów, u których po 3 tygodniach zanotowano zmniejszenie o ≥50% łącznego wyniku YMRS w stosunku do wyniku początkowego, był znacząco większy dla rysperydonu niż dla placebo.¹¹
• W jednym z badań zastosowano również grupę otrzymującą haloperydol oraz 9-tygodniową, podwójnie ślepą fazę podtrzymującą. Skuteczność rysperydonu utrzymywała się przez cały 9-tygodniowy okres terapii podtrzymującej, a zmiana w stosunku do wyniku początkowego w skali YMRS w tygodniu 12 była porównywalna dla rysperydonu i haloperydolu.¹²

Skuteczność rysperydonu w terapii skojarzonej z lekami stabilizującymi nastrój

Skuteczność rysperydonu podawanego w skojarzeniu ze środkami stabilizującymi nastrój w leczeniu ostrej manii została potwierdzona w dwóch 3-tygodniowych, podwójnie ślepych badaniach obejmujących około 300 pacjentów spełniających kryteria DSM-IV dla zaburzeń dwubiegunowych typu I:¹³

• W pierwszym badaniu stwierdzono, że rysperydon w dawce od 1 mg do 6 mg na dobę (z dawką początkową 2 mg/dobę) podawany z litem lub walproinianem zapewniał osiąganie lepszego wyniku niż monoterapia litem lub walproinianem, w odniesieniu do zmiany całkowitego wyniku w skali YMRS w tygodniu 3 względem wartości początkowej.¹⁴
• W drugim badaniu rysperydon podawany w dawce od 1 mg do 6 mg na dobę (z dawką początkową 2 mg/dobę) w skojarzeniu z litem, walproinianem lub karbamazepiną nie okazał się skuteczniejszy niż monoterapia litem, walproinianem lub karbamazepiną w obniżaniu wyniku w skali YMRS. Niepowodzenie tego badania może być wyjaśnione indukcją klirensu rysperydonu i 9-hydroksyrysperydonu przez karbamazepinę, co prowadziło do mniejszych niż terapeutyczne stężeń rysperydonu i jego aktywnego metabolitu.¹⁵
• Analiza post-hoc, w której wykluczono grupę karbamazepinową, wykazała, że rysperydon w połączeniu z litem lub walproinianem zapewniał większe obniżenie wyniku w skali YMRS w porównaniu z działaniem samego litu lub walproinianu.¹⁶

Skuteczność w uporczywej agresji u pacjentów z otępieniem

Skuteczność rysperydonu w leczeniu Behawioralnych i Psychologicznych Objawów Demencji (BPSD), które obejmują zaburzenia zachowania takie jak agresja, pobudzenie, psychoza, nadmierna aktywność i zaburzenia afektywne, została potwierdzona w trzech podwójnie ślepych, kontrolowanych placebo badaniach przeprowadzonych na 1150 pacjentach w podeszłym wieku z otępieniem o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego:¹⁷

• W pierwszym badaniu zastosowano stałe dawki rysperydonu wynoszące 0,5 mg, 1 mg i 2 mg na dobę.¹⁸
• W dwóch pozostałych badaniach z dostosowywaną dawką podawano odpowiednio rysperydon w zakresie od 0,5 mg do 4 mg na dobę oraz od 0,5 mg do 2 mg na dobę.¹⁹

Badania wykazały statystycznie istotną i klinicznie znaczącą skuteczność rysperydonu w leczeniu agresji, a mniej znaczną w leczeniu pobudzenia i psychozy u pacjentów w podeszłym wieku z demencją (według pomiarów w skali Behavioural Pathology in Alzheimer’s Disease Rating Scale (BEHAVE-AD) i Cohen-Mansfield Agitation Inventory (CMAI)). Działanie terapeutyczne rysperydonu było niezależne od wyniku w skali Mini-Mental State Examination (MMSE), a w konsekwencji od zaawansowania demencji. Skuteczność nie zależała również od uspokajających właściwości rysperydonu, obecności lub braku psychozy ani od typu demencji – związanej z chorobą Alzheimera, naczyniowej czy mieszanej.²⁰

Skuteczność u dzieci i młodzieży

Zaburzenia zachowania

Skuteczność rysperydonu w krótkoterminowym leczeniu zachowań destrukcyjnych została potwierdzona w dwóch podwójnie ślepych, kontrolowanych placebo badaniach przeprowadzonych z udziałem 240 pacjentów w wieku od 5 do 12 lat, z diagnozą zaburzeń zachowania (disruptive behaviour disorders – DBD) według kryteriów DSM-IV oraz graniczną funkcją intelektualną lub łagodnym do umiarkowanego zaburzeniem zdolności uczenia się/upośledzeniem psychicznym.²¹

W obu badaniach wykazano, że rysperydon w dawkach od 0,02 do 0,06 mg/kg masy ciała na dobę był znacznie skuteczniejszy od placebo w odniesieniu do osiągania pierwotnego punktu końcowego, czyli zmiany wyniku w podskali Conduct Problem skali Nisonger-Child Behaviour Rating Form (N-CBRF) względem wartości początkowej w tygodniu 6.²²