Wpływ leku na płodność, ciążę i laktację

Ważnym aspektem praktyki klinicznej jest przekazanie pacjentkom kompletnych i rzetelnych informacji dotyczących stosowania rysperydonu w kontekście płodności, ciąży oraz karmienia piersią. Jako lekarz przepisujący ten lek, należy uwzględnić zarówno potencjalne ryzyko, jak i korzyści wynikające z terapii w tych szczególnych sytuacjach klinicznych.¹

Rysperydon w ciąży

Należy poinformować pacjentkę, że dostępne dane kliniczne dotyczące stosowania rysperydonu u kobiet w ciąży są ograniczone. Chociaż badania przedkliniczne nie wykazały działania teratogennego tej substancji, to jednak zaobserwowano inne rodzaje toksyczności reprodukcyjnej w modelach zwierzęcych. Potencjalne ryzyko dla człowieka pozostaje nie w pełni określone.²

Szczególnie istotne jest, aby przekazać pacjentce informację o możliwych konsekwencjach stosowania rysperydonu w trzecim trymestrze ciąży. U noworodków, których matki przyjmowały leki przeciwpsychotyczne (w tym rysperydon) w tym okresie, występuje podwyższone ryzyko działań niepożądanych, takich jak:³

• Objawy pozapiramidowe – zaburzenia ruchowe, które mogą manifestować się jako drżenia, zwiększone napięcie mięśniowe lub przeciwnie – obniżone napięcie
• Objawy odstawienne – mogą obejmować pobudzenie, drażliwość, zaburzenia snu
• Inne obserwowane reakcje niepożądane u noworodków, które mogą różnić się nasileniem i czasem trwania

Opisywane w literaturze przypadki kliniczne u noworodków obejmowały takie objawy jak: pobudzenie, hipertonia (zwiększone napięcie mięśniowe), hipotonia (zmniejszone napięcie mięśniowe), drżenie, senność, zespół zaburzeń oddechowych oraz zaburzenia karmienia. Z tego powodu noworodki, których matki przyjmowały rysperydon w okresie ciąży, zwłaszcza w III trymestrze, wymagają szczególnie uważnego monitorowania po urodzeniu.⁴

Rekomendacje dotyczące stosowania rysperydonu w ciąży

Należy podkreślić pacjentce, że produktu leczniczego Torendo Q-Tab nie należy stosować w okresie ciąży, jeśli nie jest to bezwzględnie konieczne. Decyzja o leczeniu powinna być poprzedzona wnikliwą analizą potencjalnych korzyści dla matki w stosunku do możliwego ryzyka dla rozwijającego się płodu.⁵

Jeżeli konieczne jest przerwanie terapii rysperidonem podczas ciąży, bardzo ważne jest, aby poinformować pacjentkę o tym, że nie należy przerywać leczenia gwałtownie. Nagłe odstawienie leku może wiązać się z ryzykiem objawów odstawiennych oraz zaostrzeniem objawów choroby podstawowej. Zaleca się stopniową redukcję dawki pod ścisłą kontrolą lekarską.⁶

Rysperydon a karmienie piersią

Konieczne jest przekazanie pacjentce informacji, że zarówno rysperydon, jak i jego aktywny metabolit 9-hydroksyrysperydon, przenikają do mleka kobiecego. Potwierdzają to zarówno badania przeprowadzone na modelach zwierzęcych, jak i obserwacje kliniczne u kobiet. Ilości leku w mleku matki są określane jako małe, jednak brak jest wystarczających danych dotyczących potencjalnych efektów niepożądanych u niemowląt karmionych piersią przez matki przyjmujące rysperydon.⁷

W związku z tym, podejmując decyzję odnośnie stosowania rysperydonu w okresie laktacji, należy rozważyć i przedyskutować z pacjentką stosunek potencjalnych korzyści wynikających z karmienia piersią dla rozwoju dziecka i korzyści terapeutycznych dla matki w porównaniu z możliwym ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych u niemowlęcia.⁸

Wpływ rysperydonu na płodność

Pacjentce w wieku rozrodczym należy przekazać informacje dotyczące potencjalnego wpływu rysperydonu na płodność. Podobnie jak inne leki będące antagonistami receptorów dopaminowych D2, rysperydon powoduje zwiększenie stężenia prolaktyny w surowicy krwi. Hiperprolaktynemia może wpływać na funkcje rozrodcze poprzez następujący mechanizm fizjologiczny:⁹

1. Podwyższony poziom prolaktyny może hamować wydzielanie hormonu uwalniającego gonadotropiny (GnRH) w podwzgórzu
2. To prowadzi do zmniejszenia wydzielania gonadotropin przez przysadkę mózgową
3. W następstwie dochodzi do zaburzeń steroidogenezy w gonadach
4. Powyższy mechanizm może potencjalnie hamować funkcje rozrodcze zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn

Należy jednak podkreślić, że w badaniach przedklinicznych nie stwierdzono takich zaburzeń związanych z podawaniem rysperydonu. W praktyce klinicznej objawy hiperprolaktynemii u kobiet mogą obejmować zaburzenia miesiączkowania, brak owulacji, a u mężczyzn mogą powodować zmniejszenie libido oraz potencjalne zaburzenia spermatogenezy.¹⁰